Якутские буквы:

Якутский → Якутский

иитиэхтээ

туохт.
1. Аһат-сиэт, көр-харай (үксүгэр сөбүлээбэккэ, сүөһүгэ, дьиикэй кыылга холоон этэллэр). Содержать, вырастить (преим. употр. в неодобрительном тоне при уподоблении кого-л. скоту, диким зверям)
Оннооҕор күн бүгүнүгэр диэри Гамето курдук дьиккэри иитиэхтиигит. Н. Якутскай
Эһэ-эбэ саҕаттан иринньэх бэйэлэрин илгэ быйаҥынан иитиэхтээн киһихара оҥорбут көрүөх билэ дьоҥҥун, күлэ-күлэ күллэрин булкуйаары, оонньуу-оонньуу уоттарын умуруораары гынна. Күннүк Уурастыырап
2. Сүөһүнү, дьиэ көтөрүн аһатан-сиэтэн, көрөн-харайан улаатыннар. Содержать, откармливать, разводить домашних животных, птиц
Куурусса бэйэтэ Хоонньугар хорҕотон Иитиэхтээн испитэ Элбэх үөр оҕотун. И. Чаҕылҕан
ХIХ үйэҕэ, бөтүүк кутуругун куорсунунан киэргэнэр муода уурайбытын кэннэ, бөтүүктэри декоративнай көтөрдөр быһыыларынан иитиэхтиир буолбуттара. ДьДьДь
3. көсп. Ыанньытан, өр эрэйдэнэн мус, үөскэт (хол., санааны). Вынашивать (мысль, идею)
Ити кини оҕо эрдэҕиттэн дарбааннаах аат-суол туһунан иитиэхтээбит ыра санаатын эстиитэ этэ. Софр. Данилов
Ити туһунан Аадаҥ кимиэхэ да эппэккэ, кистэл оҥостон, иһигэр иитиэхтии сылдьыбыта. Күннүк Уурастыырап
1949 сыл сайыныгар ити элбэх сылларга иитиэхтээбит санаата туолан, сэттэ сыл ааспытын кэннэ алааһыгар дьэ тиийбитэ. НЕ ТАО

Якутский → Русский

иитиэхтээ=

1) откармливать; сүөһүнү иитиэхтээ = откормить скот; 2) перен. вынашивать (мысль, идею); өр кэмҥэ иитиэхтээбит санаатын эттэ он высказал мысль, которую вынашивал давно.


Еще переводы:

иитиэхтэт=

иитиэхтэт= (Якутский → Русский)

побуд. от иитиэхтээ =.

иитиэхтэн=

иитиэхтэн= (Якутский → Русский)

возвр. от иитиэхтээ = откармливать скот (для себя); держать, разводить скот.

иитиэхтэн

иитиэхтэн (Якутский → Якутский)

иитиэхтээ диэнтэн бэй
туһ. Ити төбөҕө иитиэхтэнэр санаалар элбэх да алдьархайы аҕалыахтара, үгүс дьон тыыннарынан толуктаныахтара турдаҕа... Софр. Данилов

дьибилгэт

дьибилгэт (Якутский → Якутский)

аат., фольк. Албынкөлдьүн, түөкэй, угаайылаах санаа; кубулҕат. Хитрость, уловка, ухищрение
Абааһы уола этэр: «Үс күлүктээх, сэттэ дьибилгэттээх Тимир Дыбылыҥса инилээҕим». ПЭК ОНЛЯ II
Сэттэ уон сэттэ Дьиибэ дьибилгэттэрин, Дьэс эмэгэт гынан, Испитигэр иҥэрэн, Ийэ куппутун иитиэхтиэҕиҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тохтоо - болҕой! Иккиһин эрэ оҕустаргын Илиэһэй дьибилгэтэ Иккиһин тиллиэҕэ. П. Ойуунускай

сылаанньыйыы

сылаанньыйыы (Якутский → Якутский)

сылаанньый диэнтэн хай
аата. Түөһүгэр өр сыл иитиэхтээбит сылаанньыйыы итии долгуна саба халыйда. С. Васильев
Кэнникинэн өлүү туһунан өссө туох эрэ үчүгэй сынньалаҥ, сылаанньыйыы, дуоһуйуу дуу курдук саныыр буоллум. Г. Угаров. Амма Аччыгыйа — киһи дууһатын олус уйаҕас кылларын таарыйар, дьон сүрэҕин наһаа нарын, намчы иэйиилэрин, сылаанньыйыыларын этэр дьиҥ чахчы улахан худуоһунньук. «ХС»

тоҥсук

тоҥсук (Якутский → Якутский)

