ньыкый диэнтэн бэй., атын
туһ. Онтон доппуруоска …… баскын ньыкыппытынан, илиигин кэннигэр туттубутунан камераттан тахсаҕын. Далан
Хатан баҕайытык иһиирэн чырылаппытыгар кинээс төбөтүн ньыкытта. И. Гоголев
Хара улардар дьохсооттоһор, кутурар кэмнэригэр эрдэҕэстэр моонньуларын ньыкытан үөмсэллэр эбэтэр сытынан кэбиһэллэр. В. Тарабукин
[Эһэ] сааскы көтөр айманар сиригэр …… инники атаҕын хомунан, төбөтүн ньыкытан олорон куһу кэтиир. ПАК ЭТ

сыһ.
1. Сыккырыыр гына, барбах эрэ (хол., сүүр). ☉ Слабо, едва, еле-еле (напр., течь)
Мыраан аннынан сыккыраччы сүүрдэр от үрэх талаҕар чыычаахтар ыллаан чырылаталлар. Н. Якутскай
2. кэпс. Нэһиилэ, сэниэтэ суохтук. ☉ Кое-как, прерывисто (напр., дышать)
Мултугур муостаах Модьууннаах торбостор Иҥээннэрэ тыһырҕаан, Ибигирэччи үктэнэн Сырааннара саккыраан, Сыккыраччы тыынан Сылдьырыһан иһэллэр. Болот Боотур

сыһ.
1. Өр буолбакка, аҕыйах кэм иһигэр. ☉ Недолго, непродолжительно, коротко
Бэйэтэ сэдэхтик, кылгастык күлэр, кинини тула күүгүнэс күлүү, көр-нар буолар. Амма Аччыгыйа
Бэдэр Харах [киһи аата] кылгастык, хатаннык иһиирэн чырылатта. И. Гоголев
Саллаат ханна да тохтоотун — уһуннук да, кылгастык да олохсуйар буоллун — хаххаланар сир, землянка хастар идэлээх. Т. Сметанин
2. Аҕыйах тылынан-өһүнэн, уһуна суохтук. ☉ Кратко, вкратце
Бу бырайыагы көрөн баран, бэйэҥ санааҕын кылгастык суруйан биэрээр. С. Ефремов
Халыҥ тэтэрээти ылан, Эһэй дьаамыттан ыла тугу көрбүппүн-истибиппин барытын кылгастык бэлиэтэтэлээтим. Эрилик Эристиин

аат. Хаа, сүрүн устун тохтообокко устан үксүгэр өрүскэ түһэр уу сүүрээнэ. ☉ Малая река, впадающая в реку, речка
Күһүн аайы куобахха туһахтыыбын, үрэххэ туулуубун, кыһын куйуурдуубун. Күндэ
Оччотооҕу бириэмэҕэ билиҥҥи Амма улууһун сиригэр, Амма үрэххэ Арыылаах хочотугар сэттэ ини-бии дьон олоортор. Эрилик Эристиин
Тугун баҕас уһунай Нуоралдьыма үрэҕэ, Хаһан-хаһан тиийиэмий Хампа алаас ыалыгар? С. Данилов
◊ От үрэх көр от
Чээл күөх ньуурдаах от үрэх тоҕойугар мастар быыстарыттан күөх буруо өрө тыргыйан көһүннэ. Далан
Мыраан аннынан сыккыраччы сүүрдэр от үрэх талаҕар чыычаахтар ыллаан чырылаталлар. Н. Якутскай
Үрэх баһа <сир, дойду> көр бас II. Холобур, күһүн, үрэх баһыгар хаар түстэр эрэ, хаас киирбитинэн барар. Далан
Миигин хоту үрэх баһыттан кэлэрбин кытта Дьокуускайдааҕы сынньанар дьиэҕэ ыыппыттара. А. Бэрияк
«Ээ, ол үрэх баһа сир», — диэн киһи-сүөһү олохсуйбат, түҥкэтэх ыраах сири ааттыыллар. Багдарыын Сүлбэ
ср. др.-тюрк. арых, өзэк, алт. өрек, казах. өре ‘речка, небольшая горная река’

аат. Сииктээх сиргэ таптаан үүнэр бөлөх уктаах имигэс үүнээйилэр уопсай ааттара. ☉ Общее название растений с гибкими групповыми стеблями, которые растут обычно в сырых местах: тальник, ива, верба
