I
дьүһ. туохт. Олус намыһах эбэтэр кылгас уонна кэтит буолан ордук кэтирээн, туораҕын кытта тэҥнэһэ сыһар курдук көһүн. ☉ Из-за низкого роста или из-за небольшой длины казаться слишком широким, почти квадратным
Балаҕан айаҕар эриэн торбуйах тириитэ тахтайа сытарын көрөөт, эмээхсин киэр хайыста. Амма Аччыгыйа
Тахтайа таппыт Татым бүрүүкэлээх …… Кыра соҕус уол. И. Эртюков
Улахан баҕайы киһи аттыгар тахтайа сытыйбыт кып-кыра оҕонньор букунайар, илин-кэлин түһэр. Ыҥырар ыл.
ср. алт. тектей ‘деревянная кадка для хранения зерна’
II
аат., харыс т. Эһэ баппаҕайа. ☉ Медвежья лапа
Аҕата уолчаанын абааһылартан араҥаччылаан, биһик үрдүнэн аарыма эһэ тахтайын хатаран ыйаабыта. И. Гоголев
[Эһэ] киһи куйахатын сөрүү тардар үлүгэрдик часкыйталыы-часкыйталыы уҥа тахтайын тыҥырахтарынан хаанырбыт хаҥас бүлгүнүн …… тырыта тыыппахтаата. Н. Борисов
Хардаҥ эһэ курдук Хатаннык часкыйа-часкыйа, Хоргуйан охтоору Тахтайгын салыы сырыт! И. Алексеев

тыаһы үт. туохт.
1. Сөҥнүк, көөҕүнэччи саҥар. ☉ Говорить низким, густым голосом
«Манна дьону харааччы иирдээри кэлбитиҥ дуо? Эрдэ-сылла киэр буоллаххына сатаныыһы!» – диэн маҥан баттахтаах Богучев тойон бааҕынаата. Эрилик Эристиин
«Туох даа? Туох диибин диигин?» – Степан Саввич кыыһырбыттыы бааҕынаата эрээри, харахтара дьиибэлээхтик төгүрүһэн кэллилэр. Н. Лугинов
Барыларыттан ордук Данило арыт хойуутук бааҕыныыр, арыт сытыытык часкыйталыыр саҥата иһиллэр. Л. Толстой (тылб.)
2. Улаханнык иһиллэр гына сөҥ, хойуу көөҕүнэс тыаста таһаар (хол., гудуок). ☉ Громко издавать густой звук (напр., о гудке)
Баһа суох бааҕыныыр, көхсө суох көөҕүнүүр баар үһү (тааб.: ойуун, дүҥүр). Мин хоһуйуом этэ: Массыына бааҕыныырын, Собуот куугунуурун, Борокуот аал бурдургуурун. А. Софронов
Мотуор татыгынаабыта, гудуок бааҕынаабыта, сотору соҕус буолаат, Коля хараҕыттан кыһыл уот сүтэн хаалбыта. А. Гайдар (тылб.)

сыһ.
1. Биир сиргэ элбэхтик, үгүстүк (хол., үөскээ, муһун). ☉ В большом количестве, в изобилии (напр., о живности)
Мичил онус кылааска үөрэнэ киирдэҕин күһүн куобах хойуутук үөскээбитэ. И. Федосеев
Балаҕаччы дэриэбинэтигэр дьон-сэргэ, саамай улуу ыһыахтарга мустарын курдук, хойуутук мустубут. Багдарыын Сүлбэ
Ардахтаах дьылга тэллэй хойуутук үүнэр. УГС ССКОТ
Сайын туундараҕа араас үөн-көйүүр: кумаар, оҥоойу, бүгүлэх наһаа хойуутук түһэр. КЗА АҮө
2. Субу-субу, сотору-сотору, чаастатык буол. ☉ Часто, без перебоя (напр., стрелять)
Кини кэпсэтиитин быыһыгар «эй-ээх» диэн тылы хойуутук туттааччы. М. Доҕордуурап
[Бандьыыттар] биир түүн бүлүмүөт, саа уотун хойуутук аһан дэриэбинэ түөрт өттүнэн атаакалыы сырыттылар. П. Филиппов
Табахсыт киһи сүрэҕэ ордук хойуутук уонна ыарыылаахтык тэбэр. ЩМФ КБ
3. Биллэр гына, күүскэ (хол., ардах, сиик түһэрин этэргэ). ☉ Обильно, густо (напр., о дожде)
Чэйгин хойуутук кээс. И. Гоголев
Кутар күүс ардахпыт хойуутук курулаан Тохтообот күүстээхтик тоҕунна. Күннүк Уурастыырап
Чугастааҕы от-мас уунан ибиирбиттии күкээрэн олорор гына хойуутук сиик түспүт этэ. Далан
Мэлиэтий аҕабыыт …… хойуутук буруолуур хадьыылатын тутан, таҥара иннигэр евангелие ааҕа турар. Эрилик Эристиин
4. көсп. Дорҕоонноохтук иһиллэр гына, намыһахтык (үксүгэр эр киһи саҥатын этэргэ). ☉ Низко, густо (звучать — обычно о мужском голосе)
Барылыыр оптуобус хойуутук орулуо, Тирдиргиисирдиргии, күскэйэ сүүрүөҕэ. Күннүк Уурастыырап
Ганя хойуутук күлэн күһүгүрэттэ. Н. Заболоцкай
Барыларыттан ордук Данило арыт хойуутук бааҕыныыр, арыт сытыытык часкыйталыыр саҥата иһиллэр. Л. Толстой (тылб.)