1. сыһ. Кэргэнии дьон сыһыанынан, эр-ойох быһыытынан. ☉ Как муж и жена
   Эй! Дьахтаар! Билин эрэ! Эн Савелий бааһынайдыын Эрдии-ойохтуу олоортуҥ дуо? Н. Некрасов (тылб.)
2. аат суолт. Ыал буолан бииргэ олорор кэргэннии дьон. ☉ Супружеская чета, супруги, муж и жена
   Онтон эрдии-ойохтуу иккиэн дьиэлэригэр сиэттиһэн киирэн бардылар. Саха фольк. Дьэ ити курдук эрдии-ойохтуу өр кэпсэтэ олордулар. Н. Павлов
3. даҕ. суолт. Кэргэннии (дьон). ☉ Семейный
   Былыыр-былыр ыраах Уһук Хоту сиргэ эрдии-ойохтуу дьон сордоох-муҥнаах дьылҕаларын туһунан биир ынырык номох үөскээбит эбит. С. Курилов (тылб.)

с. солб. аат.
1. Этээччи киһи тус бэйэтин бэлиэтиир тыла. ☉ Я (личное мест.)
[Манчаары:] Дьэ, ийээ, мин Бөкө диэн сир тыатын быһа түһэн истэхпинэ, тыаҕа икки киһи биир биэни өлөрөн астыы тураллар эбит. МНН
Сарсын эн дойдулуоҥ, сарсын мин өрөгөй тардыһа, аат-сурах бы лдьаһа барыам. П. Ойуунускай
Мин х а л ҕ а н быыһынан иһиллээн турбутум. Эрилик Эристиин
2. Тардыы форматыгар туттуллар ааттар этэр киһи киэнэ буолалларын бэлиэтиир. ☉ Мой, моя, моё (в сочет. с притяж. ф. имён)
Мин аҕам, төһө да кыыһырдар, ө с к и и р б э х э т э. Н. Неустроев
Мин оҕом быйыл уон тоҕуһа. Эрилик Эристиин
Дьэ, онон, бэҕэһээ мин олоҕум быһаарыллан бүппүт. М. Доҕордуурап
♦ Мин аҕай буол (дэн) көр аҕай II
Олус өрө ыстаммакка, мин аҕай буолбакка, сытыарытык сылдьар да киһи айаҕын ииттиэ эбитэ буолуо ээ?! Л. Попов
Ону тоҕо эмиэ мин аҕай буолан, сыҥалана сылдьыахпыный. С. Е фремов. Кини кытаанах, ханнык баҕарар «мин аҕай!» дэммити булгурутар. А. Сыромятникова. Мин да ытыспар тураах сыптарыйыа — биһиэхэҕэ да үтүө кэмнэр кэлиэхтэрэ диэн суолтаҕа туттуллар. ☉ соотв. и на нашей улице будет праздник. Мин диэтэх киһи — киһиттэн эрэ уһулуччу, бэрт киһи мин баарбын (бэрдимсийэн, ардыгар оонньоон этэргэ). ☉ Я не вам чета (обычно о человеке, который всерьёз или в шутку выпячивает своё превосходство). Мин диэтэх киһи эн эрэйдээх курдук буолуом дуо? Киэҥ аймахтаах, кэтит уруулаах киһибин …… үөмэн тиийбэт үтүө ааппын үөһэ, аллара биистэрэ дьэ ааттаан кэллилэр эбээт, бадаҕа. Н ь у р г у н Боотур. Миннэрин билсибит дьон үгэрг. — бэйэ-бэйэлэрин бэркэ билсиһэр, өр кэмҥэ алтыспыт дьон. ☉ Знать как облупленного (друг друга)
Проня биһикки өр сыл табаарыстыы этибит, бииргэ үөскээбит дьон буоллахпыт, миммитин билсибит дьоммут. С. Ефремов. Мин оҕом саары чаккылаах — «бэйэ гиэнэ бэйэҕэ чугас» диэн суолтаҕа туттуллар. ☉ соотв. своя рубаха ближе к телу. Били «мин оҕом саары чаккылаах» диэбиккэ дылы, Байанай соҕуруу сылдьан, ол дойду кыырай халлааҥҥа дьулуспут үөскүлэҥ, баараҕай хатыҥнарын көрө-көрө, саныыр: «Биһиги хатыҥнарбыт ордук кэрэлэр, ордук нарыннар…» Софр. Данилов. Мин соххор, эн соххор — эн соххор, мин соххор диэн курдук (көр соххор)
др.-тюрк. бен, мен, мин, тат. мин, уйг. мэн, кум. мен

1. нареч. вопр. хайдах; как ваше здоровье? эн доруобуйаҥ хайдаҕый?; 2. нареч. относ, хайдах, курдук; я не знаю, как это делается ити хайдах оҥоһулларын билбэппин; я поступил, как вы мне сказали мин эн эппитиҥ курдук гынным; 3. частица (для выражения какого-л. чувства) хайа, хайдах, хайдах курдук; как, ты опять здесь! хайа, эн эмиэ манна эбиккин дуу!; как! он уехал! хайдах! кини барбыт даа!; как я ему сочувствую! хайдах курдук мин кинини аһынабыный!; 4. частица разг. (при гл. сов. вида — для выражения внезапности) =а түс, =а биэр, =нан бар; она как закричит кини хаһыытыы түһэр; как польёт дождь самыыр курулаппытынан барар; 5. союз сравн. курдук; белый как снег хаар курдук маҥан; 6. союз присоед. (в со-чет. с приложением) быһыытынан; советую вам как друг эйиэхэ доҕор быһыытынан субэлии-бин; 7. союз (присоединяет вводные слова и предложения) курдук; как говорят этэллэрин курдук; 8. союз (для выражения временных отношений) эрэ, ыла; как вспомнишь, приятно становится санаатаргын эрэ чэпчии түһэҕин; прошёл год, как мы виделись биһиги көрсүбүп-пүтүттэн ыла сыл ааста; # как-никак төһөтүн да иһин; как будто курдук; как бы не так! разг. буолумуна!, хайыай!; как бы то ни было хайдах да буолтун иһин; как же так? хайдах оннугуй?; как можно больше хайа сатанарынан элбэхтик.