I
1. аат.
1. Сылгы хаанын иһиккэ туруордахха үөһэ өттүгэр ырааһыран тахсар өһөҕө суох өттө; сылгы оннук ыраас хаанын оһоҕоһугар кутан буһарыллыбыта. ☉ Отстоявшаяся в посуде алая жидкая конская кровь без сгустков; кровяная колбаса из такой крови
Хаан халбаһы диэн убаһа сибиэһэй субайын сөбүлээн сиэтилэр. Далан
Сылгы субайын буруолаппытынан ыдьырытан киллэрдилэр. И. Никифоров
Киэһэ сыалаах субайы буһаран баран, Өрүүнэ тахсан атын өлөрөн биэрбит дьону ыҥыртаан киллэрэр. «ХС»
2. харыс т. Хаан. ☉ Кровь
[Киис Бэргэн:] Мин аҕам аҥааттан иһэрин анаараат, Тоҕо эн толбонноох ньууруҥ, Сылаас субайынан аҕаабыт эмэгэт курдук, Баланыйан хаалла? И. Гоголев
Уодьугаҥҥын тутаммын, Умсары уураммын, Уу субайгынан Утахтана оонньуом. П. Ойуунускай
Илбистээх идэмэр кылыстар Итии субайга сууннулар. М. Ефимов
2. даҕ. суолт., үрд. Сырдык кыһыл, убаҕас (хаан). ☉ Алая (кровь)
[Кылыһы] өстөөх субай хаанын Үөһүн устун Өрө ыстын диэн, Өҥөйөн көрө-көрө, Үс хос үөстээбитим. С. Васильев
Кырасыабай дойдубут Кыа хаан кырааскаланна, Дьоллоох дойдубут Субай хаанынан сутулунна. Н. Степанов
Айыы таҥараны, үрдүк тойону ытыктаабатым буоллар сирэйгин быһа охсон, субай хааҥҥынан сууннарыам этэ. Бэс Дьарааһын
ср. бур. шэмэ ‘нектар’, монг. шим ‘сок’
II
көр субан
Мин өрүү ойуурга кыстыырым, Сайыҥҥы субайы маныырым. П. Тобуруокап
Сарсыарданы быһа хаайыллан турбут субай сүөһүнү далтан таһаартаата. Н. Заболоцкай
Тыы уларсан Сыаҕаннаах күөлүгэр киирэн, субай андылары эккирэтистим. «ХС»
ср. бур. һубай ‘яловый’, тув. субай ‘жеребая’, хак. субай ‘бесплодный (о скоте)’, алт. субай ‘яловая, без детёныша (о животных)’