аат. Сир-дойду иччитигэр бэриллэр (ыйаныллар) сиэл, кутурук сүүмэхтэрэ. ☉ Жертва из конских хвоста и гривы духу местности.

I
дьүһ. туохт. Намыһах гынан баран биир күдьүс суон моойдоох, халыҥ эттээх-сииннээх модьу быһыылаах буол (киһини этэргэ). ☉ Иметь округлоплотную фигуру с толстой короткой шеей при невысоком росте (о человеке)
Биирдэрэ — сүөдэгэр, хатыҥыр, эдэр. Иккиһэ — лыксыйбыт аҕам киһи. Н. Габышев
II
дьүһ. туохт., кэпс. Уһун нук оргуйан булдьугураа (туох эмэ хо йууну этэргэ). ☉ Долго вариться, кипеть, булькать (о какой-л. густой пище)
Кини иннигэр уоттаах арааҥҥа ыйаныллыбыт улахан тимир олгуйга эт б у һ а н лыксыйа турара. Далан
Хобордооххо алаадьы буһан сырдьыгынаабыта, күөскэ хааһы буһан лыксыйбыта. П. Аввакумов
ср. калм. лагшх ‘булькать (при кипении)’, монг. лугших ‘биться, пульсировать’

аат.
1. Ону-маны куурдарга, ыйыырга аналлаах, атахтарга ууруллубут сытыары мас. ☉ Горизонтальная перекладина для сушки и подвешивания чего-л.
Үнүрүүн мин аргыга үс күн сэттэ сүүс түүтэҕи таспытым, онтукам икки көлөһүн күнүнэн суруллубут. Амма Аччыгыйа
Дунаай аргыга муҥханы ыйаан, онтун абырахтыы олорор. Күндэ
Кытылга кэккэлии тардыллыбыт мас уонна туос тыылар тастарыгар илим, туу, куурдар аргылар, балык хатарар сибиэлэр турбуттара. «ХС»
2. эргэр. Киһини ыйаан өлөрөр оҥоһук. ☉ Горизонтальная перекладина с веревкой или петлей для вешания преступника, виселица
Ипполит Мышкин! Эппэтэҕэ диэйэҕин: Кириэппэскэ сытытыллыаҥ, Аргыга ыйаныллыаҥ! Эллэй
◊ Аргы мас көр аргы
1.
Оҕонньор илимин аргы маска ыйаары, уҥуоҕа хамсаан, мутукка хайа тардан, улаханнык абарда. И. Гоголев
Дьиэ тэлгэһэтигэр, аналлаах аргы маска иилэн, Көкөт илим абырахтыы олорор. Н. Босиков
Хампа күөх Пятигорскай куорат музейын ытык чуумпутугар, Биир бэстилиэт ыйанан турар, Аргы маска ыйаммыт ороспуойу санатар. И. Гоголев
ср. др.-тюрк. архух ‘перекладина’

сиэмэ сиэйэлкэтэ (туорахтаах уонна туораахтаахтарга маарынныыр сиэмэлээх культу-ралары ыһар массыына. С. с. соһуллар эбэтэр ыйанылла сылдьар көрүннэрдээх. Сиэмэни ыЪар ньыматынан С. с. сөп эрээттээхтэргэ (эрээттэрин икки арда 15 см) эбэтэр кыараҕас эрээттээхтэргэ (эрээтин икки арда 7,5 см) араарыллар.)

гондола (1. Биир эрдиилээх, хаптаҕай түгэхтээх, иннэ уонна кэннэ хантаҕар оноһуулаах венецианскай оҥочо; 2. Аэростат корзината, батискафка ыйаныллар ыстаал саар а. э. экипаж кабината; 3. Түгэҕэ аһыллан таһаҕаһа бэйэтэ сүөкэнэр богуон; 4. Самолёт, вертолёт хамсатааччытын эбэтэр хомуллар көлөһөтүн (шасси) хаппаҕа.)

биир ыллыктаах суол (дьону эбэтэр таһаҕаһы тиэммит богуоннар сүүрэллэ-ригэр аналлаах ыйаанан турар соҕотох тимир сис (ыллык). Богуоннар соҕотох ыллыкка мииннэрэ олордуллаллар эбэтэр ыллык аллараа өттүгэр ыйаныллаллар. Айан түргэнэ чааска 60-120, мунутаан 240 км, чугас эргин таһаҕас таһар сырыыга 2-4 км буолуон эмиэ сөп.)