токуй диэнтэн атын
туһ. Оҕонньор токуллан туран дьиэ таһын көрөрө. Н. Якутскай
Учуутал хамсаабакка олорбутун курдук муннукка токуллан олордо. И. Гоголев
[Чэрэлийэр] иһигэр ас киирбэккэ отуутун иһигэр токуллан сыппыта. «ХС»

туохт.
1.
лыҥкынаа 1 диэнтэн дьаһ. туһ. Баксаал куолакалын үстэ охсон лыҥкынаттылар. Н. Якутскай
2. Лыҥкыначчы тыаһаа, саҥар. ☉ Издавать звон, звенящие звуки; говорить, петь приятным звонким голосом
Эркин чаһыта киэһээҥҥи тоҕус чааһы охсон лыҥкынаппыта. Л. Попов
Кини бэйэлээх [Дыгый удаҕан] нуһарыҥныы нуоҕайа сылдьан көмүс чуораан күөмэйинэн ыллаан лыҥкынатар. Амма Аччыгыйа
Чэрэлийэр дьэҥкэтик, ып-ыраастык күлэн лыҥкынатта. И. Гоголев

сыһ. Иҥнигэһэ суохтук, биир тэҥ кудуххайдык уонна имигэстик. ☉ Без запинки, быстро и проворно
Итинтэн ыла саҥата суох сылыбыраччы айаннатан, боруҥуй буолуута Хомордоох чараҥын хоту саҕатыгар тиийдилэр. Амма Аччыгыйа
Чэрэлийэр, аллаах тугутунан сылыбыраччы хаамтаран иһэн, кэннин хайыста. И. Гоголев
Муҥханы Мэхээс, эмиэ туран эрэ, тэбис-тэҥник сылыбыраччы түһэрэр. Н. Габышев

сыһ. Чуолкайдык, мунааҕа суохтук, өйдөнөрдүк. ☉ Четко, ясно, понятно, убедительно
Билигин тугу-ханныгы оҥоруохтаахпын дьэҥкэтик билэбин. С. Ефремов
Иванов мунньахтарга олус дьэҥкэтик уонна ылыннарыылаахтык тыл этэрэ. Амма Аччыгыйа
Мөккүөр үөрэнээччилэр …… санааларын сатаан, дьэҥкэтик этэллэригэр үөрэтэр. Софр. Данилов
△ Чуолкайдык, ыраастык, иһиллэрдик. ☉ Отчетливо, ясно
Чэрэлийэр дьэҥкэтик, ып-ыраастык күлэн лыҥкынатта. И. Гоголев
Техник Петро, дайаарка Марыына Ыллыыллар дьэҥкэтик дьиэрэтэн. И. Эртюков
Муусука аһаҕас аанынан дьэҥкэтик иһилиннэ. Л. Толстой (тылб.)

даҕ. Кыһыл соҕус, кыһыл курдук. ☉ Красноватый
Куораты кыһыллыҥы халлаан бүрүйбүт. Н. Габышев
Ити (ийэ) боруодаларга үөскүүр почвалар кыһыллыҥы өҥнөнөллөр. КВА МГ
◊ Кыһыллыҥы бороҥуй — кытархайдыҥы хараҥа кугас. ☉ Красновато-коричневый
[Искусственный каучуктар] кыһыллыҥы бороҥуй өҥнөөх чиҥ-чаҥ өҕүллэҕэс лиистэр этилэр. ЮГ КХЭДьС. Кыһыллыҥы кугдархай — кубархай кыһыл. ☉ Бледно-красный
Ардах чиэрбэтэ кыһыллыҥы кугдархай өҥнөөх. ББЕ З. Кыһыллыҥы саһархай — кыһыл булкаастаах саһархай, кытарымтыйан көстөр саһархай. ☉ Красновато-желтый
Кыһыллыҥы саһархай лыах чэрэлийэр араҕас солко былаатыгар түстэ. И. Гоголев. Кыһыллыҥы хоҥор — кыһыл булкаастаах бороҥ, сиэрэй. ☉ Серый с розовым отливом
[Кальмар] соруйан тыыттахха, кыһыллыҥы хоҥор өҥнөнөр. ББЕ З

тараах иэннээ - сынньан, таһыйан кэһэт. ☉ Побить, избить кого-л., подвергнуть телесному наказанию (соотв. всыпать горячих кому-л.), исполосовать кого-л.
Оҕолорум эрэйдээхтэри, күлүмнүүр көмүстэрбин, чэрэлийэр чэрбиэҥ кэлэрбин таһыйаҥҥын тараах иэнниэҕиҥ, кулугур кулгаахтыаҕыҥ. П. Ойуунускай
Хотуок, таах тарайан олорума, уута баһа киирэ оҕус, убайым кэлэн тараах иэнниэ. И. Гоголев
[Манчаары:] Син биир тутан ыланнар, Кулугур кулгаахтыахтара, тараах иэнниэхтэрэ. А. Софронов
Уйбаачаан өһүөннээх кулуба, Миигин иэстээн кинилэри Таһыйан тараах иэнниэҕэ, Кэмнэрин иннинэ иинниэҕэ. А. Бэрияк
△ Олус накаастаан кэһэт, ынырыктык сыһыаннас. ☉ Задать взбучку, дать нагоняй; изнурить, обескровить
Бэйикэй, хара ыт, бу айылаах оҥордоххун, сири-саары сирэйдиэм, кулугур кулгаахтыам, тараах иэнниэм сирдээн тимириэҥ, халлааннаан көтүөҥ суоҕа. Эрилик Эристиин. Биир сыҥсыйыы бурдук иннигэр миэхэ түүннэри-күнүстэри үлэлиэҥ, эйигин баҕас тараах иэнниэм мин диэтэх киһи. А. Федоров

туохт. Туохха эмэ улаханнык сүпсүгүр (хас да эбэтэр элбэх киһини этэргэ). ☉ Суетиться, хлопотать
Бары туран, тымтык уматаумата, хотоҥҥо киирдилэр …… бэрт өр үөмэхтэһэн, мучумааннаһан, сүөһү лэрин баайан таҕыстылар. Болот Боо тур. Сүөһүнү уонна тэлиэгэлээх көлөнү туоратааччылар биир кэм мучумааннаһан олороллор. Д. Таас
Муоста анныгар түспүт массыынаны быыһааһыҥҥа суук каттан ордук мучумааннаспыттара. «ХС»
2. Айдаарсан тур, охсус, тардыалас. ☉ Скандалить, дебоширить
Кыыс түүрүллэ түһээт, түөскэ тэппитэ, Эдэр киһи, ону ол диэбэккэ, ырдьайбытынан, Чэрэлийэр үрдүгэр саба түспүтэ, иккиэн балачча мучумааннаспыттара. И. Гоголев
Дьиэ түгэх хоһугар м у ч умааннаһар тыас баарыгар кырыктаахтык ойон киирбитим. М. Доҕордуурап
Ити мучумааннаһа с ы л д ь а н О п п о о с к у лгааҕа эмискэ уот аһыйа түстэ. «ХС»