I
аат. Киһи сүүһүн саба түһэр баттаҕа. ☉ Чуб, челка
Үөһэ тыынна. Бэскитэ сирэйигэр саба түспүтүн сөбүлээбэтэхтии өрө анньынна. М. Доҕордуурап
Толоон уола Ганя, хара бэскитин кэҕис гынан кэбиһэ-кэбиһэ, оһуохай таһааран чоргуппута. П. Аввакумов
Сүгэ балта тыллаах-өстөөх, Дакылаатчыт — Ымыы кыыс, Чаҕылыйан туран кэллэ, Кылгас соҕус бэскитэ Кэтит сүүһүн саппытын Кырыбыайка уһугунан Кэлти тараан таһаарда. Күннүк Уурастыырап
ср. русск. виски ´ ‘волосы на боковой части черепа впереди уха’
II
аат. Ыйааһын (кыраны, киилэнэн, кыраамынан ыйыыр ыйааһын), аптека ыйааһына. ☉ Весы (аптекарские)
Үрэкиин кыракый бэскини ылан, ородобуой «дьыалатын» ыйаан көрдө; икки аҥаар муунта буолла, онтун тирии матаҕаҕа хаалаата. Болот Боотур
Бирикээсчик көмүһү ыйыыр бэскитигэр ууран төһө ыйааһыннааҕын билбитэ. Н. Якутскай
Биһиги ыйааһыммыт Бэскигэ тарпыта. Биһиги суолтабыт Биэс дойдуга биллибитэ! С. Васильев

туохт.
1. Тугу эмэ үрдүнэн эбэтэр ырааҕы көрөөрү атах төбөтүгэр тур. ☉ Приподниматься на цыпочки
Кыра Уйбаан икки атаҕын төбөтүнэн үктэнэн өндөйдөр өндөйөн, хотуурун өрө көтөҕөн таһааран, кэннин диэки уунан иһэн, нөрүс гына түстэ да, эргитэ дайбаан ылла. Амма Аччыгыйа
Никифоров өндөйөн көрбүтэ – кини иннигэр буруо, төлөн өрүкүйэр, уот кытыастар. С. Васильев
2. Туруох курдук хамсан, туран иһэн ситэри турбакка хаал. ☉ Привстать, слегка приподняться
«Оргууй эрэ!» – Тишко син киҥнээхтик быһа түһэн эппитинэн, өндөйөн баран, төттөрү олорунан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Бастакы күүстээх уоттан үгүс фашист өлөн сууллубутун Сүөдэр астына көрдө уонна сиргэ кирийбиттэри өссө да атаакаҕа тураары өндөйдөхтөрүнэ, тэһитэ ытыалыыр. Д. Кустуров
3. Үрдээн, үллэн көһүн (хол., булгунньах, хайа тустарынан этэргэ). ☉ Представляться, восприниматься, казаться высоким (напр., о горе). Таас хайа өндөйөн көстөр
4. көсп. Улаханнык эмсэҕэлээн баран чөлгөр түс (үксүгэр буолб. ф-ҕа тутлар). ☉ Приходить в себя, подниматься на ноги, восстанавливаться (обычно употр. в отриц. ф.)
Эйигин өллө диэннэр, Өстөөхтөр үөрсүбүттэрэ, Өндөйбөт гына оҕутта диэннэр, Өһөхтөөхтүк күлсүбүттэрэ. Эллэй
[Берлиҥҥэ] тиийэ охсон өстөөҕү бэйэтин арҕаҕар букатыннаахтык, хаһан да өндөйбөт гына урусхаллыырга дьулуурдара күүһүрбүтэ. ССС
◊ Өндөй бөтүүк — өҥөй бөтүүк диэн курдук (көр өҥөй)
Куоластыынтуттардыын үкчү өндөй бөтүүк курдук эмээхсин өрө чоргутуу түстэ: «Ээ, нохоо, Ньукулай, тиритэн тахсан бараҥҥын, суолга тоҥон буорайыаҥ». Амма Аччыгыйа
Түөкэй Сүөдэр төбөтө Кэлим сүлбүт тараҕай, эрэ кыра Өндөй бөтүүк бадахтаах Үөрбэ көҕүл баттахтаах. В. Чиряев
ср. монг. ёндойх ‘выступать, торчать’, ондийх ‘приподниматься’

аат.
1. Туох эмэ ис номоҕо, тугу, туох санааны этэрэ. ☉ Содержание, основная суть изложения, тема. Тылын хоһооно иһиллибэт
□ Бэрт элбэҕи кэпсээн суккуйда да, хоһоонун өйдөөбөтүм. СТБКТ. Ханнык даҕаны, иһиттэххэ туох да хоһооно суох курдук чабырҕах хайаан да кистэлэҥ, табылыннаҕына, бэрт куодаһыннаах ис хоһоонноох буолар. Саха фольк.
2. Устуруокаларын ахсын тыллар сүһүөхтэрэ дьүөрэлэһэн иһиллэр, суруллар дьоҕус уус-уран айымньы. ☉ Стих, стихотворение
Хоһоон баайа, уобараһа хоруоҥкалыы тиһиллибэт, Тыл бэргэнэ, тыл арааһа Тыаттан мастыы кэрдиллибэт. Күннүк Уурастыырап
Кэнчээри сахалыы хоһоон ааҕа чоргутар. Суорун Омоллоон
♦ Хоһооҥҥо холбоммут, ырыаҕа ылламмыт — киэҥник биллэр, аатырбыт, сураҕырбыт. ☉ Прославленный, воспетый, популярный. Хоһооҥҥо холбоммут, ырыаҕа ылламмыт Өлүөнэ эбэккэм
◊ Ис хоһоон көр ис IV
Сахалыы добдугураччы ааҕара, нууччалыы даҕаны быһа холуйан сурук ис хоһоонун өйдүүрэ. Софр. Данилов
Олус үчүгэйи күүппүтүттэн эбитэ дуу, Серёжа кинигэтин ис хоһоонун астыммата. Н. Лугинов
Өс хоһооно көр өс II. «Кырдьаҕаһы хааһахха хаалаан сылдьан сүбэлэт» диэн саха өһүн хоһооно олус сөп эбит. Амма Аччыгыйа
«Тыала суохха мас хамсаабат, уота суохха буруо тахсыбат» диэн өс хоһооно баарыныы «Арктика» сопхуос дьоно, туох даҕаны суоҕа буоллар, бу курдук сымыйанан айдаарыахтарыгар табыллыбат. Н. Якутскай
ср. др.-тюрк. хошуҕ ‘стихотворения, поэма’, алт. кожоҥ, тув. кошаҥ ‘песня’