аат.
1. кэпс. Киһи туох эмэ аһы өр аһаабакка, ол аска баҕаланыыта, ону ахтыыта. Острое желание поесть то, что давно не ел
Саас хортуоппуй тоҥсугун саҕана баһаарга илдьэн атыылаан, дохуот киллэриниэхтээхтэр үһү. Р. Баҕатаайыскай
2. көсп. Саҥа иһитиннэрии, сонун. Нечто новое, новость
«Боруоҥҥа туох тоҥсук-нуомас баар?» — диэн Куонаан атыны ыйытта. Айталын
Суруналыыстыка инники күөнүгэр сылдьар аар суруксут туһунан бэрт ыраахтан сылдьан, туох тоҥсугу тобулуоҥуй? «ЭК»
Тоҥсук илбис көр илбис
Улахан эдьиийбит иитиэхтээн төрөппүт, тимир биһиккэ биһиктээх тоҥсук илбискэ уһуйбут — сибиэннэрэ тоҕо суодуһан түстүлэр! Д. Апросимов
Тоҕус добун маҥан халлаан Тоҥсук илбис бииһин — Түптүйэ үөдэн түгэҕэр Түҥнэри тэптэҕим. Ньургун Боотур
ср. др.-тюрк. таҥсух ‘удивительный, необычный’, таҥсух аш ‘редкое, изысканное кушанье’

ымыылаа

ымыылаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Кими, тугу эмэ көрөн-истэн, харыстаан илдьэ сырыт, араҥаччылаа. Бережно охранять, защищать, оберегать кого-что-л.
Айаныҥ атын үүнүн Баайан ымыылыы оҕус. Саха нор. ыр. II. Күндү этэ миэнэ атым Ааһар алып алкыйыытыттан Ахсым суолбун ымыылыыра. Таллан Бүрэ
2. көсп. Баҕа санааҕын сүрэххэр сөҥөрдөн санаа дьулуура оҥостон, иитиэхтээн илдьэ сырыт. Долго вынашивать в душе заветное желание, сокровенную мечту
Академик Лаврентьев учуутал Михаил Андреевич хас эмэ сылы быһа сүрэҕэр сөҥөрдүбүт, дууһатыгар ымыылаабыт кэскиллээх санааларын таба да эппит! И. Федосеев
Туох эрэ хаһааҥҥыттан эмэ ыраланан ымыылаабыт санааҥ туолара субу тиийэн-түгэнэн кэлбитэ эн бэйэлээх эккин-хааҥҥын эппэҥнэтэр, сүргүн-куккун сүүдүтэр. В. Миронов

түүлэн

түүлэн (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Эккэр түү үүнэн түүнэн бүрүлүн, түүлээх буол. Обрастать шерстью, покрываться оперением, оперяться
Кутуйах түүлэннэҕинэ «ычча» дииригэр дылы (өс ном.). Биир саҥардыы түүлэнэн эрэр …… хараҥаччы оҕото ибили түһэн сытар. ОГГ ТЛ-8
Түүлэммит кэҕэ оҕото үксүгэр кинини иитиэхтиир чыычаахтааҕар бөдөҥ буолар. ББЕ З
2. Түүлээх үнүгэстэн, сибэккилэн (сорох үүнээйини этэргэ). Покрываться пушистыми почками (о некоторых видах растений)
Саас буолан, чалбахтар Күөҕүнэн көрдүлэр; Ыаммыт үөл талахха Үнүгэс түүлэнэр. Чэчир-80
Талах түүлэнэн өрүстэн да, үөһэттэн даҕаны киһи хараҕар туох да дэбигис көстүбэт буолбута үчүгэй. «ХС»
3. көсп., кэпс. Үптэнэн-астанан бэйэҥ кыһалҕаҕын булунар кыахтан. Становиться обеспеченным, материально независимым, самодостаточным. «Саһыл — түүтүнэн, киһи — баайынан, — диир Дьөгүөрдээн санаарҕаабыт куолаһынан. — Оттон биһиги хаһан түүлэммиппит баарай! Сыгынньаҕын төрөөбүппүт, сыгынньаҕын өлүөхпүт...» Амма Аччыгыйа
Сирэйэ түүлэммит (сирэйигэр түү үүммүт) кэпс. — саатар, кыбыстар диэни билбэт буолбут, кэрээниттэн тахсыбыт. Стать наглым, бесстыдно-нахальным, дерзким (букв. лицо его обросло шерстью). Ол киһи сирэйэ түүлэммит, ити аайы кыһаммат. Тэҥн. сирэйин тириитэ халыҥаабыт