Кыһалҕа таһыйара талахтааҕар сытыы (өс хоһ.). Талаҕы, маары быыһынан, Таатта сиһин диэки, сотору суолга киириэм дии санаан, Чүөчээски баран истэ. Суорун Омоллоон
[Ыт] хас күн ахсын үрэх талаҕар киирбит куобахтары тутан, дьиэтигэр таһара. И. Федосеев
Талахтар быыстарынан өрүс уута ол ыраах кылабаччыйан көстөр. Т. Сметанин
◊ Дьахтар талаҕа — кыһыл талах диэн курдук (көр кыһыл)
Иирэ талах көр иирэ. Салгын күөх от, иирэ талах сытынан аҥылыйа түстэ. Н. Якутскай
Онтон үрэх илин саҕата — улахан көҥүс, ол икки өттө тиһигэ быстыбат иирэ талахтарынан буодьуланан турар. А. Бэрияк
Иирэ талахтарынан сирэйдэнэн кустарга чугаһаатылар. Т. Сметанин. Күөрэгэй үөһэ талах кэпс. — үрэллэ сылдьар саастаах куруҥҥа үүнэр талах (сахалар ол талахтан урут сиидэни өрөр этилэр). ☉ Тальник с расслаивающимися стеблями, растущий в выжженном лесу (сушняке) (раньше из него якуты плели сито)
Күөрэгэй үөһэ талах арҕаа куруҥҥа үүнэр. Кыһыл талах көр кыһыл. Кыһалҕа кыһыл талах кымньыылаах (өс ном.). Кытыт сылгыларым Кылыһахтыы сүүрэн Кырынаастыы тэбинэн иһэллэринии Кыһыл талах кыбытыылардаах Кылбараҥ маҥан Кытыллардаах эбит. Нор. ырыаһ. Кытыан талах көр кытыан I
Кырдал хонуу үрдүгэр Кытыан талах анныгар Кытаанахтык ылсыһар Кыыстыыр дьахтар буолабын. Күндэ
Миинньик талаҕа — сиппиир талаҕа диэн курдук. «Айымньы» холкуос холкуостаахтара Лоҥкууда үрэх ыарҕатын бастаан солообуттарыгар, «миинньик талаҕынан эргинээри тэринэҕит дуо?» — диэн элэктээбитим. М. Доҕордуурап. Сатыы талах — кыра талах. ☉ Мелкий кустарник
Самаан сайын кэлээхтээн, Сайылыкпыт таһыгар Сатыы талах тыллыбыт, Сардаанабыт тахсыбыт. «ХС»
Сигэ талах (талах сигэ) көр сигэ. Олус киэҥник уонна табан өбүгэлэрбит талах сигэни тутталлара биллэр. АЭ ТЫС
Оттон булт сэбин-сэбиргэлин үүйэргэ, үлэҕэ-хамнаска киэҥник талах сигэ туттуллара. «ХС». Симилэх талах — киһи быыһынан нэһиилэ силэйэн барар симэн кэбиспит курдук, хоп-хойуутук үүммүт талах. ☉ Труднопроходимые густые заросли кустарника
Хас иһирик ойууру, симилэх талаҕы барытын тумнан ааһа-ааһа, кини хайыһарын суолунан батыһан иһиэхтэрэ эбитэ буолуо дуо? Амма Аччыгыйа. Сиппиир талаҕа кэпс. — ыарҕа талаҕы көннөрү кэпсэтиигэ ааттыыр ааттара. ☉ Народное название мелкого кустарника ерника или тальника, из которого обычно делают мётлы и веники (букв. кустарник для метлы). Сиппиир талаҕына быһан киир
□ Арыпыана …… сиппиир талаҕын сыыйа тардан ылбытыгар, Болот, төрүт да үөрүйэх киһи, этэ салаһа түстэ. Н. Заболоцкай
Сиһик талах көр сиһик. Сибиэркэмсэх муҥутаан, Сиэдэрэйкээн бочугурас Сиһик талах быыһыгар Симилэххэ кирийдэҕэ. Күннүк Уурастыырап
