многокр. от илк = отбрасывать, выбрасывать, швырять (одно за другим).

нареч. уҥа диэки, уҥа өттүгэр; направо от дороги суолтан уҥа диэки; повер- нуть направо уҥа диэки эргит; направо и налево уҥа-хаҥас; швырять деньги направо и налево харчыны уҥа-хаҥас ыскайдаа.

туохт. Тугу эмэ эрчимнээхтик киэр бырах, кыырат. ☉ Отбрасывать, откидывать, швырять что-л. с силой
Микиитэ хотуурун балаҕан үрдүгэр элиттэ. Амма Аччыгыйа
Бэргэһэтин соһуйбут курдук киэр элиттэ. Суорун Омоллоон
Тутан испит малын ыраах киэр элиттэ. Н. Заболоцкай

туохт., кэпс. Тугу эмэ маһынан эбэтэр тугунан эмэ быраҕаттаа, тамнаа. ☉ Метать, швырять что-л. в кого-что-л., обкидывать, забрасывать кого-л. чем-л.
Маһынан эпчиргэлээн, уолаттар куоҕастарын кытылга тиксэрэн ыллылар. Н. Габышев
Ойуур тыа оҕото буоламмын, Оттуун-мастыын кэпсэтэрим, Тыалы кытта сырсарым, Тыыраахыны эпчиргэлиирим. М. Тимофеев
Биһиги моҕотойу көрөн баран туруохпут дуо, маһынан эпчиргэлээн кууһуннартаан бардыбыт. Кэпсээннэр

1) бросать, кидать, швырять; метать; уокка аста кэбис = бросить в огонь пищу (традиция идёт от древнего обряда задабривания духа огня); отто кэбис = сметать стог сёна; 2) бросать, оставлять что-л.; дьиэҕэ кэбис = оставить что-л. дома; табаҕы кэбис = бросить курить; 3) выбрасывать, выкидывать; киэр кэбис = выбросить; 4) перен. разг. выделять, оставлять что-л. для кого-л.; табаххыттан кэбиһээр оставь мне немного табаку; 5) в сочет. с деепр. на =ан основного гл. выступает в роли вспомогательного гл. и служит для образования законченного вида: сиэн кэбис = съесть (до конца); ыйыстан кэбис = проглотить (целиком); 6) в знач. межд. брось, оставь; нельзя; кэбис , тыытыма ! нельзя, не трогай!; кэбис-кэбис , инньэ диэмэ ! брось, брось, не говори так! # тылла кэбис = замолвить слово; хараххын кэбис = подглядывать, следить.