хаатыйалан

хаатыйалан (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Туох эмэ ханна, туохха эмэ мустан хаайтар (хол., гааһы этэргэ). Собираться, скапливаться где-л., не имея выхода (напр., о газе)
Хотун эбэ кыһыҥҥы сүүрүгэ мунньустан, хаатыйаланан, суорҕан гынан сыппыт халыҥ мууһун дыгдаччы өрө көтөҕөн дэбилийэн эрдэҕэ. В. Яковлев
Үөрэхтээхтэр этэллэринэн, маннык киэҥ, хотоол сирдэр анныларыгар ньиэп, гаас хаатыйаланан сытар үһү. НС ХСБС
Саҥа төрөөбүт үндүүк оҕотун оһоҕоһо төһө эмит уһун буолан, аһылыга оһоҕоһугар өр хаатыйаланар. ПАЕ ДьКК
2. көсп., кэпс. Таска тахсыбакка искэр мунньулла, хаайтара сырыт (хол., киһи санаатын, кыаҕын этэргэ). Накапливаться, сосредоточиваться, не проявляясь (напр., о мыслях, способностях человека)
Өр кэмҥэ иитиэхтээн, сүрэх-быар баҕата буола хаатыйаламмыт үлүскэн иэйиитэ эмискэ төлөрүйэн, уол уйадыйан ылла. Тумарча
Киниэхэ улахан талаан хаатыйалана сылдьыбытын ким сэрэйиэ баарай?! Е. Неймохов
Төбөтүн иһигэр хаатыйаланан сылдьар санаалара кинини утуппакка муҥнуур буолбуттара ыраатта. Ойуку

кэскил

кэскил (Якутский → Якутский)

аат.
1. Олох инники дьоло, инники туруктаах дьоллоох үтүө олох. Будущее счастье, благополучие; будущее развитие, расцвет
Инники кэскил. Кэлэр кэскил. Кэнэҕэски (кэнчээри) кэскил. Кэхтибэт кэскил.  Оҕо — киһи инники кэскилэ (өс ном.). Кэлэр кэм! Эн кэрэ да ааттааххын: «Кэскил!» — диэн, «Кэрэ кэскил!» — диэн. С. Данилов
Күһүҥҥү ардахтар, Нап-наҕыл ардахтар Кэлэр кэм кэскилин Сипсийэр курдуктар. Н. Харлампьева
Ким эмэ инники анала; төлкө, дьылҕа; кэлэр өттө, инникитэ. Рок, судьба; предназначение; будущее, перспектива
Дьылҕа хаан дьылҕата Сиргэ түспүт кэскилбитин Киминэн тэрийбитэ, Окко түспүт оҥоруубутун Тугунан олохтообута — Ол билиэ этэ буоллаҕа дии, ноколоор. Өксөкүлээх Өлөксөй
Миитэрэй, эн Сүөдэри тыытыма, кэскилин кэһимэ. Амма Аччыгыйа
Киһи буолбут кэскилэ, олох олорбут бэлиэтэ тугуй? В. Гаврильева
Бардам тутуу Барылы кэскил Баай <байанай> барыылаах көр бардам
Бардам тутуу, Барылы кэскил, Баай барыылаах, Тойон эһэм, истэ сэргэҕэлээ, Көрө бүдүүлээ. Өксөкүлээх Өлөксөй. Кэскили тэрин кэпс. — кэргэн ылан, кэргэҥҥэ тахсан олоҕуҥ инники өттө туруктаах буоларын хааччын, тэрин. Обзавестись семьей, выйти замуж, жениться и тем обеспечить свою будущую благополучную жизнь
Кэскилгин тэринэн Кэргэҥҥин ыларгар, Иннигинкэннигин Кичэйэн көрүнээр. А. Бэрияк
Былыргы кэмҥэ ойох-эр ылсыынан уруурҕаһыыны кэскили тэринии диэн ааттыыллара үһү. БСИ ЛНКИСО-1938. Кэскил тыл — истиҥ тыл, иитиэхтээбит ымыы оҥостубут санаа. Заветное слово
Кырдьыктаах санаабын, кэскил тылбын кинилэргэ этэн өлүүм. Күндэ. Таҥара кэскилэ эргэр. — таҥара кэриэһэ; таҥара үтүөтэ, уйгута. Божья благодать
Биһиги бэйэбит кылгаан биэрэн, таҥара кэскилиттэн бокуонньукпутун матардахпыт дии. Эрилик Эристиин. Уруу кэскилэ эргэр. — сыбаайба тэрээһинэ, силигэ-туома. Свадебные обряды; все необходимое для проведения свадьбы.