разборчивый, чёткий, ясный; чуолкай буочар разборчивый почерк; чуолкай уруһуй ясный рисунок; чуолкай саҥа чёткое произношение.

1) большие светло-карие (о глазах); 2) перен. ясный, чёткий, понятный || ясно, чётко, понятно; арылхай быһаарыы чёткое объяснение.

прил. 1. (требовательный) талымас; он разборчив в еде кини аска талымас; 2. (чёткий) ырылхай, чуолкай; разборчивый почерк ырылхай буочар.

1. сыһ., кэпс. Туох да сыысхала, саарбаҕа суохтук, чопчу баҕайытык, чуолкайдык. ☉ Чётко, вразумительно, точно
   Лоп бааччы саҥар.  Лаврентий Николаевич кэс тылларын лоп бааччы этэр. Н. Габышев
2. даҕ. суолт. Саарбаҕа суох, чуолкай. ☉ Вразумительный, чёткий (напр., о речи). Лоп бааччы тыллаах

даҕ.
1. Олус үчүгэйдик, чуолкайдык көстөр. ☉ Хорошо видимый, различимый во всех подробностях, отчётливый, чёткий. Ырылхай ыллык. Ырылхай буочар
□ Иннигэр боруора сытар киллэм бааһына ырылхай хара халлааны кытта холбоһон ыпсыыта тэйдэр тэйэн биэрэн истэ. В. Яковлев
2. көсп. Киһи тутатына өйдүүр, дьэҥкэтик көстөр, өйдөнөр, чуолкай. ☉ Ясный для понимания, точно выраженный, изложенный, чёткий
Сэһэҥҥэ Өндүрэй кулаак, кулаак кутуруга Мэхээлэ уонна да атыттар ырылхай уобарастара ойууланар. Н. Заболоцкай
Тэҥниир, холуур эбэтэр синоним суолталаах тыллары кэккэлии туттан, этии ис хоһоонун ордук ырылхай, сытыы буоларын ситиһэллэр. АНК СБТЛ

1. даҕ. Дэбигис өйдөнүмтүө, ырылхай, лоп бааччы, дьэҥкэ. ☉ Чёткий, ясный, разборчивый
   [Бүөтүр] өйө-санаата ордук чуолкай, киэҥ-куоҥ буолбукка дылы. А. Софронов
   Чочур Мураан диэкиттэн Чуолкай ырыа дуорайда. Күннүк Уурастыырап
   Пуолка олоҕун чуолкай бэрээдэгэр киирдэ да, сылайбыт киһи сынньана сыппытын курдук, үөрэ, уоскуйа түстэ. Л. Толстой (тылб.)
2. сыһ. суолт. Дьэҥкэтик, дьиҥнээхтик; ырылхайдык. ☉ Точно; ясно, чётко
   Өстөөхтөргө тутуллан атаҕастабыллаах өлүүгэ анаммытын чуолкай билэн, Бурхалей абатыттан хаанынан сууммут сирэйин куоһаахтарынан хараҕын уута тоҕунна. Эрилик Эристиин
   Мин, арааһа, чуолкай гына суруйбутум ээ: мантан инньэ оскуолаҕа үлэлиирбин сатамматынан ааҕабын диэн! Н. Лугинов
   русск. чёткий

д а ҕ
1. Л о б у г у р а а н и һ и ллэр, «лоп-лоп» гынар тыастаах. ☉ С частым громким стуком (о звуке)
Үрдүк сирдэргэ лобогрейка сымыыт ааҕан эрэр курдук биир тэҥ лоп-лобугурас тыаһынан сонуок иһин толордо. М. Доҕордуурап
2. Түргэн, чуолкай (куолас, саҥа туһунан). ☉ Быстрый, чёткий и твёрдый (о голосе, речи). Лобугурас саҥалаах араа тар

I
даҕ. Киһини мыыннарбат, дуоһутар; ыраас, чуолкай. ☉ Хорошего качества, вполне удовлетворительный; чистый (отлично выполненный), четкий
«Бу да дьэрис ытыы эбит, - Мэхээчээн, оҕонньор өлөрбүт тииҥин көрөн, бэркиһээтэ. Чуо харахха». В. Протодьяконов
Дьиэттэн даҕаны сырыттарбын Дьэрис соҕустук үлэлиибин. М. Соров
◊ Дьэрис маҥан күн көр күн
Аан дойду …… наҕылынан сырдыыр халлааннаах, күндү көмүс күнүм анныгар тэгирийэ-тэмтэйэ ойор дьэрис маҥан күннээх, баранар ыйдаах. Саха нар. ыр. I
II
сыһ., кэпс. Элэс курдук, түргэнник, бэрт кылгастык, быстахтык. ☉ Быстро, мельком
[Кэтириис] сарсыҥҥытыгар сугулааҥҥа …… кэлэн дьэрис көстө түһэн баран дьиэлээбит сурахтааҕа. А. Бэрияк
Суоппар дьахтар диэки дьэрис көрө түһэн баран: «Олус да иҥэр-тоҥор дьахтар!» - дии санаабыта. ЛБС

1. даҕ. Ордуга-хоһута суох сөп түбэһэр, сөп буолар; бутуллаҕаһа, мунааҕа суох, чуолкай. ☉ Точно, ровно соответствующий чему-л.; ясный, чёткий (напр., о речи). Лоп курдук биир мөһөөх харчы. Лоп курдук тыллаахөстөөх
   △ Ыһыллаҕаһа, бутуллаҕаһа суох, боччумнаах (киһини этэргэ). ☉ Аккуратный, точный, правильный (напр., о человеке)
   Дьиэлээх киһи сыыйа билсэн истэҕин ахсын …… лоп курдук б ы һ ы ылаах-майгылаах киһи буолан биэрбитэ. С. Никифоров
2. сыһ. суолт. Ордуга-хоһута суох толору сөптүк, сыысхала суохтук, чуолкайдык. ☉ Ровно, впору, точно (соответствовать, подходить чему-л. или выполнять что-л.)
   Харчым иэспэр лоп курдук сөп буолла. Лоп курдук саҥарар.  Дьэкиим Тоҥхоорой сорудаҕын барытын лоп курдук толоруо. Болот Боотур

сов. что 1. сытыылаа, сыттыылаан биэр; отточить нож быһаххын сытыылаа; 2. перен. (сделать чётким, выразительным) чочуй, тупсар; 3. и без доп. (кончить точить) сытыылаан биэр.