туохт.
1. Аһат-сиэт, көр-харай (үксүгэр сөбүлээбэккэ, сүөһүгэ, дьиикэй кыылга холоон этэллэр). ☉ Содержать, вырастить (преим. употр. в неодобрительном тоне при уподоблении кого-л. скоту, диким зверям)
Оннооҕор күн бүгүнүгэр диэри Гамето курдук дьиккэри иитиэхтиигит. Н. Якутскай
Эһэ-эбэ саҕаттан иринньэх бэйэлэрин илгэ быйаҥынан иитиэхтээн киһихара оҥорбут көрүөх билэ дьоҥҥун, күлэ-күлэ күллэрин булкуйаары, оонньуу-оонньуу уоттарын умуруораары гынна. Күннүк Уурастыырап
2. Сүөһүнү, дьиэ көтөрүн аһатан-сиэтэн, көрөн-харайан улаатыннар. ☉ Содержать, откармливать, разводить домашних животных, птиц
Куурусса бэйэтэ Хоонньугар хорҕотон Иитиэхтээн испитэ Элбэх үөр оҕотун. И. Чаҕылҕан
ХIХ үйэҕэ, бөтүүк кутуругун куорсунунан киэргэнэр муода уурайбытын кэннэ, бөтүүктэри декоративнай көтөрдөр быһыыларынан иитиэхтиир буолбуттара. ДьДьДь
3. көсп. Ыанньытан, өр эрэйдэнэн мус, үөскэт (хол., санааны). ☉ Вынашивать (мысль, идею)
Ити кини оҕо эрдэҕиттэн дарбааннаах аат-суол туһунан иитиэхтээбит ыра санаатын эстиитэ этэ. Софр. Данилов
Ити туһунан Аадаҥ кимиэхэ да эппэккэ, кистэл оҥостон, иһигэр иитиэхтии сылдьыбыта. Күннүк Уурастыырап
1949 сыл сайыныгар ити элбэх сылларга иитиэхтээбит санаата туолан, сэттэ сыл ааспытын кэннэ алааһыгар дьэ тиийбитэ. НЕ ТАО

I
туохт.
1. Улаатыннар, өйүнсанаатын туттар, киһи оҥор (көрөн-харайан, үөрэтэн-такайан, сөптөөх майгыны-сигилини, тутта сылдьыыны иҥэрэн). ☉ Вырастить, воспитать кого-л. (систематически прививая определенные навыки, правила поведения)
Ийэм, аҕам эрэйдээхтэр, аны санаатахха, көҥүллүк, үчүгэйдик да ииппиттэр эбит. А. Софронов
Ийэтин оннугар мин ийэ буолуом, бүөбэйдээн, иитэн, көрөн-харайан улаатыннарыам. Болот Боотур
Эльвираны эмээхсин бэйэтэ билэринэн көрөн-дьаһайан бэйэтэ этэринии «такайан» ииппитэ. Л. Попов
Үчүгэй киһи буолаарай диэн, оҕону иитэр куолу. В. Гаврильева
2. Бэйэҥ холобургунан, үлэҕинэн-хамнаскынан атын киһиэхэ сабыдыаллаан, кимиэхэ эмэ оннук быһыыны-майгыны олоҕурт. ☉ Своим поведением, личным примером воздействовать на кого-л., оказать влияние
Поляков хаһан да ситиһиллибитинэн уоскуйбат өйгө-санааҕа, автобазаҕа үлэтин иһин эппиэтинэстээх буолууга хас биирдии үлэһити иитэргэ кыһаллар. Софр. Данилов
Саамай кутталлааҕа баар, кинилэр [куһаҕан иитиилээх оҕолор] бэйэлэрин курдуктары «иитэн», кэннилэригэр хаалларан иһэллэр. Н. Лугинов
Уйбаан удаарынньыгы хайгыыр. Оҕолоргутун кини биримиэринэн иитиҥ диир. Дьүөгэ Ааныстыырап
△ Кимиэхэ эмэ тугу эмэ иҥэр, ылыннар, олохсут. ☉ Прививать, внушать кому-л. что-л. Эрдээх воляны, модун тулууру Киниэхэ …… ииппитэ. Күннүк Уурастыырап
Общественнай үлэ киһи өйүн-санаатын политическай тыыҥҥа иитэр. М. Доҕордуурап
Айылҕа аһаҕас кинигэтэ диэн искусство: кини киһиэхэ кэрэни таптыыр чувствоны иитэр. И. Данилов
3. Аһатан-сиэтэн олор, аһынан хааччый. ☉ Содержать кого-л.; кормить кого-л.