туохт.
1. Туохтары эрэ тэйиччи быраҕыталаа, элитэлээ. ☉ Побросать что-л. как попало; забросать кого-что-л. чем-л.
Кэргэнэ, кыыһырбыт курдук, оҕонньоро кыырар таҥаһын, дүҥүрүн ылан ороҥҥо тамнаабыта. Н. Якутскай
Мардьаҥныырап кууллары көрөн айманна: «Эй, кэл эрэ, маны барытын таһырдьа тамнаа!». Е. Неймохов
Эмискэ байыастар ойон турбуттара итиэннэ тааҥкалары кыранааталарынан тамнаабыттара. И. Федосеев
△ Ыраах кыырат, элит (биир тугу эмэ). ☉ Бросить, кинуть что-л. далеко
Доҕоттоор, бу туох орой мэнигэ, урааҥхай киһитэ маннык хаарыан чаһыны ууга тамнаан барбыт бэйэтэй? Н. Заболоцкай
Киҥнэнэн, тутан турар инструменын тамныыр. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. Талбыккынан охтортоо, быраҕаттаа (тустууга). ☉ Бросать, кидать, швырять кого-л. как угодно (в спортивной борьбе)
Арай мин туста тахсаары бэлэмнэнэ сылдьан, …… сүүрэн тиийбитим …… Цикларунаны [тустуук араспаанньата] биир уол талбыт сиригэр тамныы сылдьар эбит. СМН ТС
Тустуу сиэксийэтигэр кэлбитигэр, тустуунан хаһыс да сылларын дьарыктанар уолаттар кинини ыла-ыла тамнаабыттара. «ЭК»
3. көсп. Сытыытык, күүскэ үрэн өрүтэ ытый, бурҕачыт (тыал туһунан). ☉ Заметать, кружить снег (о сильном ветре)
Тыал тамныыр ньуолах хаары. И. Гоголев
Мууһунан тамнаан кэллэ кыһынхаан. Эллэй
♦ Тыллары тамныыр — мээнэ-мээнэ саҥарар. ☉ Бросаться словами
Ыйааһыннаах тыллары мээнэ тамнаама, Ыйыталаһан, көрдөһөн таах кыынньаама. С. Васильев
Мин кыһыйан кырыылаах тыллары тамнаабытым. «ХС». Харчыны тамныыр — харчыны таах, ахсарбаттык быраҕаттыыр, харчыны харыстаабат. ☉ Небрежно относиться к деньгам, швыряться деньгами
Тутааччылары даача оҥостооччулар эккирэтэ сылдьаллар, «Волга» массыынанан тиэйэллэр, харчыны төһөнү көрдүүргүнэн тамныыллар. В. Протодьяконов. Ыкка тамнаа кэпс. — сөбө суох дии санаа, искэр ылыныма, сир. ☉ Пренебрегать кем-чем-л., отвергать, ни во что не ставить кого-что-л.. Кууруспут аҕыйах ахсааннаах уолаттарын ырытан ыла-ыла ыкка тамныырбыт. Ол иһигэр эйигин эмиэ. «Күрүлгэн»

туохт.
1. Дэлби ыс, үрүө-тараа быраҕаттаа, ыһыахтан. ☉ Разбрасывать, раскидывать что-л. во все стороны
Хахсаат тыал от-мас сэбирдэҕин ыскайдаата, күдэҥҥэ көтүттэ. Л. Попов
Былыт халлааны биир гына бүрүйэн, ардаан көрө-көрө хаарынан ыскайдаабыта. Р. Кулаковскай
Хатыр маҥан халлаан Хаарынан ыскайдаан Үтүлүк саҕанан үллүктээтэ, Тэллэх саҕанан тэлимнээтэ. С. Васильев
Даайа сиэннэрэ ыскайдаабыт атахтарын таҥаһын сааһылыы-сааһылыы, идэтинэн ыллыы сырытта. ЛМ А
2. Тугу эмэ аанньа ахтыбакка, мээнэ тутун, солуута суохха бараа, ыс. ☉ Легкомысленно тратить, расходовать, мотать, транжирить что-л. Туора киһи баайын ыскайдыыр сыыһа буоллаҕа дии. Болот Боотур
Эбэм харчыны мээнэ ыскайдыыры абааһы көрөр. И. Семёнов
Бибилэтиэкэҕэ бэрт сэдэхтик көстөр кинигэлэр бааллара. Хомойуох иһин, ол кинигэлэри кэлин ыһан, ыскайдаан кэбиспиттэр этэ. «ХС»
Табаны өлөрүүнү салайан үлэлэппит биригэдьиир эти, тылы, тыһы кимиэхэ даҕаны босхо ыскайдаабатаҕын, барыта харчытыгар бэриллибитин ыйбыт. «Чолбон»
◊ Уҥа-хаҥас ыскайдаа — тугу эмэ харыстаабакка, толкуйа суох, мээнэ тутун, бараа (хол., харчыны). ☉ Бездумно тратить, швырять что-л. направо-налево (напр., деньги)
Өрөспүүбүлүкэлэрин харса суох кэрийэр Ельцин сойуус баайындуолун уҥа-хаҥас ыскайдыырын саҥа атаҕар туран эрэр судаарыстыба дьокутааттара сөбүлээбэтэхтэр. Н. Борисов
Кини массыыналар, тыраахтардар саппаас чаастарын талбытынан уҥа-хаҥас ыскайдыы олорбут. «Кыым»

