Якутские буквы:

Якутский → Якутский

дьааһын

даҕ., үрд. Сааллан түһэр этиҥ, чаҕылҕан курдук дуолан күүстээх; уордаах, ыар, ыар-нүһэр, олус ыарахан, дьоһуннаах, ньыгыл, олус кытаанах. ☉ Сильный, как удар грома, молнии, неимоверный (по силе, мощи); грозный; массивный, увесистый
Саалыр былыт Чаппарааҕынан чаппараахтаата, Бардам дьааһын Баһын быатынан Бас быалаата, Көҥдөй Көнтөһүнэн көнтөстөөтө. Күннүк Уурастыырап
Тулуй, кэрэ Кэтириинэ! Туох бу илин иһиллэр? Иэстэбил дьааһын этиҥин Ити илдьэ иһэллэр [өстөөҕү үлтү сынньар сэрии тыаһын туһунан]. С. Тарасов
◊ Аан дьааһын фольк. - наһаа, олус тымныы. ☉ Чрезмерно холодный, морозный
Аҕыс ыйдаах аан дьааһын кыһынтан Айманан, куттанан көрбөккө, Ыал буолан, дьиэ туттан, аал уот оттон Олорбуттар ээ син өлбөккө. И. Эртюков. Саҥ дьааһын фольк. - саамай муҥутуура, чыпчаала. ☉ Высшая ступень, степень, расцвет чего-л., апогей, вершина
Улуу ойуун Гургули Саҥа дьааһын түүн үөһүгэр, Сөрүүн тордох иһигэр Кытаанахтык утуйда, Дьикти түүлү түһээн барда. В. Лебедев (тылб.). Сөҥ (сүҥ) дьааһын фольк. - ыар-нүһэр, дьоһуннаах. ☉ Веский; внушительный; глубокий. «Ээ, дьэ, мин диэтэх киһи сүгэбалта, сүҥ дьааһын тылбын истэн олор эрэ!» ПЭК ОНЛЯ I
Мин кырыйдым, быһыыта, Түүлүм-быарым ыараата. Өлбүт дархан төрүттэрим Сөҥ дьааһын өбүгэлэрим Түүлбэр-биппэр биллэннэр Эрсэҥнэһэн эрэллэр. И. Гоголев
Бэйэм тыа киһитэ буоламмын Бэл түүнүн түһээммин ахтабын Хайҕахтаах быардары хамсатар Халыҥ тыам сөҥ дьааһын саҥатын. С. Тарасов
Дьылҕа сүҥ дьааһын сэмэлэриттэн Дьулааннаахтара эбит - диир санаа, Ыарык буолан, муҥур муҥатыйыы Чүөмпэтигэр тимиртэ. С. Данилов

аан-дьааһын

  1. даҕ., фольк. Сүдү суостаах, улуутуйбут. ☉ Величественный, величавый, грозный
    Абааһы аймаҕар буоллаҕына, Арбах баттахтаах Аан-дьааһын ойууттарынан Аар саламаны Айгыттараллар эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
    Аҕыс Ыйдаах аан-дьааһын кыһынтан Айманан-куттанан көрбөккө, Ыал буолан, дьиэ туттан, аал уот оттон олорбуттар ээ, син өлбөккө. И. Эртюков
  2. аат суолт. Сүллэр этиҥ. ☉ Громовые раскаты
    Аан-дьааһын дарбыйда, Сүҥ дьааһын нүксүйдэ; Сүллэр этиҥ саалынна, Уот дуксуур саҕылынна. Болот Боотур

Еще переводы:

сүргүйүү

сүргүйүү (Якутский → Якутский)

сүргүй диэнтэн хай
аата. Нуурал-нусхал тойукпут! Сүргүн-куккун холбуу туойдубут. Сүҥ Дьааһын сүргүйүүтүнэн сүргүйдүбүт, Хаан Дьааһын арчытынан арчылаатыбыт. ПЭК ОНЛЯ I
Сүр дьааһын сүргүйүүтүн Сүргүйээхтээн эрэбит! Айыы дьааһын арчытын Арчылаахтаан эрэбит! Суорун Омоллоон

эрсэҥнэс

эрсэҥнэс (Якутский → Якутский)

эрсэҥнээ диэнтэн холб. туһ. [Суор Удаҕан:] Мин кырыйдым быһыыта, Түүлүм-битим ыараата
Өлбүт сөҥ дьааһын өбүгэлэрим Түүлбэр-биппэр биллэннэр Эрсэҥнэһэн эрэллэр. И. Гоголев

буура

буура (Якутский → Якутский)