Булчут буоланнар чугас эргиннээҕи ыалларын барытын бултарынан иитэн олорор дьон. А. Софронов
Ийэм, мичик гынаат, ытыспын ылан сыллаан баран: «Оҕом ытыһа эттээх, үлэлээн миигин иитиэҕэ», - диэхтиирэ. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор солуурчаҕын арбыы олорбут: «Бу солуурчах миигин ииппит иһит». Суорун Омоллоон
4. Дьиэ сүөһүтүн, көтөрүн, иитиэх кыылы аһатан-сиэтэн көр-харай, улаатыннар, үөскэт. ☉ Разводить, содержать (домашних животных, нек-рых пушных зверей, птиц)
Төрүүр оҕоҥ уйаланнын, иитэр сүөһүҥ күрүөлэннин! (алгыс.). Бу кыс үөһэ тарбыйахтаах ынахта иитэн таһаар. Кыанан иитиэ суох буоллаххына, ырбаахыга саараныма. Күндэ
Килиэккэҕэ түүлээх кыыллары: кырымахтаах хара саһылы, нуорканы, күөх кырсаны иитэллэр. КИиКСА
ср. тюрк. игид 'ухаживать'
II
туохт.
1. Ботуруону, снаряды эстэр сэпкэ ук (ытарга бэлэмнээн). ☉ Зарядить (вложить патрон, заряд, снаряд во что-л.)
Пугаһын саҥа буулдьанан иитэн кээстэ. Суорун Омоллоон
Бинтиэпкэбин мааҕын тайаҕы өлөрөн баран, үөрүүбэр буолан, умнан ииппэтэхпин. Т. Сметанин
Бэстилиэтин ииттэ. Н. Габышев
«Түргэнник аты салайыҥ!» - диэт, Николай бүлүмүөтү ииппитинэн барда. А. Сыромятникова
2. Буорахтаан, доруобунньуктаан, быыстаан, эстэр гына оҥор, эстэргэ бэлэм гын (ботуруон, саа туһунан). ☉ Зарядить (подготовить к стрельбе патрон, ружье)
«Эн, Бүөтүр, уус киһи үһүгүн. Биһиэхэ ытыллыбыт ботуруон гиилсэтин суолуннаран, үчүгэйдик иитэн биэриэҥ этэ дуо?» - саха тойон ыйытта. Эрилик Эристиин
Ньылаарыс икки тыһыынча кэриҥэ бэрдээҥки ботуруонун ииппититтэн биир да буулдьата киһини өлөрбөтөх. Эрчимэн. Сорохтор сааны буораҕынан иитэн халлааҥҥа ытыалаан битиргэтэллэр. И. Бочкарев
3. Төлө баран ыга баттыыр, эстэр, хам тутар гына оҥор (бултуур сэп туһунан). ☉ Настораживать (звероловное приспособление), ставить (капкан, петлю)
Былыр Лоһуор Өндүрэй куобахха ииппит туһаҕар кэрэмэс саһыл киирэн биэртэ. Амма Аччыгыйа
Кини туһах, сохсо иитэн хабдьынан уонна куобаҕынан аһаан олорбута. Эвен фольк. Миичээн капкааны чэҥкээйилээн иитэргэ үөрэннэ. А. Кривошапкин (тылб.)
4. калька. Элэктэриичэскэй эниэргийэтэ биэр (хол., өкүмүлээтэргэ, батарыайаҕа). ☉ Зарядить, подзарядить (напр., аккумулятор, батарейку)
Бу массыына өкүмүлээтэрин ииттэххэ сатаныыһы. Араадьыйаҥ батарыайатын иитэн биэр.  Радист Черемных биһикки араадьыйабытын иитэн баран салгын устун күүлэйдиибит, эҥин араас арааһынай ыстаансыйалар биһиэннэрэ да, ньиэмэс да киэннэрэ түбэһэллэр. Т. Сметанин
III
туохт.
