ык диэнтэн дьаһ
туһ. Икки өттүттэн ыктарбыт наҕыл этэрээтэ …… эмиэ онно тиийдэ. Амма Аччыгыйа
Максим үлэһитин мин өрүү сөҕөрүм. Ханнык да быһыыга-майгыга мэһэйдэппэккэ, төһө да атын үлэҕэ ыктара сырыттар, туруммут дьыалатын ситэн тэйэрэ. Н. Лугинов
Көөнньөрбүт буочукаларыгар хаалбыт отонун хаҕын. сиэмэтин хостоон таһааран «прескэ» эрийэллэр. Эмиэ арыгыны ыктаран ылаллар. Н. Якутскай
Баайдарга эттэрин симэһинин ыктаран баран, уҥуохтаах тириилэринэн куоппут кулуттар-хамначчыттар …… бандьыыттарга уун-утары кэлэн иһэллэр. Эрилик Эристиин
Якутский → Якутский
ыктар
ык
туохт.
1. Тугу эмэ (хол., таҥаһы) бобо, хам тутан, эрийэн уутун, убаҕаһын таһаар, сүүрт. ☉ Выжимать из чего-л. влагу, воду (напр., из одежды), отжимать
Таҥаһын уста биэрэн, ыган окко-маска ыйаата. Суорун Омоллоон
Маайа сууйбут таҥаһын уутун ыган мускуйар. Н. Якутскай
«Дьэ, оччоҕуна мин муоста сууйуум, — диэн Миитэрэй үлэ былдьаһан өрөһүстэ, — эн ыкпакка эрэ [сууйбут таҥаскын] тааска ууран ис». Огдо
△ Эрбэххинэн күүскэ баттаан таска таһаар (хол., баас, искэн ириҥэтин). ☉ Сильно сдавливая большими пальцами, выдавливать наружу (напр., гной из нарыва)
Кутургуйа аһын ыган ылбыкка дылы (өс ном.). [Мэнигийээн] эдьиийин оҕотун мэйиитин тэһэн баран, ыган кэбиспит эбит. Саха ост. II
Кутургуйаны киинин ыкпатахха, иккиһин тахсар. Т. Сметанин
2. Үтэн киирэн, сабардаан, туох эмэ турбут сирин кыччат, кыарат. ☉ Наступать, сжимать, теснить, наседая с разных сторон
Таһаҕастаах массыыналар дьуккурута көппүт тииттэрэ суолу ыган киирэн тураллар. С. Васильев
Оок-сиэ, ол үөһэ өттүттэн, букатын болуот саҕа муус ыган киирэн иһэр. Н. Заболоцкай
Аттаах пуолка ыллаан-туойан, Пьердээҕи ыган кэллэ, суолу кыараҕастытта. Л. Толстой (тылб.)
3. Өстөөххө кимэн киирэн ыкса чугаһаа эбэтэр кэннинэн чугут. ☉ Наступать, теснить врага, заставляя его пятиться, отходить назад
[Көстөкүүн:] Билигин тула өттүбүтүгэр бандьыыт хаайан ыган киирэн истэҕинэ, тугу да гыммакка, субу курдук олорон хаалар сатаныа суоҕа. Күндэ
Фашистар биһигини улаханнык ыктылар. И. Никифоров
Олохтоох нэһилиэнньэ, талабырдьыттары утары дьаныардаахтык охсуһан, кинилэри улам соҕуруу ыган испитэ. АЕВ ОҮИ
4. Субу тиийэн кэл, субу буолаары гын, буолаары ыксат. ☉ Подходить вплотную, приближаться, надвигаться (напр., о каком-л. событии)
Наадам ыган кэлбитим кэннэ хайыахпыный, доҕор? Амма Аччыгыйа
Хайыы үйэ от хомуура ыган тиийэн кэлбитэ. Д. Таас
Табаарыһыттан өлөр чааһа ыган кэлбитин кистиэн баҕарбатаҕа. Н. Габышев
Киһи хомойоро баар арай, Пелагея Павловна биирдэ өйдөөбүтэ, биэнсийэҕэ тахсар сааһа бу ыган кэлбитэ. Айысхаана