Сиһик талах субатын кыһан оргуттахха кытархай өҥ тахсар. НБФ-МУу СОБ. Сутука талах бот. — үөттүҥүлэр кэргэттэригэр киирэр собо тылын курдук сэбирдэхтээх уһун талах. ☉ Ива грушанколистная. Сутука талах уһук хотугу оройуоннартан ураты Саха сирин бары өттүгэр үүнэр
□ Сэппэрээк талах көр сэппэрээк
[Чыычаахтар] төттөрү сирилээн кэлэннэр, киһини ааһа көтөннөр, тэйиччи тиийэн, үрүйэ саҕатынааҕы сэппэрээк талах аннынан туораахтаһа түстүлэр. Амма Аччыгыйа. Таас талаҕа бот. — өрүс, үрэх таас хайалаах, очуостаах кытылларынан үүнэр бөдөҥ сэбирдэхтээх намыһах үөт. ☉ Ива скальная
Талаҕы ыаннарыы көр ыаннарыы. Инчэҕэй талаҕы суоран бэлэмнээн баран, икки-үс күн устата күн уотугар эбэтэр сылааска тутуу — талаҕы ыаннарыы диэн ааттанар. АЭ СТМО. Талах бөлкөй — хонууга арыыланан хойуутук үүммүт талах. ☉ Островок густой ивовой рощицы среди поляны. Талах булда түөлбэ., харыс. — тайах. ☉ Лось. Быйыл талах булда былырыыҥҥытааҕар элбээбит. Талах дуо- бат — ньыкааларын сонос талахтан киһи бэйэтэ хаптаҕай төгүрүк гына эрбээн оҥорбут дуобата. ☉ Якутские самодельные шашки, фигуры которых в виде точёного кружка сделаны из толстого тальника. Эһэм бэйэтэ оҥорбут талах дуобатынан оонньуурун көрөр этим
□ Миитэрэй биһиги эт саастыыбыт, мас ынаҕынан, талах дуобатынан оонньуубут. «Чолбон»
Талах кымньыы көр кымньыы. Таня, хатан-хатаннык сайдаан, оҕустарын самыыларыгар талах кымньыыны куһурҕаччы ыллатар. Дьүөгэ Ааныстыырап
Хоҥкуо уол сыҥырҕыы-сыҥырҕыы талах кымньыы диэки кылап-халап көрөр. «ХС». Талах мээккэтэ — дарабыылканан мээккэ буолуор диэри бытарытыллыбыт талах (ынахха эбии аһылык быһыытынан туттуллар). ☉ Тальниковая мука (измельчённый тальник, употребляемый как дополнительный корм для скота)
Эбии аһылыктары: от дулҕаны, лабыктаны, талах мээккэтин, мунду балыгы, күөх оту хаһаанан, ордук кыһыҥҥы ыйдарга сиэтиллиэхтээх. Дьону үөр. Битэмииннээх эбии аһылыктары: дулҕаны, талах мээккэтин — күүскэ бэлэмнээн сиэтэргэ иэстээхпит. ПДН ӨСДь
Оройуон үрдүнэн икки тыһыынча туонна кэриҥэ талах мээккэтэ, түөрт сүүсчэкэ туонна дулҕа бэлэмнэннэ. «Кыым»
Талах ойуур көр ойуур. Талах ойуур быыһыгар харыйа мас үүнэн дьылыгырайан турар. Н. Лугинов
Икки өттүнэн хойуу талах ойуурдаах, уһун синньигэс боротуоха устун кыратык барбахтыылларын кытары, эмискэ икки өттүлэриттэн саалар тыастара өрө тибийэ түспүттэрэ. С. Никифоров
Талах ойуур быыһыгар Талаабыт дьааһыктарын ороотулар. С. Васильев. Талах олоппос — талахтары өҕүлүннэрэн оҥорбут өйөнөрө суох, намыһах (үрдүгэ отут-түөрт уон сэнтимиэтир кэриҥэ) олоппос. ☉ Лёгкая и низкая (тридцать-сорок сантиметров высотой) плетёная табуретка из тальника
Ийэлэрэ оронуттан айаккалыыайаккалыы туран, уот иннигэр кэллэ, талах олоппоско бүк түһэн олордо. И. Гоголев
