көр чыркымай
Саҕахха кыһайан көрбүтүм мончууктарым таһыгар атыыр чөккөй түһэн баран, төбөтүн чохотон олорор эбит. Далан
Үрдүнэн арыт чөккөйдөр, дэҥҥэ моонньоҕоттор кылыбыраһан ааһаллар. П. Аввакумов
Атыыр чөккөй чуруктаата, ырыых-ыраах куула кытахха тыһы көҕөн маатырҕаата. «ХС»
ср. алт. чүрэкей ‘зимородок; уткачирок’

тыаһы үт. туохт. «Маат-маат» диэн саҥар (кус, хол., көҕөн туһунан). ☉ Крякать (об утке)
Көхсүбэр көймөстүбүт санааларбын үргүтэн, адьас чугас чөркөй чуруктаабыта, ыраах көҕөн кэһиэхтээхтик маатырҕаабыта. Далан
Көҕөн кус маатыргыыр Күөл хойуу отугар, Тү ү н о ргууй ча лы мныыр Кур дулҕа уутугар. П. Тобуруокап
Кы нат тыаһа сып-сырылас, хааст а р х о ҥ к у н а һ а л л а р , кустар маатыргыыллар. «ХС»

I
аат. Сылгы ууһатааччыта. ☉ Жеребец
Тураҕас атыыр дэлэй хара сиэлин силэйэ кэҕийэн кэбиһэн баран, өрө хоноллон ахан турда эбээт! Амма Аччыгыйа
Эһэ часкыйыыта, атыыр саҥата сир-дойду уйулҕатын көтүппүттэрэ. Суорун Омоллоон
Оҕустар харсыһыылара эмиэ атыырдар охсуһууларын курдук киһи болҕомтотун тардар, хам-түм буолар көстүү. Далан
II
даҕ.
1. Буоһатар, ууһатар кыахтаах. ☉ Способный оплодотворить. Атыыр сибиинньэ. Атыыр хаас. Атыыр куртуйах. Атыыр тайах
□ Аҥаарыма атыыр кырынаас сибилигин аҕай куртуйаҕы соһон барбыт. Амма Аччыгыйа
Сотору эмиэ орун-оннугар буолла — атыыр чөркөй чуруктаата, ырыых-ыраах куула кытахха көҕөн маатырҕаата. Далан. Биир тыһы моонньоҕоҥҥо икки атыыр моонньоҕон утары устан кэлэллэр. И. Бочкарев
2. көсп., кэпс. Бөдөҥ; күүстээх-уохтаах. ☉ Крупный; мощный
Атыыр мунньах буолбут, улуу сүбэ тахсыбыт, мунньустубут дьон бука барылара эппит тылбыт улуу бэлиэҕэ киириэҕэ диэннэр, өйдөрүн-төйдөрүн булунан олордулар. П. Ойуунускай
Атыыр диэн тылы, иккис суолталаан, бөдөҥ, улахан диэн туттабыт. Багдарыын Сүлбэ
Дьэ, кырдьык даҕаны, өтөрүнэн буолбатах атыыр мунньах буолан ааста. И. Никифоров
тюрк. адгыр, аскыр, айҕыр
♦ Атыыр аккаас — олох, ончу буолуммат буолуу. ☉ Категорический отказ
Биһиги «Сайдыы» холкуоһу кытта холбоһо сатаабыппыт биэс сыл буолла да, анарааҥҥылар атыыр аккаас дииллэр. А. Федоров. Арыгыттан туттуна сатыыбын, ону көҕүтэн кээһэн иэдэттилэр. Ол да буоллар аны атыыр аккаас. Эппит тылбар туруом. Н. Туобулаахап
◊ Атыыр үөрэ — биир атыырдаах элбэх биэ бөлөҕө. ☉ Гурт кобылиц с одним жеребцом
Уулуссанан үргүбүт атыыр үөрэ уһууран ааспыта. Ч. Айтматов (тылб.)
Хахай кыыл атыыр үөрүн бүтүннүү охторбут уонна атыырдарын арҕаһыгар быраҕынан илдьэ барбыт. Амма Аччыгыйа
«Атыыр үөрүн быраҕар алдьархайдаах кыһына» баар буоларын туһунан мин урут истэрим. «ХС»

I
аат. Саас эрдэ кэлэр бөдөҥ кураанах кус (атыыра баттаҕа күөх, атаҕа кыһыллыҥы буолар). ☉ Кряква
Адьас чугас чөркөй чуруктаабыта, ыраах көҕөн кэһиэхтээхтик маатырҕаабыта. Далан
Кус бииһиттэн, биллэн турар, көҕөн урутуо, маҥнай тахсыбыт ууга кини бэйэлээх маатыргыа. С. Никифоров
Талах төрдүгэр икки бэйэ көҕөн бөлтөһөн олорон саҥараллар. Т. Сметанин
ср. кирг. көгөл, минус.-тат. көгөн ‘селезень’
II
аат., эргэр. Кулун сулара, сулардаах көнтөһө. ☉ Обороть, узда для жеребенка
Иэйэхсит хатын иһэрэ Илэ-бааччы иһилиннэ эбээт, Оҕо-лооор! Э-э-э, дуо! Чохчой көҕөн Бөхтүргэлээх үһү! Доҕотто-о-ор! Саха фольк. Көҕөннөрдөөх кулуммут Көҥүл дэлэй көччүйдүн, Үрүөлэрдээх торбоспут Үксээн-элбээн үөрдүстүн. Күннүк Уурастыырап
Араас ойуулаах көҕөнүнэн көҕөннөммүт кулуннар кистэһэ тураллар. АаНА СТОТ
казах. көгөн ‘веревка для привязи мелкого скота’
III
көҕөн эт анат. — киһи сүнньүн, моонньун бөлтөйө сылдьар күүс этэ, быччыҥа. ☉ Шейные, затылочные мышцы человека
Икки илиитин иҥиирдэрэ Лычыгырыы күүрдүлэр, Лыҥкыныы түстүлэр, Көҕөн эттэрэ Күүрэн таҕыстылар. П. Ойуунускай
Куппут курдук быһыылаах-таһаалаах, сүүрэлии сылдьар быччыҥнардаах, сүрдээх түөстээх, көҕөн эттээх, олус мөгөччөк киһи. Күннүк Уурастыырап
Хас оҕустаҕын аайы көҕөн эттэрэ күүрэн логлоруттан тахсаллар. М. Доҕордуурап