даҕ.
1. Бүтүн, алдьамматах (хол., хаары этэргэ). ☉ Цельный, нетронутый (напр., о снеге)
Мантан ыла суола суох чөл хаарынан айанныыллар. Н. Якутскай
Кистэлэҥ дьиктитин тэлгэттэ Миэхэ бу толоон чөл хаара. «ХС»
2. Доруобай, чэгиэн (киһи этин-сиинин этэргэ). ☉ Здоровый (о человеке)
Биһиги киһибит этэ-сиинэ чөл, чэгиэн. С. Маисов
3. Ыраас, сөптөөх (хол., өйү-санааны этэргэ). ☉ Чистый, правильный (напр., о мышлении)
Киһи чөл майгыта, үтүө сигилитэ, хоһууна-хоодуота эрэ олоҕу салгыыр кыахтаннаҕа. В. Титов
Күннэй — отой бүүс-бүтүннүү чөл сахалыы айылгылаах кыыс. Күрүлгэн
◊ Чөл олох — куһаҕан дьаллыктарга (хол., табахха, арыгыга) ылларбакка, этхаан, доруобуйа чэгиэн, өй-санаа ыраас, чэбдик буоларыгар өрүү кыһаллан, болҕомтону онно ууран олоруу. ☉ Здоровый образ жизни
Ыраас айылҕата, чэбдик тулалыыр эйгэтэ суох чөл олоҕу туппаккын. Тумарча
Ньургун арыгыны испэт, табаҕы тардыбат, чөл олохтоох киһи. «Чолбон»
Чөлүгэр түстэ көр түс I. Бу алдьанан-сааранан турар олох оҥоһуллара, урукку чөлүгэр түһэрэ бэрт ыар, кытаанах суол буолар. Күндэ
Бииргэ үөрэммит оҕолорун кытта тэҥҥэ эксээмэннэрин туттаран ачыстаат ылла, доруобуйата урукку чөлүгэр түстэ. В. Тарабукин
Учуонайдар, искусствоведтар, реставратордар хартыыналары чөлүгэр түһэрбиттэрэ. Н. Кондаков
ср. тюрк. чөл, шөл ‘пустыня, степь’