тыыллыгас, чиккэ буолуу, тыыллан-наһа (эттик тас күүстэр эбэтэр атын биричиинэлэр дьайыыларыттан быһыытын эбэтэр сабардамын уларытан баран, дьайыылар тохтоотохторуна, уруысу чөлүгэр түһэр хаачыстыбата.)

даҕ. Үрдүк көрдөбүллээх, дьон эбээһинэстэрин үчүгэйдик толороллорун ирдиир. ☉ Требовательный
Аргыныап үлэһиккэ …… биир тэҥ чиккэ ирдэбиллээх. У. Нуолур
Бэйэҕэ уонна атыттарга ирдэбиллээх буолуу, үлэни уһулуччу таптааһын уонна улахан сэмэй буолуу курдук …… үтүөкэннээх киһилии хаачыстыбаларын биһиги үрдүктүк сыаналыыбыт. «Кыым»

даҕ. Туруга суох, уларыйымтыа майгылаах. ☉ Слабый, нестойкий, непостоянный
Кыра уолум биир чиккэ санаата суох, өтүү курдук өһүллэҕэс муҥнаах. В. Титов
Сергей бэйэтин: «Сатана баара, өһүллэҕэс да киһигин дуу, хайдаҕый?» — дии хаалла. В. Яковлев

1. даҕ. Олус куттас. ☉ Очень трусливый, пугливый
   Кырдьык, оҕо эрдэҕиттэн сытар ынаҕы туруорбат сымнаҕас, хоргус, куттамсах этэ. А. Софронов
   Сэбиэскэй киһи чиэһинэй, куттамсаҕа суох эрдээх сүрэхтээх, кини чиккэ, судургу. Суорун Омоллоон
2. аат суолт. Куттас киһи. ☉ Трус
   Боруоҥҥа саҥа кэлбиттэр, биир эмэ куттамсах бугуйдаҕына, төттөрү сырсаллар. Д. Кустуров

даҕ. Бэйэтин тылын, дьаһалын, көрдөһүүтүн дьоҥҥо аккаастаппат, иһитиннэрэр, сөбүлэһиннэрэр. ☉ Убедительный, настойчивый, добивающийся своего
Кэллэктииби бииргэ түмээччи, барыны-бары сүрүннээччи биригэдьиирдэрэ Фурсиков кытаанах, чиккэ, тылын ханна баҕарар ылыннарымтыа киһи. В. Яковлев
Тойонноро кэпсэппит дьонун үксүн тылыгар сатаан ылыннарымтыа, эн киниттэн ол кэпсэтии кэнниттэн кыайан төлөрүйүөҥ суоҕа. Ойуку
Атыыһыт бэйэтин тылыгар турумтуо уонна туора дьоҥҥо тылын ылыннарымтыа киһи буолан, сахаларга ордук чугас сыһыаннааҕа. «ХС»

1. быалаа диэнтэн бэй. туһ. [Филипп:] Чэ, оҕолоор. Турумаҥ, ылыҥ өтүүнү бэлэмнээҥ. Урут субу курдук өтүүнэн быаланан Киирик хаста да түһэ сылдьыбыт сирэ. С. Ефремов
   Сэргэһэ сэттэ сааһын туолбут, Тыһы кычытар кыылым Кымньыылаах тараһатын тириитэ Саары чиккэ быаламмыт. Саха нар. ыр. II
2. көсп. Быанан ыйанан өл, моҥун. ☉ Повеситься. Омоҕой Баай мааны кыыһа аҕаһыгар күнүүлээн, Эллэй Боотуру ойох ылбата диэн тахсан сүтэн хаалбыт. Ону, сэрэйэн, быаланан өлбүтэ буолуо дииллэрэ үһү. Саха фольк.

