чороох (конструкциям^ хаптаҕай өттүлэринэн даҕайсар чаастарын оннуларын булларан хомуйарга аналлаах, силииндирдии быһыылаах эрээри куонустуу уһуктаах төбөлөөх, утары сытар үүкхэ киирэр тимир.)

чороох (конструкциялар хаптаҕай өттү-лэринэн даҕайсар чаастарын оннуларын булларан хомуйарга аналлаах, силииндирдии быһыылаах эрээри куонустуу уһуктаах төбөлөөх, утары сытар үүккэ киирэр тимир.)

чорой диэнтэн холб. туһ. [Манчаары атаһыныын] үрдүк хайа дьогдьууругар туруорбут кириэс остоолболоро ыраах чороһон көстөллөр. И. Гоголев
Өтөх күрүөтүн сиҥнэн түспүт баҕаналара иҥнэри-таҥнары чороһон тураллара. В. Гаврильева
Аҕаларын туутун чороохторо ханна чороһон туралларын кинилэр ааҕа билэллэр. Айталын

даҕ. Хамсыы турар, түөрэккэй. ☉ Шаткий, валкий, неустойчивый, скользкий
Уонча бороон үрэх кэтириир өттүгэр киирэн туралларыгар …… чороох маһы тайахтанан, мүччүркэй дулҕа үрдүгэр сыыһа-халты үкт э н э н - - и н н и м д и э к и х а р б ы а ла с пы т ы м. П. Аввакумов

аат., түөлбэ.
1. Бугул. ☉ Копна
Манна бугулу араастаан ааттыыллар эбит: бугул, чороох, ыйаалба, лэкээ. ЖЭА ТС. Оттон хайа баҕарар киһи чэпчэкитик көтөҕөрүн ыйаалба диир. ЖЕА ТС
2. Сээкэйи куурдар аргы мас. ☉ Шест, вешало для сушки разных вещей
Ыйаалбаҕа оҕо ыстаана ыйанан турар. СТТТ

аат.
1. Оҥочоҕо тардыы эрдии тирэнэр чорооҕо. ☉ Уключина
Куотуһуулаах үлэттэн Куукта тыаһа толурдуур, Эрдии тыаһа күллүргүүр, Эриэн бэчимэ тыҥыыр. М. ТимофеевТерешкин
Биһиги оҥочобутугар эмиэ тоҕо эрэ им-ньим буолбута, арай эрдиилэр кууктаҕа охсуллан тыаһыыллара. Л. Пантелеев (тылб.)
2. Хотуур тутааҕа. ☉ Дужка (рукоятка косы)
Нөҥүө сайын окко киирэр, онуоха арай киһи көрбөтөх тимирин уһун ураҕас уһугар туора баайбыт. Тутар сирин бу куукта буолар диэн тутаах оҥорбут. Саха сэһ. II
Дьонум хотуур кууктатын хайдах тутары, сатаан охсору, хайдах сыыйа тардан таһаарары барытын үөрэтэллэр. ИКДь
ср. эвенк. куукта ‘уключина’

1. аат.
2. Сибэккитэ, силиһэ суох күөх үүнээйи, муох. ☉ Мох (лесной, водяной)
   Көҕөн көттөҕүнэ, көппөх күөрэйэр (өс хоһ.). Сыгынах төрдүн көппөҕүн анныттан, быһаҕынан мууһу көйөн ылан хачыгыраччы ыстаата. Л. Попов
   Көппөҕү тиэрэ тардан, мууһу ылан суунна. Н. Абыйчанин
3. Мас лабааларын, сэбирдэхтэрин, отлаҥха сахсархай чөмөҕө, оргула. ☉ Куча травы, листвы, веток. Оҥоло куолаҕар алта уон-сэттэ уон устуука сиэмэни хаалаан баран сиргэ түһэр, ол сиэмэлэрин уон иккилии уон биэстии устууканан көппөх анныгар кистэтэлиир. Я. Семенов
4. Туһата суох бөх, сыыс-буор мунньуллубута, оргулламмыта. ☉ Куча всякого мусора
   Кини иннигэр көппөх курдук кумааҕы харчы кыстанан сытара. И. Гоголев
   Лаабыстан уонча хаамыылаах сиргэ уга суох тимир күрдьэх, эрэһиинэ саппыкы аҥаарын уонна түүрүллүбүт боробулуоханы биир сиргэ ууран баран көппөҕүнэн саба тарыйан кэбиспит этэ. Я. Семенов. Ып-ыраастык туттан олороллоро хайы-үйэҕэ сураҕа да иһиллибэт буолбут. Бөх-сыыс, күөдэл, көппөх бөҕө буолбут. Эрилик Эристиин
5. көсп. Мөлтөх, сылбаахы, туһата суох киһи. ☉ Слабый, немощный, бесполезный человек
   [Арыгы] Күрүлүүр күүстээҕи Көппөх оҥорор Ыраас хааннааҕы Ыдьырхай сырайдыыр. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Күөх өҥ Күүһэ-уоҕа эстибити Көппөх буола көлбөҕүрбүтү Көһүннэрэргэ дылы. С. Руфов
   Алкоголик көппөх киһиэхэ кубулуйар. ПАК ЧОС
6. даҕ. суолт. Көппөйбүт, халыҥ; сымнаҕас. ☉ Надутый, толстый; мягкий
   Бырыы сыттык, Көппөх суорҕан Туона баай, Тойон оҕонньор, Тоҕус уон Чороох туубар Лоһуор собо барахсаны Толору уган кулу даа. Саха нар. ыр. II
   Оҥхойго куһу кыстаан иһэҕин. Кус үрдүгэр …… мууһу кутуллар уонна үрүҥ көппөх муоҕунан сабыллар. Далан
   ◊ Көппөх отоно түөлбэ. — моруоска. ☉ Морошка. Быйыл көппөх отоно үчүгэйдик үүммүт. Көппөх тоҥор ыйа түөлбэ. — балаҕан ыйа. ☉ Сентябрь. Кини көппөх тоҥор ыйыгар учууталлыы кэлбитэ. Көппөх үөнэ түөлбэ. — күлгэри. ☉ Ящерица. Оҕолор көппөх үөнүн булбуттар