1. Аһытыылаан көөнньөрө туруор (сүнньүнэн кымыһы этиллэр). ☉ Заквасить (кумыс). Ыһыахха бэлэмнээн кымыс ииппиттэр
2. Отун, умат, күөдьүт (уот, түптэ туһунан). ☉ Разжигать, разводить (костер, огонь)
Айах тутарга анаан Аччыгый аҕай Аал уоту ииттилэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тиэргэннэргэ түптэ иитэн, Торҕо буруо унаарыйда. Күннүк Уурастыырап
Оол, күөл кытыытыгар, өлөҥ саҕатыгар туспа кутаата иитиҥ. Болот Боотур
3. көсп. Сыыйа ыанньытан мус, үөскэт, искэр буһара, көөнньөрө сырыт (хол., санааны, өһү). ☉ Вынашивать, пестовать (напр., идею, мысль)
Тылгын тууһуу мускуйаҕын, Эрийэҕин, иэҕэҕин, Иэмэх курдук тутан-хабан, Имитэҕин, иитэҕин. С. Данилов
Айбыт аҕатыгар миэхэ Өһү-сааһы иитэ сылдьыбыта! И. Гоголев. «Истэригэр тугу иитэ сылдьалларын туох билиэй?» А. Бэрияк
Ойууланар сабыытыйаттан ааҕааччы туох да үтүөнү күүппэтин, айылҕа да кини да иккиэн бэйэ-бэйэлэригэр маарынныыр буолуохтарын туһунан санааны эрдэттэн иитэр. ФЕВ УТУ

аат.
1. Уллуҥах кэлин өттө. ☉ Задняя часть ступни, пятка
Тилэҕэ күлтэччи хабыллан таҕыста, от үргээн угунньа симиннэ. Болот Боотур
Мин аргыстарым …… сырсан тилэхтэрин тыаһа тибир ойо турда. Т. Сметанин
Байанай …… сыгынньах атахтарын тилэҕэ чигди мууһугар сыстан уотунан салаамахтаата. П. Филиппов
2. Атах таҥаһын уллуҥун кэлин өттө. ☉ Задняя (пяточная) часть обуви, задник
Оноҕочоон Чоохоон этэрбэһин тилэҕэр бүргэс тиктибит. Саха фольк. Этэрбэс тилэҕэ бөрө аһыытыгар сириттэн «парк» гынна. Т. Сметанин
♦ Тилэҕин (тиҥилэҕин) көрдө- рөр — түргэнник куотар, тэскилиир, атахха биллэрэр. ☉ соотв. показывать пятки
Милииссийэлэр кэлиэхтэрин иннинэ уоруйахтар тилэхтэрин көрдөрөн хаалбыттар. «Кыым». Тилэҕин элэтэр — элбэхтик хаамар, сатыы сылдьар. ☉ Много, часто ходить куда-л. (в связи с хлопотами, заботами; букв. сбить пятки)
Оҕо иннэ диэн Ийэ эмиийин ыанньытар, Оҕо туһа диэн Аҕа тилэҕин элэтэр. С. Васильев
Мээнэҕэ тилэҕиҥ элэйбэтэх оҕонньор буолуоҥ ээ. Р. Баҕатаайыскай
Тииҥниибин диэммин Тилэхпин элэттим. М. Соров
Тэҥн. тиҥилэҕин тириитин бараата. Тилэҕэ хараарда — тиҥилэҕэ харааран хаалла диэн курдук (көр тиҥилэх). «Истэбин!» — диэт, уолум тилэҕэ хараара турда. И. Никифоров
— Дьоммут ханналарый? — Тилэхтэрэ хараарбыта ыраатта. ДАЛ УуУоО
«Чэ-чэ, бар!» — дэтэн баран, сыыһа-халты чэйдээт, ахтылҕаннаах доҕоттордоох бөһүөлэгим диэки сүүрэн тилэҕим хараара турбута. «ХС»