Саха булугас өйүн биир чаҕылхай туоһутунан талах олоппос буолар. Талах олоппос түөрт талахтан баайыллар. АЭ СТМО
[Оҕонньор] хапсыҥнаан кэлэн, талах олоппоско аргыый аҕай накыс гына олордо. «ХС». Талах ото түөлбэ. — кэҕэ кулгааҕа. ☉ Грушанка. Талах отуу — итии кэмҥэ быстах олорорго талаҕынан тутуллубут, ардахтан, күн уотуттан хаххаланар отуу (хол., оттуу сылдьан). ☉ Шалаш из тальника, защищающий от дождя и зноя и используемый как временная стоянка в летнее время (напр., во время сенокоса). Талах отууну үксүгэр отунан сабаллар
□ Талах отуу таһыгар Торҕо буруо унаарда. Баал Хабырыыс. Талах тутар таҥара итэҕ. — нуучча православиетыгар уон икки бырааһынньыктан биирдэстэрэ: паасха иннинээҕи бүтэһик баскыһыанньаҕа бэлиэтэнэр. Итэҕэл быһыытынан үнүгэһэ бөлтөгөр, үрүҥ көп түүлээх иирэ талах аптаах ураты хаачыстыбалаах, куһаҕан тыыны, иччини куттуур кыахтаах. Ол иһин дьиэлэригэр иирэ талаҕы уура сылдьаллара. ☉ Вербное воскресенье. Талах үрэх көр үрэх. Мантан соҕуруу диэки бардаххына, талах үрэх кэлэр
□ Хабырыыс өр соҕус талах үрэҕи батта. И. Гоголев
Талах чыычааҕа көр чыычаах. Кытылга талах чыычааҕа чуопчаарар. И. Гоголев
Араҕас түөстээх талах чыычааҕа, хатан баҕайытык иһиирэн чырылата-чырылата, талахтан талахха түһэн сырыкынайар. П. Филиппов
Кэҕэлэр, татыйыктар, тоҥсоҕойдор, талах чыычааҕа, чаччыгыныардар үөнүнэн-көйүүрүнэн аһылыктаналлар. МЛФ АҮө. Тыһы талах — синньигэс имигэс талах. ☉ Тонкая гибкая талина (букв. ива-самка). Тыһы талаҕынан кымньыы оҥостоллор
□ Кулгааҕын тыаһа орулуос кус кынатын тыаһын курдук куугунаан истэ, сирэйэ тыһы талаҕынан быһыта сынньар курдук сырылаан истэ. Ньургун Боотур
Үөт талах көр үөт. Кэбиһиилээх оттор, үөт талахтар тулаларыгар биир эмэ хара, көҕөччөр сылгылар табыйан аһыы сылдьаллар. Амма Аччыгыйа
Хонууга үүнэн турар үөт талах саас аайы күөх солко сэбирдэҕинэн тыалга оонньоон суугунуу турар. Н. Якутскай. Үрүҥ талах — кылгас атахтаах, кэрдиистээх эбэтэр долгун курдук кырыылаах сэбирдэхтээх иирэ талах. ☉ Ива коротконожковая. Ыарҕа талах көр ыарҕа. Тэтиҥ, хахыйах кыбытыылаах, Ыарҕа талах ыпсыылаах Оҕо мастар Ойуур тыа буолан, Орой мындаабын Уобуруччулуу курдуу үүнэн Түспүттэр эбит арай… С. Зверев
Урууп ыарҕа талаҕы быыһынан силэйэ хаамтаран тахсан истэҕинэ, арай икки аттаах киһи үрэх муостатын тахсан битигирэтэн эрэллэр эбит. Күндэ. Эр талах кэпс. — өрүс кытыытыгар, арыыларыгар ыарҕа курдук хойуутук бөлөхтөөн үүнэр талах. ☉ Речной кустовидный тальник (букв. ива-самец). Эр талахтар күлүктэригэр сөрүүкүү олордулар. Эһэ сиир талаҕа кэпс. — үрүҥ талах диэн курдук
ср. др.-тюрк., тюрк. тал ‘ива, тальник’, каракалп. таллык ‘лозняк’