түмүк араарынньык (станок эбэтэр оноһуу (устройство) хамсыыр чааһа бутэһик туочукаҕа тиийдэҕинэ электри-чествоны халбуур уонна араарар аналлаах аппараат.)

электрическэй көннөрөөччүк (уларыйыылаах электрическэй сүүрээни бастайааннай сүүрээҥҥэ кубулутар тэрил. Э. к. электроннайдарга, вакуумнаахтарга, ионнайдарга, уба-ҕастарга, кьггаанахтарга, механическайдарга араарыллар.)

судаарыстыба эбэтэр муниципалитет иэһэ

союз
эбэтэр, дуу... дуу. Летит гусь или лебедь - хаас эбэтэр куба көтөн иһэр; хаас дуу, куба дуу көтөн иһэр

союз
эбэтэр, биитэр

союз 1. разд. эбэтэр; завтра или послезавтра сарсын эбэтэр өйүүн; 2. присоед. эбэтэр, ол гэннэ; на дне рек, озёр или морей өрүстэр, күөллэр эбэтэр муоралар түгэхтэри-гэр; 3. пояснит, (то есть) эбэтэр, ол эбэтэр;. аэроплан или самолёт аэроплан, ол эбэтэр самолёт; 4. вопр. разг. эбэтэр; или ты не слыхал об этом? эбэтэр эн ити туһунан истибэтэ-ҕиҥ дуу?

электро-эниэргийэ, туок биэрээччи (мунньуллубут эбэтэр кэлэ турар эниэргийэни электрическэй эниэргийэҕэ кубулутар оноһуктар: аккумулятор, генератор, термо-элэмиэн, фотоэлэмиэн о. д. а.)

кырыс ууну тутуутун үрдүкү кээмэйэ (үөһэттэн книрэр уонна аллараттан тахсар ууну аахсыба-тахха кырыс буор быыһыгар-ардыгар а. э. бэйэтигэр иҥэринэн тутан хаалар уутун мунутуур элбэх кээмэйэ.)

көннөрүү билиитэтэ (металл лиистэри, синньигэс тимирдэри о. д. а. анал өтүйэнэн охсуолаан кеннөрөргө, дэхсилииргэ аналлаах билиитэ.)

хамсааһын аалсыыта (хамсыыр эттиктэр бэйэ-бэйэлэрин кытта тас аалсыһыылара.)

сиидэлээһин, филь-трдааһын (байытар үлэ кэмигэр пульпаттан мине-ралларын булкадаһыгын танас сиидэнэн (фильтр) сиидэ-лээн ылыы үлэтэ.)

сылаам, ньоҕох (хостонор баай 10-40 микрометрга диэри мэлиллибит кылааһа. С. урууданы үлтүрүтүү, байытыы, сир баайын үүттээһин кэмигэр үөскүүр. Сорох түбэлтэҕэ С. өҥнөөх металлары электролиз ньыматынан ылҕааһын уонна полевой пшаттарынан ааттанар минераллар үөскээбит сирдэригэр сытан эрэ туойга кубулуйууларыгар эмиэ үөскүүр.)

сущ
(мн. ч. нет)
уу түгэҕинээҕи былыык

из словаря Пекарского: доброе согласие, приязнь, дружба, любовь, мир, спокойствие, миролюбие ( = эйэ, ил-эйэ) ил хааннарынан көрсөннөр - с искренними чувствами встретившись; ласково, приветливо глядя друг на друга, милуясь друг с другом. Я.: кини биэрэр туохха да иэҕэлдьийбэт или-эйэни он дарует непоколебимый мир.

n. friendship, amity, peace; илдьит n. ambassador

I
ил гын - 1) саба биэр, сайа оҕус (салгын туһунан). ☉ Обдавать, веять, нежно касаться (о ветре, воздухе)
[Күн] ситэ уоттана илик буолан, сүрдээх сылаанньыгас сөрүүн, сайаҕас салгын киһи сирэйигэр ил гына түһэрэ чэбдигэ, сэргэҕэ олус. А. Софронов
Дөрүн-дөрүн сөрүүн салгын киһи сирэйигэр эйэҕэстик ил гынан ааһар. Амма Аччыгыйа
Хантан эмэ муҥ саатар Сөрүүн салгын ил гыммат. Күннүк Уурастыырап; 2) көсп. хамсаан, күөдьүйэн кэл. ☉ Приходить в состояние волнения, возбуждения, движения
Уол сүрэҕэ итиинэн ил гынна. А. Сыромятникова
Долгуйуу… Адьас умнуллубат да баҕайы эбит. Уруккуу-урукку түүнүгүрбүт өйдөбүллэр дьапталҕаларын түгэҕиттэн туох эрэ ил гынна. Н. Лугинов; ил курдук - итиинэн саба биэрэр, сылаас (салгын, тыал туһунан). ☉ Теплый, обдающий теплом (воздух, ветер)
Хоту диэкиттэн күрүс-күрүс сайыҥҥы ил курдук сып-сылаас тыаллар үрэллэр. «Чолбон»; ил салгын - итии салгын, итиинэн илгийэр салгын. ☉ Обдающий теплом воздух
Илигирии сиэттиһэн, Ил салгын иэнигийэн Ийэ сири сылыппытыгар, Эйэҕэстэй алааспар Эйээриэҕиҥ, эдэрдээр! Саха нар. ыр. III
II
аат. Эйэлээх буолуу; бэйэ икки ардыгар этиспэккэ-охсуспакка, өстөспөккө нус-бааччы сыһыаннаһыы. ☉ Дружественные, мирные, спокойные отношения между кем-л. [Аайта:] Мотя, эн биһиги илбитин харыстыыр буоллаххына, Аны миигиттэн тугу да ыйытыма. И. Гоголев
Иллээҕэр эйэҕэс сүрэхтээх, Өстөөхтүүн көрсүһэр күрэхтээх, Ийэ сир эйэлээх олоҕун, Эн курдук, көмүскүү туруохпут! Күннүк Уурастыырап
Тахсарын кэтэһэр Таптыыр да сибэкким, Ардыгар ил эстэр Аргыһа эбиккин. С. Тимофеев
ср. тюрк. ел, ил 'народ, племенной союз; государство; мир, согласие'