чорох гын = момент.-однокр. от чорой= внезапно, вдруг высунуться (о маленьком продолговатом предмете); тыла чорох гынна он вдруг высунул язык; ср. чорос: чорос гын =.

чорос гын диэн курдук
Билиги чыычаах айаҕа кытар гына түһэр, тыла чорох гына түһэр. ПЭК ОНЛЯ III

аат. Оккомаска эриллэн үүнэр умнастаах, бөдөҥ төгүрүк туораах астаах оҕуруот аһа. ☉ Горох
Горох сиргэ дириҥник батары үүнэн киирэр уһун силистээх. КВА Б
Кирээдэҕэ хатан хаалбыт горох хатааста үүммүт бороҥ уктара чугас-чугас чороһон тураллара. И. Тургенев (тылб.)

көстүрүүлэ диэн курдук
Көстүрүүҥкэ иһиттэн бүлтэс уҥуохтара чороһон сыталларыттан сылыктаатахха биһиги …… билсиилээхтэрбит буолуохтарын сөп курдук. С. Тарасов
Вера үөрэ-көтө көстүрүүҥкэҕэ эбиэтин киллэрэн остуолга уурар. С. Ефремов
Сеня мииннээх көстүрүүҥкэни көтөҕөн, Катя тэриэлкэлэри тутан …… саҥата суох утары көрсөн турбахтаатылар. Пьесалар-1978.

тиниктээ диэнтэн атын. туһ. Тиниктэммит уҥуох
□ [Тииҥ баар буоллаҕына] харыйалар, бэстэр анныларыгар тоһоҕосторо эрэ хаалыар диэри тиниктэммит туораахтар сиргэ ыһылла сытааччылар. ББЕ З
[Тайах аһыыр сиригэр] туллумайдаммыт, тиниктэммит иирэ лабаалара чороһон көстөллөр. «ХС»

сыһ. Бэрээдэгэ суох; күөрэ-лаҥкы, үөһэ-аллара. ☉ Беспорядочно, хаотично; вверх тормашками
Бу тухары үс төгүл хоргуйан өлө сыспыт төбөтө ыалдьан кыайан турбат буолбут, сир иҥнэри-таҥнары барар буолан хаалыталаабыт. Эрилик Эристиин
Өтөх күрүөтүн сиҥнэн түспүт баҕаналара иҥнэри-таҥнары чороһон тураллара. В. Гаврильева
Илдьирийбит хаһыаты сиэбиттэн ороон, Иҥнэри-таҥнары туппахтыыр. С. Васильев

кыҥкыр I диэнтэн биирдэм тыас туохт. Саары этэрбэстээх киһи чорос гыммыт, кыһыл көмүс харчы кыҥкыр гыммыт, ымыйалаах кымыс быччас гыммыт (тааб.: анньыы, муус, ойбон)
Биир ынаҕын ыан бүтэрэн эрдэҕинэ дьиэ иһигэр кыптыый тыаһа кыҥкыр гына түстэ. Саха ост. I. Үрүүмкэ тыаһа үлтүрүйэн кыҥкыр гынна. А. Федоров

тыаһы үт. т. Аалсыыттан тахсар, эҥээркэй синньигэс тыас (хол., аан, сыарҕа тыаһа). ☉ Звукоподражательное слово, обозначающее протяжный скрип (напр., двери, саней)
Аан тыаһа кыыкыр, саары этэрбэс чорос, кумараанньык айаҕа нэлэс, көмүс харчы кыҥкыр баар үһү (тааб.: анньыы, муус, сүүр, ойбон). Дьааһыйан, сыҥааҕырдаан, Сыарҕа кыыкыр тыаһа, Оо, улугун! П. Тобуруокап
ср. осм. кыкыр ‘тонкий, сухой, твердый, шуршащий’

ньургуй диэнтэн холб. туһ. Эт бүтэй уҥуохтара көстөр, Уҥуох бүтэй силиилэрэ дьалкыйар, Олоҥхоҕо туойуллар кыраһыабай кыргыттар Бу ньургуһан турар курдуктар. М. Ефимов
Тирэх маска сэбирдэхтэр — Тэлим мөхсөр сүрэхчээннэр. Дьиэм кэннигэр ньургуһар Тэтиҥнэрбин санатар. П. Тобуруокап
Ньургун оттор ньургустулар, Чороон оттор чоростулар, Эмиий оттор элбээтилэр, Үрүҥ оттор үөрдээтилэр. А. Бродников

сыһ. Дьөлө, курдары тахсыар диэри. ☉ Пристально (напр., смотреть), насквозь (напр., сверлить)
Биһиги кыра сылдьан маска хараҕалыы ытыллыбыт охтор чороһон туралларын көрөр буолар этибит. Далан
Кини кырдьык куттанна. Тоҕо эрэ кыыла адьас чугастан кинини хааннаах хараҕынан хараҕалыы сытарга дылы буолан көһүннэ. А. Кривошапкин (тылб.)