5. Саҥаны, дорҕоону искиттэн бэрт эрэйинэн, нэһиилэ таһаар. ☉ Кое-как, с трудом выдавливать из себя слова
Тыын ыла-ыла, кэлэҕэйдии-кэлэҕэйдии, аҕыйах тылы иһиттэн нэһиилэ ыган таһаарар. Болот Боотур
Кыйаахылап кулуба, таптыыр оҕото, ойоҕо өлөн …… ыар кутурҕаннаах тыллары ыган таһаартыыр. М. Доҕордуурап
«Суох, сиэбэтэҕим», — нэһииччэ ыган саҥарда Болот. Н. Заболоцкай
6. Киһи тыына хаайтарыах курдук тыала суох бүтэйдии куйаар. ☉ Давить, душить (напр., о жаре)
Бэс ыйынааҕы куйаас сыралҕана ыкпытын үрдүнэн, комбат тохтобулу көҥүллээбэтэ. Эрилик Эристиин
Киэһэнэн, күн уота сырайара мөлтөөтөр да, ордук ыкта. И. Сосин
Ыган түһэн, дьэ куйаас да куйаас! ИМС ОС
7. көсп. Киһини туохха эмэ ыксат, ыгылыт эбэтэр ыххайан тугу эмэ оҥортор. ☉ Наседать, оказывать давление на кого-л., принуждая к каким-л. действиям
Бэйи, аргыый ык! Мин киирбит ааммын билэ-билэ киирбитим. Онон эн олус киһиргээмэ. Н. Неустроев
Миэхэ үөс-батааска биэрдигит этэ дуо? Үрүҥ тойотторун курдук ыкпыккыт дии. Амма Аччыгыйа
Ыган туран, саа биэрэн, хаайыы харабыла оҥостубуттар. А. Сыромятникова
8. көсп. Ханнык эмэ иэйии, санаа саба биэр, ыксары куус. ☉ Подступать, сжимать, сдавливать (напр., о каких-л. чувствах)
Хаһааҥҥытааҕар да сытыытык кэмсинии, хомойуу ыган кэллилэр. Н. Лугинов
Махтанабын түүҥҥү ыйбыт Сүрэхпин сылытарыгар, Хомолто, үөрүү ыкпыт Көмүскэтин уутугар. И. Гоголев
Өйдөөбөппүн туох салгыйарын. Өрүү санаам тэһийбэт, Ханнык ахтылҕан ыгарын, Эбэтэр тугум бу тиийбэт? С. Васильев
♦ Муннукка ык (хаай) көр муннук
Иннигэр хараҥа буруйдаах, Кэннигэр халыҥ аньыылаах, Кырыыстаах Гитлер ыта Кыыһы муннукка ыкпыта. Күннүк Уурастыырап
Үһүгэр барбыт уолчаан саҥата хойдон, тыла-өһө эбиллэн, ардыгар киһи күлүөх курдук ыйыталаһан муннукка ыгаары хаайар. Огдо. Тыынын (тыынын-быарын) ык — кими эмэ мунчаарыылаах санааҕа, хам баттаппыт турукка киллэр. ☉ Подавлять, угнетать кого-л., лишая сил (напр., об окружающей обстановке)
Дьиэ иһэ бүтүннүү …… киһи тыынын-быарын ыгар. Амма Аччыгыйа
Ампаар айах, киэр буол, тыыммын-быарбын ыгыма. Күннүк Уурастыырап
Давыдов уйаара-кэйээрэ биллибэтинэн киһи тыынын-быарын ыгар хонууну санаарҕаабыттыы одууласта. М. Шолохов (тылб.). Уутун-хаарын ык — 1) айымньы бэчээттэниэн иннинэ ордук-хоһу тылын, сымсах миэстэлэрин ылан бырах; бэчээттиир ирдэбилгэ сөп гына оҥор. ☉ Чистить, подчищать текст, убирать лишнее из текста (букв. выжимать воду-снег). «Хотугу сулуска» кэнники киирбит рукопиһы уутун-хаарын ыктахха бэчээккэ барыан сөп; 2) кэпс. буруйун билинэр гына күүскэ мөх-эт. ☉ Сильно ругать, бранить, распекать кого-л.
