прил. чешскэй, чех, Чехия; чешская литература чех литературата.

самнар диэнтэн дьаһ
туһ. Пана уонна император Чехия босхолонуулаах охсуһуутун чехтэринэн бэйэлэринэн самнартарарга санаммыттара. АЕВ ОҮИ

баатыр II диэнтэн хай
аата. «Дьэ, бу түбэлтэ! Дьэ бу баатырыы! Дьэ бу баатырыы! Бу кэрэлэрин, бу үчүгэйдэрин!» – диэмэхтээбитэ [чех суруйааччыта] Ян Козак. И. Федосеев
Бу да ыйга кылап гынар сэдэх үөрүү, булт быһылааннаах суолугар баатырыы ити маҥан тириититтэн тигиллибит сээруктартан – хааһахтартан тутулуктааҕа. А. Кривошапкин (тылб.)

аат.
1. тыл үөр. Тыл халыыптарын тутула (фонетиканы уонна лексиканы сэргэ). ☉ Грамматика (формальный строй языка, наряду с фонетикой и лексикой образующий его целостную систему).
2. тыл үөр. Тыллар формаларын уонна этиигэ ситимнэһиилэрин үөрэтэр тыл үөрэҕин салаата. ☉ Грамматика (раздел науки о языке, состоящий из морфологии и синтаксиса)
О. Бетлингк «Сахалар тылларын туһунан» үлэтэ саха тылын научнай үөрэтии төрүтэ, классическай грамматиката диэн сыаналанар. СТ С
Гус бэйэтэ чех тылын грамматикатын суруйбута. АЕВ ОҮИ
3. Тыл халыыптарын тутулун туһунан кинигэ. ☉ Учебная книга, описывающая правила какого-л. языка.

туохт.
1. Сэрии сэбинэн хааччый, сэптээ-сэбиргэллээ. ☉ Вооружать (военным снаряжением)
Омук империалистара көмөлөһөннөр, сэбилээннэр, онуоха эбии үрүҥ чехтэр өрө тураннар, үрүҥнэр Сибииргэ бүтүннүүтүгэр кэриэтэ Сэбиэскэй былааһы сууллардылар. Софр. Данилов
Туйгун боотурдарын, Ньургуну, тулалаан, сэбилээн, алҕаан бараллар. Суорун Омоллоон
Табаарыс Волкотруб бойобуой разведчиктары сүүмэрдээн ылбыта, брауниннарынан уонна гранаталарынан сэбилээбитэ. ӨӨККҮ
2. көсп. Олоххо туһалаах буолар туох эмэ наадалаах хаачыстыбаны иҥэр, хааччый. ☉ Снабжать кого-л. необходимыми качествами, которые могут понадобиться в какой-л. деятельности, вооружать (напр., знаниями)
Кини [учуутал] буолбат дуо, биһиги өйбүтүн араас эгэлгэ билиинэн сэбилээн, оскуолабытын бүтэртэрэн, олох суолугар киллэрэн, алгыстаах тылынан атааран хаалбыт? Софр. Данилов
Олоҥхоҕо норуот бэйэтин геройун «күн сирин күүһүн аҥаара» күүстүүрүн курдук, бу да остуоруйа Чурум-Чурумчукуну сөҕүмэр албаһынан сэбилиир. КАА ТЛБКҮө
Кинини билиинэн, уопутунан сэбилээтэххэ эрэ, айымньылаах, көдьүүстээх үлэни эрэйиэххэ сөп. «К»

с. 1. (действие) суруйуу, айыы; сочинение стихов хоһоон суруйуу; 2. (произведение) суруйуу; собрание сочинений А. П. Чехова А. П. Чехов суруйууларын хомуурдара; 3. (школьная работа) сочинение, айар суруйуу; 4. грам. тэҥҥэ холбоһуу.