Якутские буквы:

Якутский → Якутский

лыксый

I
дьүһ. туохт. Намыһах гынан баран биир күдьүс суон моойдоох, халыҥ эттээх-сииннээх модьу быһыылаах буол (киһини этэргэ). ☉ Иметь округлоплотную фигуру с толстой короткой шеей при невысоком росте (о человеке)
Биирдэрэ — сүөдэгэр, хатыҥыр, эдэр. Иккиһэ — лыксыйбыт аҕам киһи. Н. Габышев
II
дьүһ. туохт., кэпс. Уһун нук оргуйан булдьугураа (туох эмэ хо йууну этэргэ). ☉ Долго вариться, кипеть, булькать (о какой-л. густой пище)
Кини иннигэр уоттаах арааҥҥа ыйаныллыбыт улахан тимир олгуйга эт б у һ а н лыксыйа турара. Далан
Хобордооххо алаадьы буһан сырдьыгынаабыта, күөскэ хааһы буһан лыксыйбыта. П. Аввакумов
ср. калм. лагшх ‘булькать (при кипении)’, монг. лугших ‘биться, пульсировать’

Якутский → Русский

лыксый=

гоготать; издавать глухие отрывистые крики (о гусях при кормёжке).

Еще переводы:

лыксылын

лыксылын (Якутский → Якутский)

лыксый I диэн курдук
Бу төгүрүк сирэйдээх, симэн кэбиспиттии мөкүнүк модьу-таҕа көрүҥнээх лыксыллыбыт киһи холку, бэрт аҕыйах саҥалаах. С. Руфов

лыксыт

лыксыт (Якутский → Якутский)

I
дьүһ. туохт., кэпс. Туохха эмэ олорон айаннаа (лыксыгыр киһини этэргэ). ☉ Ехать, сидя на комчём-л. (о человеке, имеющем плотную фи гуру с короткой толстой шеей)
Сөдүөт үчү гэй сиргэ тахсаат, [матасыыкылын] түргэтэтэн, кэннин да хайыспак ка эрэ лыксыта турбута. В. Яковлев
II
лыксый II диэнтэн дьаһ
туһ. [Бултаабыт куобахтарыттан] сүлэ охсоннор, киэһэлээх сарсыарда ыгыччы сиир куобахпытын буһаран лыксытан кэбистилэр. Р. Кулаковскай

сырдьыгынаа

сырдьыгынаа (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Уокка арыы, сыа уулларын, умайарын курдук тыаһаа. ☉ Шипеть, трещать (напр., о сале на огне)
Сыгынньах ойуун үс сиргэ чоххо уурбут сыалара ууллан сырдьыгыныыллар. Н. Якутскай
Уот кураанах маһы иҥсэлээхтик сиэн чачыгыратара, мунду сыата уокка таммалаан сырдьыгыныыра. Н. Габышев
Хобордооххо алаадьы буһан сырдьыгынаабыта, күөскэ хааһы буһан лыксыйбыта. П. Аввакумов

лыксыгыр

лыксыгыр (Якутский → Якутский)

даҕ., кэпс. Лыксыйбыт быһыылаах, намыһах гынан баран биир күдьүс суон моойдоох, модьу. ☉ Имеющий округло-плотную фигуру с толстой короткой шеей при невысоком росте
Тиитэбис мып-мытыгыр төп-төгүрүк сирэйдээх, ортону аннынан уҥуохтаах, лыры-лыксыгыр эттээх-сииннээх, биэс уончатыгар чугаһаабыт киһи. И. Егоров
Оттон кини кэргэнин …… элгээн соботугар холуоҕун — оннук нанах, төкүнүк, бэл, моонньун омооно биллибэт: хап-хара көп баттахтаах, лыксыгыр төбөтө санныгар лаҕыччы олорбут. Н. Габышев

чаан

чаан (Якутский → Якутский)

I
аат.
1. Ас астыыртан тахсар ыыс, буруо. ☉ Чад, дым (образующийся в процессе приготовления пищи от горящего жира, масла)
Алаадьы чаана дьиэбитин тунуйда. И. Гоголев
Куукуна ыыс быдаан, ас чаанынан туолбут. Эрилик Эристиин
Күөһүм чаана таныыбын кычыгылатта. Т. Сметанин
2. Сиик көппүтэ, күдэн. ☉ Водяной пар
Сарсыардааҥҥы сөрүүҥҥэ уу ньууруттан биллэр биллибэт чаан көтөрө. Н. Лугинов. Чардаат чаана, дьон тыына үрүҥ туман буолан, мөлбөйө устар. А. Фёдоров
Туустаах уу чаана хойуу салгынныын умньаспытын түүҥҥү сиккиэр хам-түм охсон аҕалар. И. Никифоров
ср. русск. чад ‘едкий, удушливый дым’
II
аат. Улахан олгуй. ☉ Большой котёл
Баанньык чааныгар уу баар дуо? Н. Якутскай
Алтан чааҥҥа куруппа бөҕө буһан лыксыйа турар. Уот ч. Хортуоппуйу аналлаах чааҥҥа паарга оҕустардылар. КПИ СИиУо
◊ Чаан олгуй — чаан II диэн курдук
Чаан олгуйга тар хааһыны аҕалбыттар. П. Тулааһынап
Итиччэ чаан олгуй саҕа бэйэлээх сүүнэ улахан көтөрдөрү бачча чугаһыахпар диэри хайдах көрбөтөх бэйэбиний?! И. Никифоров
Үгүс түһүлгэлэргэ чаан олгуйдар, тимир иһиттэр, иннэ, сүгэ, эрбии, быһах, илим суоҕун кэриэтэ. В. Санги (тылб.)
ср. уйг. чан ‘кубок, бокал’, алт. дьаан ‘большой’