көр дүрбүй
Монгуоллар музыкальнай инструменнара эҥин-эгэлгэ, кэрэ дорҕооннору дьиэрэһитэн, лыҥкынатан, түрбүйэн таһаараллар. И. Федосеев

несов. кылыгыраа, чыҥкынаа, лыҥкынаа, чуҥкунаа; звенит колокольчик чуораан кылыгырыыр; звенеть стаканами ыстакаан-нары лыҥкынат; # в ушах звенит кулгааҕым чуҥкунуур.

мылтай диэнтэн көстө түһүү. Өндүрэй чуорааны тыаһатан лыҥкынаппыта
Сонно тута ааҥҥа харабыл хаһаак сирэйэ мылтас гыммыта. Н. Якутскай
[Отоойко] сирэйэ түннүккэ мылтас гынан көстөн ылар. Л. Габышев

дьирэй диэнтэн бэй
туһ. [Чаанньык] хаппахтаах буолуохтаах, - эдэр тойон чиҥ-чаҥ соҕустук саҥарбыт. - Буолуохтаах буоллаҕа, тоҕо дьирэллэн тураҕыный? Көрдөөрүүй! - Тардыылаах [киһи аата] дьаһамсыйбыт. Софр. Данилов
Буускатын панораматын устаары туран көрбүтэ, арай киниттэн отучча хаамыылаах сиргэ ньиэмэс эписиэрэ дьирэллэн турар. А. Данилов
Остуолу салайааччы Сидор Айхалов дьирэллэн туран кэлбитэ, бииккэ төбөтүнэн кураанах ыстакааны охсуолаан лыҥкынаппыта. «ХС»

туохт.
1. Улаатан, үллэн муҥутуурдук тыҥаа (хол., саарыгы этэргэ). ☉ Увеличиваясь в размере, растягиваясь, натянуться до предела (напр., о воздушном шаре). Саарыгы тыгыныар диэри үрдэ
2. Букатын чуумпур (кулгаах чуҥкунуурун курдук). ☉ Затихнуть так, чтобы в ушах звенело
Үчүгэй да буолара Тыгыныыр тыҥ чуумпуга Спасскай чаһылара Лыҥкыната ыллыыллара. «ХС»

гл
1. Лыҥкынатар, чуорааны тыаһатар. 2. Телефону тыаһатар (кэпсэтээри)

гл.
тыаһатар (тыаһат), эрийэр (эрий)

сыһ. Чуолкайдык, мунааҕа суохтук, өйдөнөрдүк. ☉ Четко, ясно, понятно, убедительно
Билигин тугу-ханныгы оҥоруохтаахпын дьэҥкэтик билэбин. С. Ефремов
Иванов мунньахтарга олус дьэҥкэтик уонна ылыннарыылаахтык тыл этэрэ. Амма Аччыгыйа
Мөккүөр үөрэнээччилэр …… санааларын сатаан, дьэҥкэтик этэллэригэр үөрэтэр. Софр. Данилов
△ Чуолкайдык, ыраастык, иһиллэрдик. ☉ Отчетливо, ясно
Чэрэлийэр дьэҥкэтик, ып-ыраастык күлэн лыҥкынатта. И. Гоголев
Техник Петро, дайаарка Марыына Ыллыыллар дьэҥкэтик дьиэрэтэн. И. Эртюков
Муусука аһаҕас аанынан дьэҥкэтик иһилиннэ. Л. Толстой (тылб.)

туохт. Төһө-хачча буол, төһөҕө-хаччаҕа тиий. ☉ Доходить до какого-л. счёта, быть выполненным, исполненным до какого-л. уровня, в какой-л. мере, степени
[Оҕонньор] харытыгар чыҥ-чаҥ охсон лыҥкынатар чаһылаах да буоллар, күн төһөлөөбүтүн судургутук билэр былыргы үгэһэ тардан, таабырыҥҥа этиллэр көмүс кытах диэки ньолох гынар. П. Аввакумов
«Сааһыҥ төһөлөөтө, кырдьаҕаас?» — диэн ыйыттым мин. И. Данилов
Кэнникинэн сотору-сотору: «Төһөлөөтүбүт?» диэн ыйытар буолбутум. «Чугаһаатыбыт, кытаат!» — диэн хардараллара. Сэмээр Баһылай

дьүһ. туохт.
1. Толуу эттээх-хааннаах, этиргэн буол (киһи туһунан). ☉ Быть, казаться полным (о человеке)
Далла уола, ортоҕунан томтойбуккун, кытыыгынан бысхайбыккын, иһитиҥ туолбут, сэтиҥ-сэлээниҥ сиппит эбит. М. Доҕордуурап
Эдьиийэ оччолорго саҥа эт тутан бысхайбыт, сүүрбэтин ситэ туола илик кыыс этэ. Н. Босиков
2. Туохха эмэ (кытылга, хааҕа о. д. а.) аһара туолан таһымныах, тохтуох курдук буолан көһүн (үксүгэр уу, туох эмэ убаҕас туһунан). ☉ Быть, казаться переливающимся через край (обычно о жидкости)
Ала соболоох күөлүн оннун киэлитэ бысхайа туолан, долгуна күлүмүрдүү оонньуу олороро. М. Доҕордуурап
Быһыкка кустуу киириэх. Саҥа күөлгэ уу бөҕө киирэн бысхайбыт. Н. Заболоцкай. Ынах ыанньыйа бысхайда. Ыҥыранан лыҥкынатта: «Ыы, ыы оҕус!» Н. Босиков

1. аат. Халлаан сарсыарда сырдыырыгар эбэтэр киэһэ хараҥарыытыгар сырдык-хараҥа былдьаһар кэмэ, борук-сорук. ☉ Утренние или вечерние сумерки
   Киэһэрэн халлаан үөлдьүөл буолан барда. Т. Сметанин
   Кини төһө да сарсыарда үөл-дьүөлгэ кэллэр, Нэлэгэр ыаллара турбуттара ырааппыт этэ. Далан
   Халлаан оччо-бачча сырдыы илик, сарсыардааҥҥы үөл-дьүөл. Айталын
2. сыһ. суолт. Мөлтөхтүк, арыычча, барбах (хол., өйдөө). ☉ Смутно, неясно (напр., помнить)
   Дьиэҕэ хайдах киирбитин, кимнээҕи эрэ кытары дорооболоһон ааспытын түһээбит курдук үөлдьүөл өйдүүр. Н. Лугинов
   Аҕам быраата хабырыыстаахха сайын бара сылдьыбыппын үөл-дьүөл өйдүүбүн. КНЗ ОО
   Нина тугу эрэ саҥара-саҥара күлэн лыҥкынатарын үөл-дьүөл истэбин. «ХС»