буура дохсун — этиҥи сүрдээн-кэптээн, дарбатан хоһуйан этэр кубулуйбат эпиитэт сороҕо. ☉ Один из постоянных эпитетов к слову гром
Дуксуурдаах буура дохсун, Амырыыннаах аан дьааһын, Одурууннаах орой-буурай тойон Үс күүрүүлээх Үллэр этиҥ буолар. Өксөкүлээх Өлөксөй

сулбус гын

сулбус гын (Якутский → Якутский)

көр сылбыс гын
Хаан-дьааһын хаппахчы Хаҥас өттүнэн Супту түһэн Сулбус гынан хаалла. П. Ойуунускай
Пал Палыч деканы көрсөөт, …… аттынан сулбус гынан ааһыах курдук буолан истэҕинэ, анараа киһи суолу бүөлүү түспүтэ. Н. Заболоцкай

сүҥ

сүҥ (Якутский → Якутский)

даҕ., фольк. Сүҥкэн, олус улахан. ☉ Очень большой, огромный
[Аттар] Сүлүһүн илбис дугуйдаммыт Сүҥ байҕал хотуну Бэтэрээ бэлэһинэн Битийэ көттүлэр. Саха фольк. Сүллэр этиҥ ньиргиэрдэммит, Сүлүһүн илбис дугуйдаммыт Сүҥ байҕал түгэхтэммит, Тунаах былыт урсуннаах Туустаах байҕал тулалаах …… Орто дойду оҥоһуллубута үһү. П. Ойуунускай
Ким көрбүтэй сүҥ эрилик Хотой төрөөт дайбытын? И. Гоголев
♦ Сүҥ дьааһын көр дьааһын
Э-э дьэ, мин диэтэх киһи сүгэ балта, сүҥ дьааһын тылбын истэн олор эрэ! ПЭК ОНЛЯ V
Сүүс сүллэр этиҥнии дуораттын Сүүс омук сүҥ дьааһын куолаһын. С. Тарасов
△ Кытаанах, нүһэр (ким, туох эмэ көрүҥүн этэргэ). ☉ Жёсткий, суровый (о ком-чём-л.)
Аттыгар хардаҥ эһэ тириитэ ыйанан турара кинини ордук сүҥ дьааһын, дьиппиэр, модун киэптиир. «Кыым». Сүҥ хаан фольк. — ытык-мааны, дархан. ☉ Почтенный, достойный уважения
Бу маннык сиргэ Одун хаан оҥорбут Сүҥ хаан улуустарын Сүгэ тойон аймахтарын, …… Дьылҕа тойон Оҥорон айан-кэрдэн түһэрдэҕинэ — оччоҕо эрэ бу сир иччитин булуо эбит нии, доҕоттор? Ньургун Боотур
Тукаам, Тыаһааны, эн Сүҥ хаан аҕаҥ Батас лыҥкыныырын эрэ манньыйан истибэт, Күөрэгэй дьырылыырын эмиэ кэрэхсиир. И. Гоголев

арчылаа

арчылаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Араҥаччылаа, харыстаа. ☉ Оберегать, ограждать
Алҕаабыт алгыһым Хатан хатат сардаҥата буолан Аҕыс үйэҕэ арчылаатын, Тоҕус үйэҕэ тонолуйдун. С. Зверев
Эн миэхэ биэрбит тэтимиҥ Ыардары кыайарга кынаттыыр, Миэхэ иҥэрбит эрчимиҥ Эрэйтэн-муҥтан арчылыыр. С. Данилов
2. эргэр. Дьиэни-уоту эбэтэр туох эмэ малы буруонан ыһааран куһаҕан тыынтан, киртэн ыраастаа. ☉ Выгонять, изгонять злых духов, нечисть из жилища или из какой-л. вещи посредством окуривания
Сүҥ Дьааһын сүгүрүйүүтүнэн сүгүрүйдүм, Хаан Дьааһын арчытынан арчылаатым! ПЭК ОНЛЯ III
Онтон иһиттэн ыраас айыы сандаа сырдык түһэн ийэ дойдубутун арчылыыр. Суорун Омоллоон