дьүһ. туохт.
1. Иннин диэки үтэн тахсыбыт буол (уоһу этэргэ). ☉ Быть вытянутым вперёд, оттопыриваться (о губах)
Кэлтэччи тарааммыт бэрт чачархай баттаҕа бураллыбыт, суптугур уоһа ордук чорбойбукка дылы буолбут. Л. Попов
Тыллыырап тугунханныгын кыайан быһааран өйдөөбөккө, хараҕын сүүрэлэҥнэттэ, ачыкытын өрүтэ анньыммахтаата, уоһа чорбойдо. Софр. Данилов
Уу дорҕоон артикуляцията: уоспут чорбойор, тыл төбөтө аллараа илин тиистэртэн кэннин диэки тэйэр. ПЯГ АСОДИ
2. Туохтан эмэ чороччу быган көһүн (улахана суох тугу эмэ этэргэ). ☉ Выступать, выпирать откуда-л., выдаваться из чего-л., торчать (о чём-л. небольшом)
[Эмээхсин] таныытын аннынан ыт эмиийин саҕа чорбойо сылдьар үөннээх. Эрилик Эристиин
Аан эргэрэн тырыттыбыт бүрүөтүн харбыалаата, туох эрэ чорбойон турарыттан ылла уонна ааны эрчимнээхтик аһа баттаата. Н. Заболоцкай
[Оҕус тарбыйах] саҥа чорбойон эрэр өҥүргэс муостарын икки ардынааҕы сүүһүн түүтэ будьуруйа эриллэн тахсыбыт. С. Маисов
От үрдүгэр чорооҕу кыратык — тутум саҕа чорбойор гына анньыллар. ПАЕ УуАХО
3. көсп. Туохха эмэ көрдөрүү түмүгүнэн барыларыттан ордук буол, тугунан эмэ атыттартан ордон таҕыс. ☉ Выделяться, отличаться от остальных по каким-л. показателям, признакам
Син бэйэм кэммэр дьон тэҥинэн үлэлээн кэллим. Дьонтон хаалбакка, чорбойбокко. Н. Лугинов
Кини сыл ахсын үөрэххэ улаханнык чорбойон, уһулуччу дьоҕурдааҕын көрдөрөн испитэ. П. Филиппов
Уопут, маастарыстыба уонна тустар кылаас өттүнэн бэйэтин биир дойдулаахтарыттан биллэрдик чорбойоро. КИС АаДЧ
Мин хара маҥнайгыттан хайа баҕарар сорудаҕы чуолкайдык, ыраастык толорорбунан чорбойбутум. «ХС»
4. көсп. Туох эмэ кэннэ орт, ордон хаал. ☉ Оказаться в наличии после чего-л., оставаться в излишке
Билигин чорбойор көлөбүт да, киһибит да суох. Д. Таас
[Уолбут] улаханы туһалаабат, хата туох эмэ чорбойуох буоллаҕына ылыа эбит да, оҕонньоруҥ киниэхэ чорботон бэрт. М. Попов
Эр киһи туох эмэ чорбойдоҕуна сонно тута мэлитэн иһэрэ. В. Титов
△ Аһара бар, хастан эрэ ордон таҕыс (ахсааны этэргэ). ☉ Перевалить, перейти за сколько-л. (о количестве)
— Эн биригээдэҥ төһөнү кэртэ? — Миэхэ үстүү-түөртүү саһааннааҕым, түөрт сүүстэн чорбойдо. М. Доҕордуурап
△ Баар буол, орт (бириэмэни этэргэ). ☉ Сохраняться, оставаться (о времени)
Бириэмэ чорбойдоҕуна кэлин мунньах сыҕарымыгар таарыйан ааһыахпыт. И. Никифоров
[Пиэрмэ үлэһиттэрэ] бэйэлэрин тустаах үлэлэриттэн чорбойор бириэмэлэригэр …… оттууллар. «ХС»
ср. казах. шор ‘желвак’, кирг. чорбой ‘торчать’, чормой ‘быть толстогубым’, монг. цорвойх ‘оттопыривать губы’