чыһыыр диэнтэн төхт
көрүҥ. Аттар чалбаҕы кэһэн чаллырҕаталлар, куучар иһиирэн чыһыырталыыр. «ХС»
Салгыҥҥа полицейскайдар свистоктара чыһыырталаабыта. М. Горькай (тылб.)

м. чыпчаххай (прут); кымньыы, нагаайка (плётка). хлыщ м. разг. сэлээр киһи. хлюпать несов. разг. чаллырҕаа, холдьур-ҕаа, чаллырҕат; хлюпать носом муннугунан сыыгынаа.

сыһ. Тыастаахтык чаллырҕатан (хол., хаамп). ☉ Издавая хлюпающие, чавкающие звуки (напр., идти по чему-л. жидкому, вязкому)
Уулусса бырыытын ортотунан атаҕын тыаһа чаллыр-чуллур тэбинэ турда. И. Никифоров
Борис чалбах курдук чаалыйа сытар ууну чаллыр-чуллур кэһэн бара турда. С. Федотов
ср. др.-тюрк. чалдыр-чалдыр эт ‘издавать глухой дробный звук’

I
аат. Уотунан эстэр сэрии сэбин уоһун кэлин өттүн бүөлүүр уонна иитиитин эһэр аналлаах оҥоһук. ☉ Замок (у оружия)
Лука кыбдьырына-кыбдьырына ботуруона харбыт бэрдээн сомуогун кытта астаһа турар эбит. Амма Аччыгыйа
Биирдэ кини [хамандыыр] харахтарын хара таҥаһынан саба баайан, илиилэрин иминэн бүлүмүөт сомуогун өһүлүүгэ уонна хомуйууга куоталаһыннартаабыта. Н. Якутскай
[Аптамаатын] сомуогун тардыалаата, кураанаҕынан түһэрэн чаллырҕатта. Айталын
△ кэпс. Урукку бүлгү тутуу саа куруога. ☉ Курок ружья
Амыр Бааската …… икки уостаах булгу тутуу доруобун сомуоктарын туруортаан кэбистэ. Эрилик Эристиин
Сааны көрбүтүм — сомуога туллан хаалбыт. Т. Сметанин
Саатын икки сомуогун төлүтэ тардан кэбистэ. Н. Заболоцкай
II
кэпс. Тиһиликтэри тиһэн холбуу хатыыр тардыы тимэх. ☉ Молния (застёжка)
[Вадим:] Чаҕылҕан диэн арааһынай буолар баҕайыта. Эн бу кэтэн турар бэйбириэтиҥ сомуога эмиэ «чаҕылҕан». Л. Габышев
Кини …… сарыыттан тигиллибит сомуок тимэхтээх кылгас соннооҕо. ДФС КК

арыт. тыас туохт.
1. Биир тэҥ арыттаахтык хатыланан «чалк-чалк» тыаһаа (хол., таммах, чаһы тыаһын этэргэ). ☉ Равномерно капать, стекать по капле, издавая характерные звуки «кап-кап» (напр., о жидкости), мерно постукивать, тикать (напр., о часах)
Көөдөҥ Уйбаан остуолга чаллыргыы турар чаһыны кыҥастаспыта. П. Аввакумов
Всеволод Ильич, суолтан туораан, ахсаабакка чаллыргыыр уу симик тыаһын иһиллии, муора саамай кытыытыгар киирбитэ. Ю. Рытхэу (тылб.)
Быйыл саас эрдэ, эмискэ кэллэ, дьиэлэр сарайдарыттан таммахтаан чаллырҕаата. А. Куприн (тылб.)
2. Чычаас ууну тыастаахтык кэһэн хаамп эбэтэр ууну таһыйар тыаһы таһаар. ☉ Издавать всплески, хлюпать, чавкать (напр., при ходьбе по чему-л. жидкому или вязкому)
Кур оттоох кутаҕа чаллырҕаан, Балыктар сырбаҥныы оонньууллар. Эрилик Эристиин
Арай көлүччэ эрэһэ долгуннара, кытыл кумаҕар охсуллан, бүтэҥитик чаллыргыы тыаһыыр. П. Степанов
Атаҕым анныгар уу чаллырҕаата. ЯРС
3. көсп. Тыастаахтык айаххын тыаһат, чамырҕат. ☉ Громко, звонко чавкать. Айаҕын чаллырҕатан аһыыр оҕо
4. көсп., сөбүлээб. Мээнэ солуута суоҕу саҥар. ☉ Говорить глупости, молоть чепуху
Нохоо! Аҕала оҕус, чэ тугу чаллыргыы тураҕын. Саха ост. I
Сахаар Охонооһойоп хайыы үйэ куттаммыта ааһа охсон, өйдөөҕүмсүйэн чаллырҕаан эрэр эбит. Амма Аччыгыйа
ср. др.-тюрк. чал ‘ударять, бить, выколачивать, доводить до сведения’, чалдыр-чалдыр эт ‘издавать глухой дробный звук, глухо побрякивать’