1. 1. ыһыахтаа I диэнтэн бэй. туһ. Собо өрө мөхсөн, кыырпах таммахтарынан ыһыахтана, көмүс хатырыга кылбачыйа оонньуура үчүгэйин эриэхсит! АИА-А КБ
      Биһиги обургулар чомполоннохпутуна, ууну бырдаҥалата ыһыахтаннахпытына, элгээммит тэҥҥэ үөрэр-көтөр курдуга. КАА АСС
      Оһох үөлэһинэн төлөнө күөдьүйэн, кыымынан ыһыахтанара. МАП ЧУу
2. кэпс. Үбү-аһы ыскайдаа, мээнэ матайдаа. ☉ Швырять, транжирить (деньги)
   [Матайар Мааса:] Бу хантан харчыланан ыһыахтанныҥ? Миитэрэй Наумов
   Кырдьык, сыҥалыы сатыыр, ыһыахтанар харчы кэмчитийдэ. «Чолбон»
3. көсп., кэпс. Быыстала суох, үрүтүрдүгэр саҥар, кут-сим. ☉ Говорить бодро, много и без остановки о чём-л.
   Элэҥ Аана элэстэнэн киирдэ, оһох иннигэр иттээри мэтэриҥнии-мэтэриҥнии, кэпсээн ыһыахтанна. И. Егоров
   Эйигин көрдөхпүнэ этиэхпин эппэппин, Элэкхаадьы тылларынан ыһыахтанабын. В. Потапова
   Сорох дьон омуннура-омуннура, күлэн имнэнсэн кээһэ-кээһэ, кэпсээн-ипсээн ыһыахтаналлар. ЧКС ОДьИи
   Лиэксийэ ааҕарбар киһи дэбигис өйдөөбөт тиэрминнэринэн мээнэ ыһыахтаныа суохтаахпын. И. Семёнов
4. көсп. Тугу эмэ тулаҕар тарҕата сырыт (хол., идиэйэни, үөрүүнү). ☉ Фонтанировать чем-л. (напр., идеями), излучать что-л. (напр., радость)
   Иван Гоголев оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан хоһоонунан ыһыахтанара. ЧКС ОДьКИи
   Кини үөрүүнэн-көтүүнэн ыһыахтана сылдьар киһи этэ. «Чолбон»
5. дьүһ. туохт. суолт.
6. ыһыллаҥнаа 2 диэн курдук. Анарааҥҥыта, иһиттиэм-истибэтиэм диэбиттии, тута Айыыдаҕа ыһыахтанан кэлбитэ. В. Протодьяконов
   Ньургуһунум дьэ өй ылан, миэстэтин диэки сүүрэн ыһыахтана турда. М. Соров
   Маша хортуоппуй ыраастаан ыһыахтанна, дьиэ сууйуутугар эмиэ баар буола түстэ. ЧКС ЫаЫЫ
7. көсп., сөбүлээб. Саҥаран-иҥэрэн, туттан-хаптан улаханнык кыыһырбыккын биллэр, сирбиэтэнэн тур. ☉ Шумно, громко выражать свой гнев (словами, жестами)
   Баһыахтыыр Балбаара дьиэ иһинээҕи дьону барытын мөҕөн-этэн ыһыахтанан кэбистэҕинэ да көҥүлэ. Амма Аччыгыйа
   Ити үлүгэрдээҕи истэ-истэ, куһаҕан дьахтар эбитэ буоллар, ыһыахтанан да турдаҕына көҥүлэ. В. Гаврильева
   Кыыс быһыыта-майгыта олуонатык көстөр, солуута суох тылларынан ыһыахтанар. ЧКС АК