Тилэх баттаһа (үктэһэ, тэпсиһэ) көр баттас. Булчуттарбыт биһиэнэ Тилэхтэрин тэпсиһэн Тэҥҥэ сүүрэн тиийэннэр Тиити тула турдулар. Т. Сметанин
Ньиэмэстэр уолуйан куоппуттара. Кинилэр кэннилэриттэн тилэх баттаһан, дэриэбинэҕэ киирбиппит. И. Сосин
Тайахтарым мин ыппыппынааҕар, арааһа, түргэнник ыстаннылар быһыылаах, ыттарым тилэх үктэһэ турдулар. С. Федотов
Тилэх биэр — буут биэр диэн курдук (көр буут I). Арай, сутаабыт бөрө иҥсэтин баһыттара куттаннаҕына тилэх биэрэр. «ХС». Тилэх бэрдэр — суулун, эһин (үйэ, былаас туһунан). ☉ Быть упразднённым, рушиться (напр., об эпохе чего-л., о власти). [Саһыл Ойуун — Оруос Баайга:] Эн бэйэҥ билэн олордоҕуҥ — эрэллээх-эҕэрдэлээх эргэ үйэбит Тиэрэ тэптэрэр, тилэх бэрдэрэр Тиксиилээх күчүмэҕэй күнэ кэлбитин. П. Ойуунускай. Тилэхтээх тиэстибит, атахтаах айгыстыбыт фольк. — элбэх киһи сылдьыбыт, тэпсибит. ☉ Много народу поперебывало
Тилэхтээх тиэстибит, атахтаах айгыстыбыт дойдута буолла. НАГ ЯРФС II. Тилэх уоп- сар — хаалсыбакка батыһар. ☉ Идти, ходить по пятам, не отставая (букв. хватать ртом пятку)
Бастакы ыт күрүөнү үрдүнэн түстэ, эккирэтээччибит да тохтоон-толлон турбата, тилэх уобуста. В. Сыромятникова
Саапаан доҕорун батыһан тилэх уобуста. А. Бродников. Тайҕа маһын тоҕо кулаан Тайах бэрдэ тамаһыйар! Тайыыны туппутунан Уолан киһи тилэх уопсар! ПП М. Тилэххин (тилэххинэн) тэнит — киэҥ сири үгүстүк сатыы сырыт, кэрий. ☉ Обойти много мест, побывать во многих местах (обычно пешком — букв. раздвинуть пяткой)
Барыларын былыр Ньукулааһалыын тилэхтэринэн тэниппит сирдэрэ эбиттэр. Амма Аччыгыйа
Хаалбыта тилэхпин тэниппит Кылбаархай хонуулаах кырдалым. Күннүк Уурастыырап
Киэҥ Арассыыйа хотуну атахтарын тилэҕинэн тэниппит аххан бэйэтэ эбит. Н. Заболоцкай
Эт тилэҕинэн — эт атаҕынан диэн курдук (көр атах). [Бурҕаллай:] Иннэ-кэннэ биллибэт Иҥин эгэлгэ систэрин Эт тилэхпинэн Кэмниир эрэйбиний? П. Тобуруокап
Эт тилэҕинэн элбэх сири мээрэйдээбитэ. В. Барабанскай
◊ Ытыс тилэҕэ — ытыс бэгэччэк диэки өттүнээҕи көп этэ. ☉ Мягкая часть ладони (у запястья; букв. пятка ладони)
Үрэкиин …… ыараханнык өрө тыынна, кэтит сүүһүн ытыһын тилэҕинэн сотунна. Болот Боотур
Богатырёв моонньун модьу ытыһын тилэҕинэн имэриммэхтээтэ. Р. Баҕатаайыскай
Бүөтүр Уйбаанабыс төбөтүн хаччаҕайын ытыһын тилэҕинэн имэринэр. И. Никифоров
Лөкөй …… сүүһүн көлөһүнэ бычыгыраан тахсыбытын ытыһын тилэҕинэн ньухханан кэбистэ. Тумарча. Тэҥн. тиҥилэх