сов. уой, уой-тот; щенок отъелся ыт оҕото уойбут.

1) бот. побег; талах үнүгэһэ побег тала; 2) щенок.

тявкать; ыт оҕото үрэн ньаҥыйар щенок пискливо тявкает.

сов. кого 1. үөрэт, уһуй (кыылы); выдрессировать щенка ыт оҕотун үөрэт; 2. (вымуштровать) үөрэт, мускуй (кытаанах дьиссипилиинэҕэ).

жевать что-л. (беззубым ртом); ыт оҕото куру нэлбийбит щенок сжевал ремень. нэлбит= побуд. от нэлбий=. нэлбэй= широко распускаться, ниспадать (напр. о гриве, хвосте лошади). нэлбэт= побуд. от нэлбэй=. нэлим огромный, громадный; массивный; нэлим хонуу широкое поле; нэлим сэбирдэхтэр огромные листья; нэлим аан массивная дверь # нэлим сиэл густая длинная грива.

I буксовать (о машине).
II 1) кашлять (долго, отрывисто); 2) перен. разг. скулить (во сне — о щенке).

аат.
1. Үүнээйи сэбирдэҕэ эбэтэр сибэккитэ тыллан тахсар үөскэҕэ. ☉ Зачаток цветка, листка, почка (у растения)
Саас буолан, чалбахтар Күөҕүнэн көрдүлэр. Ыаммыт үөл талахха Үнүгэс түүлэнэр. Урсун
Ырааһыйаларга сэппэрээктэн сэппэрээккэ аһыы үнүгэстэри итигэстээн сиир хабдьылар сырсан догдоҥноһоллор. Тулхадыйбат д. Хатыҥ үнүгэһин билигин даҕаны эмп оҥостоллор. ЧМА СТС
2. Үүнээйи саҥа үүммүт, намчы умнаһа, лабаата. ☉ Молодая ветка, стебель, побег
[Тойон ыҥырыа] чап-чараас кынаттарыгар көтөхтөрөн, үнүгэстэн үнүгэскэ көтө сырытта. И. Сосин
Тыаһааны …… тэтиҥ үнүгэһинии илибирии түһээт, өйүн сүтэрэн нусхайбытынан уҥан барбыта. «Чолбон»
Биэ эмиийэ силиһин быалыктарыттан үүнэн тахсыбыт үнүгэстэринэн үөскүүр. ФНС ОС
3. Ыт оҕото. ☉ Щенок
Арай эриэн үнүгэһэ, Арыт киэһэ, дьиэҕэ хоно, Ааны тарбаан киирэрэ, Аһыммыттыы эккэлиирэ. Күннүк Уурастыырап
Ыраах үнүгэс үрэрэ. Р. Баҕатаайыскай
Үтүлүк саҕа да буоллар Үнүгэһиҥ алыс үрэр, Сыгынахтыын сыралаһар. П. Ламутскай (тылб.)
4. көсп., сэнээн. Эдэр киһини этэргэ: оҕочоос, ситэ илик киһи. ☉ Молокосос, щенок
[Нүһэр Дархан:] Мин охсор батаһым, тоһуур куйаҕым, Анньыһар Боотур, бу үнүгэстэн Үтүө боотураат тахсыыһы дуо? [Киис Бэргэни ыйар]. И. Гоголев
Үнүгэһи [Манчаарыны] эһиги Үйэтин-сааһын тухары Умнубатын курдуктук Үөрэтэ түһэн, абырааҥ! М. Тимофеев
«Бассабыыктар бэлэһигэр силлээбит үнүгэстэрэ үөскээбит эбит буоллаҕа», — диэн сылыктаата Быыпсай Ыстапаан. В. Протодьяконов
5. харыс т. Эһэ, эһэ оҕото. ☉ Медведь, медвежонок
[Эркээни:] Тыһы эһэ батыһыннара сылдьар үнүгэһин Куһаҕан киҥнээх атыыр эһэ Сиһин булгу охсор. И. Гоголев
Арбаҕас, арҕахтаах, кини, мэлбэр, …… тыатааҕы, үнүгэс …… диибит кинини [эһэни]. Багдарыын Сүлбэ
ср. др.-тюрк. енүк ‘детёныш животных и зверей’, тув. эник ‘щенок’, бур. үнэгэн ‘лиса’

гл
1. Тиксэр, түбэһэр. Каждому достается по 3 конфеты. 2. Түбэһэр (мөҕүллэр; эрэйдэнэр). Ему достается от матери за лень. Щенку достается от петуха. В пути нам здорово досталось от грозы и плохой дороги

1) нянчить кого-л.; заботливо ухаживать, присматривать за кем-л.; оҕону үлбүрүй = нянчить ребёнка; 2) трепать (ласково, с любовью); уол ыт оҕотун үлбү-рүйэр мальчик треплет щенка.

I) ребёнок, младенец, дитя; кыыс оҕо а) девочка; девушка; б) дочь; уол оҕо мальчик; юноша; ньирэй оҕо младенец; кыһыл оҕо новорождённый; балчыр оҕо бутуз; оскуола оҕото школьник; оҕолор молодёжь, ребята; оҕото бэрт (он) слишком молод, юн; он ещё дитя; оҕо эрдэххэ в детстве; оҕо саас молодость; 2) детёныш; бөрө оҕото волчонок; куоска оҕото котёнок; кус оҕото утёнок; саһыл оҕото лисёнок; суор оҕото воронёнок; ыт оҕото щенок; оҕо —киһи дьоло, эрэлэ погов. ребёнок — счастье и надежда человека; 3) образует уменьш. и ласк. ф. сущ.: үрүйэ оҕото ручеёк; күөрэгэйим оҕото жавороночек мой; чыычааҕым оҕото пташечка моя (обращение к любимой женщине или ребёнку) # оҕо-оонньуута пустяковое дело, занятие; пустяки; бу оҕо оонньуута буолбатах это не пустяк, это не шутка; оҕотугар түспүт он впал в детство.