даҕ., фольк. Ыйдаҥалаах түүн курдук сырдаан көстөр. ☉ Как лунный свет, как лунное свечение
Ыйдам киһилээх-сүөһүлээх Ый-тойоҥҥо эмиэ сылдьыбытым. ПЭК ОНЛЯ II

даҕ. Күүстээх, эрчимнээх. ☉ Сильный, энергичный (о походке)
Ыйдаҥалаах, Волгатааҕы оччугуй хонуу иһэ уларыйда эмискэ: Эрэл-тэтим хардыылаах Эрэт дьоннор сүттүлэр. Н. Некрасов (тылб.)

туохт.
1. дэҥҥэ тут-лар. Ыйдаҥаҕа, ыйдаҥалаах кэмҥэ бар, кэл. ☉ Приходить, уходить при лунном свете (поздним вечером или ранним утром)
Сарсыарда ыйдаҥалатан киирэллэр үһү, киэһэ ыйдаҥалатан тахсаллар үһү. ПЭК СЯЯ
2
ыйдаҥарт 2 диэн курдук. Эн аҕаҥ тугу эмэ ыйдаҥалатара эбитэ буоллар, билиэ этэ, аны кэлэн туох өй угар үһү. А. Сыромятникова
Биһиги кэм даҕаны суруйар, ааҕар үөрэхтээх дуома дьон ону-маны ыйдаҥалатабыт. И. Никифоров
Биһиэхэ ону-маны ыйдаҥалатар киһибит буоларыҥ быһыытынан, …… ыйыттара ыыттылар. М. Горькай (тылб.)

сыһ.
1. Хайа, тыыра, тугу эмэ тиэрэ уурталаан (хол., быс, хорут). ☉ Выворачивая наружу (напр., вспороть брюхо кому-л., вспахать землю)
Маҥнайгы үлэнэн бааһынаны бүтүннүү тэлэ хорутуу буолар. ВВР СОТ
[Ороспуонньук:] Быһаҕынан искин тэлэ тардыам! А. Островскай (тылб.)
2. Саҥа суол таһааран, үктээн, тыыран. ☉ Прокладывая дорогу (протоптать снег)
Уулаах кыһыҥҥы ыйдаҥалаах киэһэ тибиилээх суолу тэлэ хааман, ревкомнар сугулааннарыгар чугаһаан испитэ. Эрилик Эристиин
3. көсп. Киэҥ сиринэн, ыраах сиринэн кэрийэ, эргийэ (хол., сырыт). ☉ Обходя дальние края
Үгүс эрэйи көрбүт, киэҥ сири тэлэ сылдьыбыт киһи. А. Сыромятникова
[Искандеров] Сибиир устатын тухары тэлэ хаампыта. Эрилик Эристиин

1. даҕ. Ый сырдыга түспүт, ый сырдаппыт, сандаарпыт. ☉ Лунный, освещённый луной, озарённый лунным светом
   Ыйдаҥа түүн сааскытыйан килэрийбит суол устун аллаах атынан халыһытан иһэр үчүгэйэ да бэрт! Амма Аччыгыйа
   Ыллаа, ыллаа, доҕоччугуом, Ыйдаҥа киэһэ буолла, Нарын таптал тойугунан Таптыыр сүрэҕим туолла. С. Данилов
   Ыйдаҥа түүн этэ, үрүҥ оппуохалаах оһох баарыгар кыһарыйан көрдөҕүнэ, биир киһи барыйан турар эбит. В. Чиряев
2. аат суолт.
3. Ый сырдаппыт киэһэтэ, түүнэ; хараҥаҕа ый сырдатара. ☉ Лунный вечер, лунная ночь; лунный свет
   Ыйдаҥа сырдык уота хаартан өрө дэбдэйбэхтээн ыла-ыла, тумул үрдүгэр дьалкылдьыйа умайа турда. Амма Аччыгыйа
   Кини [Оксана], түннүгүн ис сабыы хаптаһынын халбарыччы анньан, ыйдаҥа сырдыгар олорон суруйан барбыта. Суорун Омоллоон
   Ыйдаҥа күөх толбоннордоох сырдыгар саҥа дьыллааҕы сымнаҕас хаар кыыдамныыра. Л. Попов
   Түүҥҥү ыйдаҥа абылаҥа сүрэҕи-быары сөрүүкэтэ түһэрэ төһөлөөх дуоһуйууну аҕаларын санаан кэбиһиҥ. КНЗ СПДьНь
4. Туох эмэ икки ардын арыта, аһаҕас сирэ. ☉ Пространство, разделяющее что-л., промежуток, просвет между чем-л.
   Кини ата адьас холку буоллаҕына, кэпсэтии быһыытынан икки саһаан ыйдаҥалаах тахсыахтааҕа. И. Федосеев
   [Өстөөхтөрө] өрүс мыраанын таҥнары түһүүлэригэр Бойуот, ата ыран, биэс сүүс хаамыы эрэ ыйдаҥалаах хаамтаран хоппордотон иһэр. Р. Кулаковскай
5. көсп. Ыарахан балаһыанньаттан тахсар, быыһанар суол, эрэмньи. ☉ Надежда на улучшение, на спасение
   Балаһыанньабыт кырдьык ыарахан. Иннибитигэр ыйдаҥа баара көстүбэт. Болот Боотур
   Кинилэр, ботуруону үчүгэйдик оҥордоххо, баҕар, туох эмэ ыйдаҥа баар буолуо [баҕар, өлөрүөхтэрэ суоҕа] дэстилэр уонна оҕолорун туһунан кэпсэттилэр. Эрилик Эристиин
   Кэтириис балаһыанньата төһө да ыйдаҥата суоҕун иһин, кини бэйэтин иһигэр дьоллоох туску туһунан толкуйдуур. «ХС»
   Макары кытта кэпсэтиэм, барытын сирийэн билиэм, оччоҕо баҕар, туох эмэ ыйдаҥа тахсыа, мээнэ таайа сатаан муҥнанар наадата суох. М. Шолохов (тылб.)
   ср. др.-тюрк. айдыҥ ‘лунный свет’