даҕ.
1. Сөллүбэт гына ыга баайыллыбыт, ыйыллыбыт. ☉ Затянутый узлом. Ыйыллаҕас быа
□ [Чурумчуку] Ыга, бобо курданан, Ыйыллаҕас ситиинэн Ынах туллайын үүйүнэн, Ыллар, ыраас хаамыынан Ыраах-ыраах үктэнэн Ыстаҥалыы турбута. Эллэй
Илим ыйыллаҕас саптара киэһээҥҥи уу таммаҕынан кылабачыһаллар. Л. Попов
[Дьон] тиийэр-түгэнэр сирдэрин ыйыллаҕас уктаалаах …… сымнаҕас, бөҕө тимир туһаҕынан толордулар. ПАК АаТХ
2. Эриллибит, хатыллыбыт быа курдук кытаанах (киһи быччыҥын, этин-сиинин туһунан). ☉ Твёрдый, крепкий, как скрученная верёвка (о мышцах, мускулах человека)
Эбэ тааһын курдук Эриллэҕэс эттэрдээх, Ыстаал тимир курдук Ыйыллаҕас быччыҥнаах, Сытыы болот курдук Сынтарыйбат санаалаах. Эллэй
Ыйыллаҕас быччыҥнаах, Ыстаал ыстыыктаах Туруу туйгун буойуҥҥа Чугаһата саныыбын. П. Тобуруокап
Ыҥырыыга биһиги даа бэлэммит, Ыйыллаҕас иҥиир ыччаттар! Күндэ
3. көсп. Кытаанах, дьиппиэн, өһөс көрүҥнээх. ☉ Суровый, твёрдый, неуступчивый (на вид)
Тугу эрэ, улахан наадалааҕы саныы сатыы сылдьарга дылы, ыйыллаҕас көрүҥнээх. Софр. Данилов
Хойуу хара баттаҕа өрүкүйэр, ыйыллаҕас мөссүөнэ сымнаан оҕолуу мичээрдиир. А. Фёдоров
Уруккум курдук үөрэн-көтөн, оонньоон барбат этим. Уолаттарга ордук хабыр, дьиэскуос, сөбүлээбэт түбэлтэбэр ыйыллаҕас буолбуппун өйдүүрүм. «Сахаада»
♦ Ыйыллаҕас санаа — уларыйбат, төлөрүйбэт чиккэ санаа. ☉ Неизменная, непреклонная мысль, непоколебимость
Ыстаал тимир сынтарыйар Ыйыллаҕас санааны ылынан, Арайбакка-чачайбакка, Мөлтүөбэккэ-ахсаабакка [Соҕотоҕу эрэ чопчу саныыр буолуҥ]. Өксөкүлээх Өлөксөй
Дьоллоохторго бэриллэллэр: Дьоһун майгы, ыраас суобас, Ыар күннэргэ ыйыллаҕас Ыстаал курдук тыыллан биэрэр Ыһыы санаа кытаанаҕа. Эллэй
[Дьэһиэй] оҕотун кэриэтэ хоһуун, биир чиккэ ыйыллаҕас санаалаах киһинэн саҥата суох киэн туттара. В. Титов. Ыйыллаҕас хааннаах — наһаа тоҥкуруун, эйэҕэһэ суох көрүҥнээх. ☉ Имеющий необщительный, неприветливый вид
— Нохоо, Уулаах! Түбэһэ сылдьаҕын дуу? — Тойон ыйыллаҕас хааннаах, томороон толуу сирэйэ мичиҥнээн кэбистэ. Эрилик Эристиин. Ыйыллаҕас хааннаах, Ыҥырыалаах харахтаах… Д. Говоров
Кини дьэбир, ыйыллаҕас хааннаах. А. Фёдоров

сыһ.
1. Токуруйбакка, өҕүллүбэккэ, онно-манна туораабакка. ☉ Прямо, прямиком
Оҕуһун көнөтүк хаамтаран Микиитэ холкутуйар. Амма Аччыгыйа
Ыт барахсан өллөннүн, көнөтүк айаннаабакка, солуута суохха төттөрү-таары мэскэйдэнэн сылайдаҕа. С. Никифоров
Кунгаас көнөтүк устарга дылы. Н. Габышев
2. Иҥнэритэ суох, туруорутук. ☉ Вертикально
Маһы суорарга, көнөтүк быһа эрбииргэ, тоһоҕону саайарга үөрэтиэхпит. Н. Якутскай
Арбатскай туран курбуу курдук уһун бэйэтэ көнөтүк туттан, тахсан барбыта. В. Яковлев
Күөх хатыҥ …… көнөтүк үүнэн таҕыста. Т. Сметанин
3. көсп. Чиэһинэйдик, кырдьыгынан, хайдах баарынан. ☉ Честно, правдиво, как есть
Эдэр сүрэх аһаҕастык, көнөтүк кэпсэтиини сөбүлээччи. Софр. Данилов
Бүгүн ханна сырыттыгыт? Дьиҥ көнөтүк эт! — тэлэкэчийбит киһи Натальяны супту көрдө. Д. Очинскай
Сааһыгар ол-бу буолан уһаты-туора хаампатах, наар биир чиккэ көнөтүк сылдьыбыт киһи. КАЕ ДДК