сүргүй

сүргүй (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Түүннэри дьону аймаа. ☉ Беспокоить кого-л. ночами, нарушать чей-л. покой
Мин түүн барыларын сүргүйүөхпүн табыгаһа суох этэ. Дьиэбитигэр ньиэмэстэр бааллара. «ХС»
Софрон бааһынай Ермолайы, баҕар, олбуоругар да киллэриэ суоҕа, сатамматаҕына туран, чиэһинэй дьону тоҕо түүн утуппакка сүргүйэҕин диэн, хоолдьугун эрийэн биэриэҕэ. И. Тургенев (тылб.)
2. эргэр. Улахан сиэрэ-туома суох кими, тугу эмэ алҕаа (ойуун туһунан). ☉ Благословлять кого-что-л. без особых церемоний, обрядов (о шамане)
Айыы Тойон арчытынан, үрүҥ көмүс сүргүүрүнэн сүргүй! Саха фольк. Бугуй Саарын бухатыыр, айыы кыыһа Албаҥса удаҕан домноотоҕум буоллун! Сүҥ Дьааһын сүргүйүүтүнэн сүргүйдүм, Хаан Дьааһын арчытынан арчылаатым! ПЭК ОНЛЯ I
ср. тув. сүргэй ‘страшно, ужасно’, монг. шүргэх ‘касаться, задевать что-л.’

айгыраттар

айгыраттар (Якутский → Якутский)

I
айгырат диэнтэн дьаһ
туһ. Аал уоппун умуруортарар, Алаһа дьиэбин саахынаттарар, Анньыылаах сэргэбин сууллартарар, Аар баҕахпын айгыраттарар, Арыы түһүлгэбин түҥнэртэрэр буолаайаҕын. Күннүк Уурастыырап
Өрөбөлүүссүйэ күүстэрин оппортунистарга айгыраттарыа суохтаахпыт, ол биһиги эбээһинэспит. М. Прилежаева (тылб.)
II
айгырат диэнтэн дьаһ
туһ. Абааһы аймаҕар буоллаҕына Арбах баттахтаах Аан дьааһын ойууннарынан Аар саламаны Айгыраттараллар эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй

арчы

арчы (Якутский → Якутский)

аат., эргэр.
1. Урукку итэҕэлинэн, дьиэни-уоту, киһини эбэтэр туох эмэ малы буруонан ыһааран куһаҕан тыынтан, киртэн ыраастааһын. ☉ По старинным поверьям — обряд изгнания злых духов, нечисти из жилища, человека или из какой-л. вещи посредством окуривания
Сүҥ дьааһын Сүргүйүүтүнэн сүргүйдэҕим, Хаан дьааһын Арчытынан арчылаатаҕым. ТТИГ КХКК
Үөскээбит сириҥ иччитэ Мин буолабын, Төрөөбүт буоруҥ арчыта Мин буолабын. Саха фольк. Тоҕус төгүл уруйдаан, аҕыс төгүл айхаллаан, Атаан айах маһым Алгыс силик арчытын Атааран баран, Арыылаах кымыһын Аһаан барда. С. Зверев
2. Куһаҕан тыыны, кири ыраастааһыҥҥа туттуллар тырыыҥкаламмыт уонна баайыллыбыт мас, туос эбэтэр от. ☉ Предмет (напр., пучок лучинок, береста), употребляемый в прошлом при совершении обряда изгнания злых духов, нечисти. Арчы маһа. Арчы туоһа
□ Арыы хатыҥ саҕа араҕас туспаан арчы. ПЭК СЯЯ
ср. тюрк. арча ‘можжевельник’

иэстэбил

иэстэбил (Якутский → Якутский)

аат.
1. Туох эмэ көҥүллэммэти, сатамматы оҥорбутун иһин буруйдааһын, буруйдаан ситиһии. ☉ Наказание, расплата
Алҕаһаан, сахалыы саҥаран кэбиһии бэрт элбэх. Ол иэстэбилэ судургу. Буруйдаах киһи төҥкөйөн биэрэр... Күннээҕи дьуһуурунай оройго охсор. Амма Аччыгыйа
Бу орто дойдуга ханнык да сыыһа-халты быһыы иэстэбилэ суох хаалбат. Софр. Данилов
Зачеттары кини кыайбат буолбатах, урукку итэҕэс-быһаҕас сылдьыбытын иэстэбилэ күөрэйэн тахсан иэдэтэр. Н. Лугинов
2. Алдьархайы, иэдээни, өлүүнү таһаарбытын иһин ыардык ситиһии. ☉ Месть, кара за преступление, совершенное зло
Иэстэбилэ суох Ииннэммэт киһи буолуом, Төлөбүрэ суох Түҥнэстибэт киһи буолуом. П. Ойуунускай
Ньиэмэстэр бэйэлэрин төрүт сирдэригэр суостаах иэстэбил ыар-дьааһын тиҥилэҕэ үктэммитэ. П. Егоров
Туолла бүгүн күүппүт чааспыт, Туругурдун иэстэбил, Хинган арҕаһыгар саспыт Киҥ-хаан өстөөх эстиэхтин! А. Абаҕыыныскай