кэтэхтэс диэнтэн хай
аата. Бобуулаах ньымалар — охторон баран туруорбакка баттаан сытыы, ыарытыннарар сыалтан моойтон икки илиинэн ыбылы ылыы, моонньу эрийсии, кэтэхтэһии. АГГ ХТ

м. рахит (оҕо сааска ыарытыннарар уҥуох ыарыыта).

сов. 1. что, чего (размять) дэлби имит, эллээ, сыс; 2. что, разг. (причинить боль) өлөр, ыарытыннар; намять плечо санныгын өлөр; # намять кому-л. бока разг. тутан биэр, ойоҕоһун кумалаан биэр.

аат. Үксүн күһүн-саас тарҕанар, киһи тыынар уорганнарын ыарытыннарар уонна титирэтэр сыстыганнаах ыарыы. ☉ Грипп
Грибинэн ыалдьыы үксүгэр бэрт суһаллык саҕаланар. Урут быалык оту медицинаҕа ымынаҕы, гриби, дьахтар ыарыыларын эмтииргэ тутталлара. МАА ССЭҮү

көр көһүөркээ I
Кулгааҕыҥ анньар эбит буоллаҕа. Ити мүлтүгүр кулгааҕыҥ көһүүркүөн да сөп. Н. Абыйчанин
Бэйи, итинтикэҥ даҕаны [силгэ уунуута] оҕо оонньуута буолбатах, эрэйдиэҕэ. «Киэһэ, сарсыарда көһүүркээн хамсаппат гына ыарытыннарааччы», — дии-дии, Проня миискэттэн арыы ылан биэрэр. ВВ ЫСЫ

гл
1. Уматар, сиэтэр. 2. Аһыйар. аһытар (ыарытыннарар)

сыһ.
1. Дьөлүтэ кэйэрдик, быһыта тыытардык (ыарый). ☉ Остро, резко (болеть, заболеть)
[Сибирскэй язва] олус далбы уонна ама соҕустук ыарытыннарыан сөп. НПИ ССЫа
Мурун иһин ыарыыта далбы, аалларан ыарытыннарар көрүҥнэрдээх. «Кыым»
2. Кыратык, халты буолан баран ыарыылаахтык. ☉ Слегка, вскользь, но болезненно
Мас лабаатыгар харахпын далбы оҕустардым. Кулунчук эрэйдээх далбы таарыйтаран дуу …… эмиэ охтон накыс гынаахтаата. Сайа
◊ Далбы тут - кылгас кэм иһигэр ханнык эмэ үлэни кыайа-хото тут. ☉ Осилить что-л., справиться с чем-л. за короткий срок
Сайыҥҥы сынньалаҥмар үлэбин далбы тутуоҕум диэн санаалаах сырыттым. «ХС»

быыппаһын диэнтэн дьаһ
туһ. Барыта бу баар курдук көстөр, сүрэҕин ыарытыннарар, санаатын быыппаһыннарар. Н. Якутскай
Эчи хаарыаны! Табалары сүүрдэн тыамаһытан, сырыһыннаран быыппаһыннаран иһэр дьону ордук саныыгын, эчи кэрэтин, эчи ырааһын! А. Сыромятникова
[Ат сылгыны] Быһа биэрэн Быыппаһыннаран кэбистэ, Тэлэ биэрэн Тэбиэһирдэн кэбистэ. С. Васильев

аат. Кус түүтүн уһун таҥас хааҕа симэн оҥоһуллубут сымнаҕас тэллэх көрүҥэ. ☉ Перина
Сүөдэргэ тэлгээбит сымнаҕас, сылаас бэриинэлэрэ, кини урут утуйар кулун тириитэ тэллэҕинээҕэр кытаанах, чарааска, өттүгүн ыарытыннарарга дылы. Н. Якутскай
Ампаар истиэнэтин кыйа тиһэ оҥоһуллубут адарай ороҥҥо саҥатык таптаах кус түүтэ бэриинэ, сыттык, баата суорҕан суулуу тутан хомуллубут. М. Доҕордуурап
Хатыҥ мастан чочуллубут атахтардаах, бастыҥалаах кырабаатыгар көп бэриинэҕэ оҕонньор умса түһэн сытара. Л. Попов

аат. Түргэнник тарҕанар, кылгас кэмҥэ күүскэ ыарытыннарар сыстыганнаах ыарыы. ☉ Быстро распространяющаяся инфекционная болезнь, эпидемия
Уон ордуга түөртээхпэр төрөөбүт ийэм-аҕам уҥуохтарын, дьаҥҥа өлбүттэрин кэннэ, бэйэм соҕотоҕун иин хаһан туппутум. Суорун Омоллоон
Нөҥүө дьылыгар аны сылгы дьаҥа турбут. Күннүк Уурастыырап
Ол саас тойоммут сэбиргэх дьаҥыгар охтон, аҕыйах хонукка ыарытан өлөр. Амма Аччыгыйа
п.-монг. йаҥ