Якутские буквы:

Якутский → Русский

субай

1) свежая кровь (забитого животного); субай хаан свежая кровь; 2) кровяная колбаса (из свежей конской крови).
субай сүөһү яловый скот.

Якутский → Якутский

субай

I
1. аат.
1. Сылгы хаанын иһиккэ туруордахха үөһэ өттүгэр ырааһыран тахсар өһөҕө суох өттө; сылгы оннук ыраас хаанын оһоҕоһугар кутан буһарыллыбыта. Отстоявшаяся в посуде алая жидкая конская кровь без сгустков; кровяная колбаса из такой крови
Хаан халбаһы диэн убаһа сибиэһэй субайын сөбүлээн сиэтилэр. Далан
Сылгы субайын буруолаппытынан ыдьырытан киллэрдилэр. И. Никифоров
Киэһэ сыалаах субайы буһаран баран, Өрүүнэ тахсан атын өлөрөн биэрбит дьону ыҥыртаан киллэрэр. «ХС»
2. харыс т. Хаан. Кровь
[Киис Бэргэн:] Мин аҕам аҥааттан иһэрин анаараат, Тоҕо эн толбонноох ньууруҥ, Сылаас субайынан аҕаабыт эмэгэт курдук, Баланыйан хаалла? И. Гоголев
Уодьугаҥҥын тутаммын, Умсары уураммын, Уу субайгынан Утахтана оонньуом. П. Ойуунускай
Илбистээх идэмэр кылыстар Итии субайга сууннулар. М. Ефимов
2. даҕ. суолт., үрд. Сырдык кыһыл, убаҕас (хаан). Алая (кровь)
[Кылыһы] өстөөх субай хаанын Үөһүн устун Өрө ыстын диэн, Өҥөйөн көрө-көрө, Үс хос үөстээбитим. С. Васильев
Кырасыабай дойдубут Кыа хаан кырааскаланна, Дьоллоох дойдубут Субай хаанынан сутулунна. Н. Степанов
Айыы таҥараны, үрдүк тойону ытыктаабатым буоллар сирэйгин быһа охсон, субай хааҥҥынан сууннарыам этэ. Бэс Дьарааһын
ср. бур. шэмэ ‘нектар’, монг. шим ‘сок’
II
көр субан
Мин өрүү ойуурга кыстыырым, Сайыҥҥы субайы маныырым. П. Тобуруокап
Сарсыарданы быһа хаайыллан турбут субай сүөһүнү далтан таһаартаата. Н. Заболоцкай
Тыы уларсан Сыаҕаннаах күөлүгэр киирэн, субай андылары эккирэтистим. «ХС»
ср. бур. һубай ‘яловый’, тув. субай ‘жеребая’, хак. субай ‘бесплодный (о скоте)’, алт. субай ‘яловая, без детёныша (о животных)’


Еще переводы:

яловый

яловый (Русский → Якутский)

прил
субай, кытарах

биэ

биэ (Якутский → Русский)

кобыла || кобылий; субай биэ яловая кобыла; биэ үүтэ кобылье молоко # биэ эмиийэ малина.

чуоҕуһаахтаа

чуоҕуһаахтаа (Якутский → Якутский)

чуоҕус диэнтэн атаах.-аччат. Субай хааҥҥын утахтана чуоҕуһаахтаан турдубут. ПЭК СЯЯ

чыллырҕаччы

чыллырҕаччы (Якутский → Якутский)

сыһ. Улаханнык, чуордук иһиллэр тыастаахтык (хол., таммалаа). Звучно, звонко (напр., капать)
[Биһиги киһибит] көхсүн хаана кырылаччы кыйнан кэллэҕинэ — субай хаанынан чыллырҕаччы силлии турда. ПЭК ОНЛЯ III

сууннар

сууннар (Якутский → Якутский)

суун диэнтэн дьаһ
туһ. Ону, ытаабытын саба саҥаран, сирэйин сууннара ыытан, хомотто быһыылаах. Н. Габышев
Субайынан сууннар көр хаан
Илбистээх батыйа уһуур идэлээх, Уунан тиийбитин субайынан сууннарар, Хаанынан ытатар! И. Гоголев
Хараҕын уутунан сууннар көр харах. Сэрии үгүс дьахтары хараҕын уутунан сууннарда, огдообо буолар, тулаайах хаалар эрэйин эҥээрдэттэ, муҥун булларда. ПНИ АДХ

чуллурҕас

чуллурҕас (Якутский → Якутский)

даҕ. Чуллурҕаан тыаһыыр. Издающий звуки, похожие на всплески падающих в воду капель
Чуучугуруур туус тумускун Чуллурҕас субай хаанынан сотуохпун, Чуучугуруу-чаачыгырыы тардыый! П. Ойуунускай
[Суор] Чуллурҕас хааҥҥа баҕараҥҥын …… Чуллургуу көтөргө үөрэнниҥ. И. Эртюков

быһааскы

быһааскы (Якутский → Якутский)

[бу + сааскы] даҕ. Быйыл саас буолан ааспыт, быйыл саас буолбут. Весенний (с этой весны)
[Чолооску:] Быһааскы биэс буут бурдугу түһэрэн ыстарбыккытын быһа сатаан баран иһэбин. Амма Аччыгыйа
Ампаар булууһуттан сыһык ас — ынах намылдьыара, тутум тастаах сылгы ойоҕоһо, субай, быһааскы кус — хостонно. Софр. Данилов
Ити иччитэх дойдуга тиийэн быстаран өлүөхпүт. Быһааскы түбэлтэ хатыланыан сөп. Тумарча

дьоһуннаа

дьоһуннаа (Якутский → Якутский)

туохт., фольк. Ытыктаа, убаастаа. Почитать, уважать кого-что-л.
Абааһы аймаҕар буоллаҕына …… Тоҕус дьөлөкөй тордуйаҕа Субай хаан утары тосхойон Дьоһуннуур туомнаахтар эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Илбис кыыһыгар] Соллоҥноох суолгар Нохтолоох сүрэҕинэн Дьоһуннуур күммүт буолла. Саха фольк. Тойон убайым диэн дьоһуннаабатах. ПЭК СЯЯ

көрдөл

көрдөл (Якутский → Якутский)

аат., кэпс.
1. көр көрдөбүл
1.
— Мааҕыан сарсыарда ынаҕым субайы кытта кучуһан сиргэ хонон, ол көрдөлүгэр сылдьан, уот оттор бокуойдамматаҕым, — дии-дии ааны былдьаспыта. Хомус
2. Көрдөһүү. Просьба
Былыттар, көрдөлбүн ылыныҥ, Туос тыыга поэты олордуҥ, Былыттар, көтүтүҥ халлааҥҥа, Туналҕан дьиримниир урсуҥҥа! А. Абаҕыыныскай

кэһэкэнэ

кэһэкэнэ (Якутский → Якутский)

кэһэкэнэ буол кэпс. — туохтан эрэ саллан, куттанан хаал (хол., булт булчут булдун сэбигэр түбэһэн баран тумна сылдьара). Быть проученным, быть чем-л. напуганным (напр., о дичи, зверях)
Кэһэкэнэ буолбут сүрэх — кэтэнэ-манана үөрүйэх. «ХС»
Субай хаан тохтон-тохтон, кэһэкэнэ буолбут сордоохтор (чубукулар) саа ылар сирин барыллыырга күһэлиннэхтэрэ. А. Кривошапкин (тылб.)