чучело, пугало; оҕоруокка чуучала туруор = поставить на огороде чучело.

уст. чучело (телёнка или жеребёнка, хранилось как талисман).

1) караульщик (в гусиной стае); хаас хоруола сторожевой гусь (дающий знать об опасности); 2) охотничье чучело (утиное); моонньоҕон хоруола чучело шилохвости.

1) фольк. двуглавая или трёхглавая сказочная птица; 2) уст. двуглавое крылатое чучело из дерева, употр. во время обряда проводов духа и жертвенного животного на небо.

аат., эргэр. Ханнык эмэ кыыл, көтөр чуучалата (эмэгэт оҥостоллоро). ☉ Чучело животного или птицы (хранимое как талисман). Көтөр уонна сүүрэр харамайдар тугулҕахтара
ср. тюрк. тоҕ, туг ‘рождаться, возникать, появляться’

прил. 1. горох; гороховый суп горох мин; 2. (о цвете) тэһэ анньыы ойуулаах бороҥ; # чучело гороховое или шут гороховый 1) (о смешно одетом) киһи күлүөх та-н-астаах киһи; 2) (посмешище) дьон күлүүтэ киһи, хоҥ мэйии.

аат., түөлбэ.
1. Көҥдөй, туох эмэ көҥдөйө. ☉ Полость, пустота, пустое отверстие в чем-л.. Мас көҥнөйө
2. Саа. ☉ Ружье. Көҥнөйүн сүгэн кэбистэ
◊ Көҥнөй саҥынньах түөлбэ. — оҕото өлбүт иэппэт ынахха үҥүлүтэр торбос чуучулата. ☉ Чучело теленка, которое подносится к корове, у которой пал теленок.

аат. Өлбүт харамай тириитигэр тугу эмэ симэн кини тыыннаах көрүҥүн үтүгүннэрэн таһаарбыт оҥоһук. ☉ Точное воспроизведение тела какого-л. животного, фигура из набитой чем-л. его шкуры с наружным покровом, чучело
Муннукка тиистэрин килэппитинэн …… олох тыыннаах курдук бөрө чуучалата киирбит киһини одуулуурдуу суостаахтык көрөн турара. ЛНН АДь
Эркэлэй ийэтигэр мусуойга …… тыыннаах кыыллар, көтөрдөр турар буолбатахтар, кинилэр чуучалалара тураллар диэн нэһиилэ өйдөппүтэ. Уот ч. Мин бу улартан чуучала оҥорон [айылҕа муннугар] туруоруом. «Чолбон»

1. аат. Ол-бу көтөрү үргүтэргэ аналлаах киһи даллаҥныы турарын курдук оҥоһук; чуучала. ☉ Чучело для отпугивания птиц, пугало. Оҕуруот таһыгар далла туруорбуттар
2. даҕ. суолт. Кэтит, улахан. ☉ Широкий, большой
   Сүөһү үүрээччилэр далла отууларыттан таҕыстылар. И. Никифоров
   Далла сыарҕа соһоммун Доруобуйабын сиэппэппин. «Саха с.». [Хотой] далла кынатын салгыныттан куттаммыт чубуку оҕото букатын өлбүтүнэн ааҕынан тураахтыыра. А. Кривошапкин (тылб.)
   ◊ Далла мэндэйии - ох саанан сыал ытарга күрэхтэһии. ☉ Состязание в стрельбе из лука
   Эмээхсин саҥа ситэн эрэр Суор Бугдук диэн уолугар далла мэндэйиигэ Тыгын уолаттара бары кыайтарбыттар. БИГ ӨҮөС
   Биһиги эһигини көрсүспүччэ, күрэхтэһии тэрийэргэ ыҥырабыт: күөн көрсүһүүгэ, далла мэндэйиигэ. И. Данилов. Тэҥн. дал ытыһыы. Далла мэндэтиһии эргэр. - былыр икки бэргэн ытааччы бэйэ-бэйэлэрин ытыһыылара. ☉ В старину: стрельба двух метких стрелков из лука друг в друга
   Далла мэндэтиһиигэ биирдии эрэ оҕунан ытыһаллар, син аһарсаллар. Саха сэһ. I
   Далла ураһа көр ураһа. Далла ураһа дьиэлэниҥ, Холумтана суох отууланыҥ. Д. Говоров
   Далла ураһаттан Кучайа кыыс тахсан көрөн-истэн тырыбынайда. ИН ХБ

I
аат.
1. Монарх былааһа салайар дойдуларыгар үрдүк сололоох киһи, ыраахтааҕы аата. ☉ Один из титулов монарха, а также лицо, имеющее этот титул, король, правитель
Хоруоллар тапталлаах арыгылара Бииктэр куолайын уотунан салаабытынан киирдэ. Л. Попов
Хоруол былааһын нэһилиэстибэ быһыытынан оҕолоругар туттарар кыахтааҕа. АЕВ ОҮИ
2. көсп. Ханнык эмэ үлэҕэ, дьарыкка уһулуччу ситиһиилэммит киһи. ☉ Человек, обладающий большим капиталом, король, магнат
Япония «нефтяной хоруолларын» уон алта чааһынай дьиэлэригэр дьэҥдьиир оҥоһулунна. «Кыым»
3. саахымат. Саамай сүрүн харыстанар фигура. ☉ Шахматная фигура, король
Хоруол ферзь курдук хаамар гынан баран, хайа баҕарар диэки биир эрэ хонууга хаамар. ПВН СБК
4. хаарты. Хоруоналаах эр киһи ойуулаах хаарты хараҕа. ☉ Игральная карта с изображением мужчины в короне, король. Хоруолунан түһэн сиэ
II
аат., түөлбэ. Маһынан, дулҕанан, эрэһиинэнэн оҥоһуллубут улахан кус мончууга, атын мончууктартан саамай көстүүлээхтэрэ (үксүгэр андыны бултуурга тут-лар). ☉ Самое крупное чучело на уток (обычно на турпанов, ставят на самом видном месте озера или реки), манок
Дулҕа быыһыгар хоруол атаҕын төрдө турарын көрбөккөбүн, хаарыан укпун тосту тардан кэбистим. И. Сосин
Үөр тураахтар, анды хоруолун олордубуттуу, ыраахтан лөһүгүрээн харааран көстөллөр. «ХС»
Хаас хоруола. ЯРС