Биир күнү быһа мунньахтаан, Атаанабы уутун-хаарын ыган, кини сокуоннайа суох, бары түктэри быһыыларын билиннэрбиттэр итиэннэ — [хомсомуол] билиэтин ыларга диэн быһаарбыттар. Д. Таас
Хараххар үүт ыгыахтара суоҕа көр харах. Онто да суох икки нэдиэлэҕэ дьоҥҥо от охсордоохпун, онно мин харахпар үүт ыгаллара биллибэт. Суорун Омоллоон
Ээ, кыргыттаар, оонньоонкөрүлээн хаалыҥ, ким да хараххытыгар үүт ыкпат, бу эмээхсин тыыннааҕар сылдьыҥ. А. Сыромятникова
[Настаа:] Харахтаах кынчарыйар, илиилээх охсор, тыллаах этэр, мин харахпар үүт ыгар ким да суох. ПИП ОТ
ср. тюрк. сик, сык ‘сжимать, давить; сломать; угнетать’
ык-түрдэр
көр ык-түүр
Кини [аҕабыыт] ыгарыттан-түрдэрэриттэн көҥүл барбыт оҕолор, саҥа сорудаҕы бэлэмниэхтээҕэр, уруккуларын да умнан тоһуйдулар. Амма Аччыгыйа
«Чоҥку ханна барда диибин!» — дии-дии, кинээс бардьыгынаан, ыган-түрдэрэн киирэн барда. Н. Заболоцкай
Кинилэри субу-субу городовойдар тохтотоллоро …… итиэннэ бары үтүктүспүт курдук ыган-түрдэрэн саҥараллара. ОЛ ПА
ык-түрүй
көр ык-түүр
Саамай суоһар бөтөстөрө — Мардьаҥныырап. Кини аатын түһэн биэрбэттии мардьаҥнаан, ыган-түрүйэн, бэстилиэтин ойутан таһааран, угунан сырбата-сырбата доппуруостаатаҕына, инчэҕэй эттээх тулуйуо суох үлүгэрэ буолар. Е. Неймохов
Кинилэр быыстарыгар күлтэччи кыргыллыбыт баттахтаах молоруспут уолаттар хас биирдиилэриттэн харчы хомуйан, хаҕыс соҕустук ыгар-түрүйэр аҥаардаах сылдьаллара. С. Юмшанов
ык-түүр
туохт. Кими эмэ наһаа ыххай, кыһарый, суоһурҕанан туран дьаһалымсый, тойорҕоо. ☉ Набрасываться на кого-л. с руганью, наседать, нападать
Кини муннукка кириспит аҕабыыттаах ойууну ыкта-түүрдэ. Амма Аччыгыйа
[Бадаайкын] биллэр гына уордайан, ыган-түүрэн барбакка хам-түм күөмэйин сонотор уонна үгэргиир этэ. Д. Таас
Билбэт дьонум бэстилиэттэрин остуол үрдүгэр уурталаан кэбистилэр уонна миигин, ыган-түүрэн, ыйыта-ыйыта, ыххайан бардылар. Р. Кулаковскай
Якутский → Русский
ык=
1) жать, давить, выжимать; таҥаһы ык= выжать бельё; ыга тут= сдавить, прижать; ыга баттаа = придавить, прижать к чему-л.;2) перен. принуждать, вынуждать; ыган этит= вынудить сказать; 3) перен. разг. торопить, поторапливать кого-л.
Якутский → Английский
ык=
v. to press, oppose, squeeze; urge, demand; ыкын a. tight-fisted; ыгыс= v. to be squeezed, to sit close; ыгылый= v. to be pressed, squeezed; ыгыһын= v. to strain oneself
Еще переводы: