шуга; плавучий лёд; сааскы кыдьымах весенняя шуга; күһүҥҥү кыдьымах осенняя шуга.

1) последний рыхлый лёд на озёрах и реках; 2) шуга.

м. критерий (шугу эмэ сыаналааһыҥҥа олоҕурар төрүт, тутуһар сүрүн бэлиэ).

м. приёмник (шугу эмэ ылар, түмэр оҥоһук, аппарат).

аат. Өрүс саас эстэригэр, күһүн турарыгар устар бытархай, көбдөркөй муус. ☉ Мелкий рыхлый лед, появляющийся в реках весной во время ледохода или осенью до ледостава, шуга
Өр-өтөр буолбат, өрүс эстэн, мууһун үлтү кумалаан, үөһэ-аллара түһэртээн, намыһах арыылары үрдүлэринэн таһыйтаан, кыдьымаҕын уһаарар. Н. Якутскай
Сааскы өрүс уутугар кыдьымахтар аймана усталларын курдук, арҕааттан халлаан оройунан быстах былыттар айманаллар. Эрилик Эристиин
Өлүөнэ кыдьымаҕа үксүүр, бэйэ-бэйэлэригэр силимнэһэ тоҥуталаан, улаатан түөлбэтүөлбэнэн бытааннык сыылан усталлар. «ХС»
△ кэпс. Күһүнүн өрүскэ өрө күөрэлэммитинэн, бачымахтаммытынан тоҥмут муустар. ☉ Ледяная глыба, торос
Өрүс киэҥ үөһүгэр бачымахтаспыт кыдьымах муустара, сыгынньах дьэҥкир түөстэригэр күн чаҕылын түһэрэн, күндү чөмчүүк таастыы көҕүрүмтүйэ сандаарыҥныыллара. Софр. Данилов
Муустар …… өрө күөрэлэнэн тахсан кыдьымахтары үөскэтэллэр. СПН СЧГ
Биһиги Өлүөнэ сүнньүнэн айаннаан иһэбит. Кини киэбин толору хайа баҕарар диэки өттүнэн сүүнэ муустар — олохтоохтор ааттыылларынан «кыдьымахтар» — адаарыһан тураллар. В. Короленко (тылб.)
◊ Кыдьымахтаах кымыс — оргутуллубут арыы кутуллубут кымыһа. ☉ Кумыс, заправленный растопленным маслом
Кулут уолаттар-кыргыттар кыдьымахтаах кымыһы чорооҥҥо кута-кута аҕалаллар. Ньургун Боотур
Анды сымыытын курдук Аллыр-баллыр арыылаан Кырылыы көөнньүбүт Кыдьымахтаах кымыһы [куттулар]. П. Ойуунускай
Самаан сайын салаллан, саймаарыйан турдаҕына: «Кыдьымахтаах кымыһы Кыллырҕаппыт киһи!» — диэҕэ. Урсун
ср. бур. хайрмаг ‘шуга’

с. в разн. знач. өйдөбүл, орул-ҕан, (өйдөөн хаалбыт) санаа; произвести хорошее впечатление үчүгэй санааны үөскэт; находиться под впечатлением чего-л. шугу эмэ өйдөөн хаалбыт санааҕынан сырыт.

ж. 1.6 разн. знач. илии; правая рука 1) уҥа илии; 2) перен. уҥа илиитэ (баспгыҥ көмөлөһөөччүтэ); умелые руки дьоҕурдаах илии; 2. (почерк) илии, буочар; я знаю его руку мин кини буочарын билэбин; # золотые руки көмүс тарбах (үлэҕэ үчүгэй дьоҕурдаах киһи); по рукам! чэ сөп, буоллун!; под руку (сказать, сделать) мэһэйдэһэн, кыһайан (саҥар, оҥор); под руками илии анныгар (чугас, табыгастаах); рука об руку бииргэ, иллээхтик; положа руку на сердце илиигин сүрэххэр туттан туран, дьиҥ ис сүрэххиттэн; как рукой сняло харахтан сыыһы ылбыт курдук; руки не доходят соло суох; рукой подать уунан тиийэр сиргэр, бэрт чугас; руки чешутся илиитэ кыһыйар (шугу эрэ оҥороору олус дьулуһар киһини); взять себя в руки кыан, кыатан; ломать руки илиигин-атаххын кырбан, айман, абатый; наложить руку на что-л. илиигин уур, күөнтээ, былдьаа; умыть руки туораан биэр, эппиэттииртэн аккаастан; прибрать к рукам апчарый, былльаан ыл; дать по рукам кэһэтэн биэр; ходить по рукам илииттэн илиигэ сырыт, киһи аайы бар; с рук сбыть бэйэҕиттэн араар, быыһан; на руку санаа хоту, табыгастаах, эгэ эрэ; это мне на руку ити миэхэ санаам хоту; обеими руками подписаться под чем-л. икки илиигинэн сөбүлэс.