ылахтаа диэнтэн дьаһ. туһ. Сыарҕаҕын Миитэрэй оҕонньорго ылахтат. Оҥоһуллан эрэр сыарҕаны ылахтатаары суон талахтары быһан киллэрдим

ылахтас диэнтэн хай
аата. [Ыларов] бөһүөлэги көһөрүүгэ ылахтаһыытын толорутук сырдатта. Р. Баҕатаайыскай
Оннук ылахтаһыы ардыгар уһун күнү быһа, уунан-тэнийэн бардаҕына көҥүлэ. В. Яковлев

сыһ. Олус кыһанан, кичэйэн. ☉ Старательно, усердно
Алдьаммыт сыарҕаны аҕаллым, кытаатан ылахтаан кэбиһээр. Амма Аччыгыйа
Чэйиҥ оҕолоор, ыччаттаар, кытаатан хардаҕаста быраҕан иһиҥ бу уокка!.. Суорун Омоллоон
Биэбэйиэм, кытаатан доруобуйаҕын харыстанар буол. Дьүөгэ Ааныстыырап

туохт., кэпс. Ону-маны ыйыталас, туоһулас биитэр дакаастыы сатаа. ☉ Допытываться, пытаться получить сведения о чём-л. или доказывать что-л. Ол мунньахха мин Н.Ф
Андреев буруйдааһыныгар көннөрү ыспыраапкалаһабын диэн хаптарбытым. В. Протодьяконов
Кириитикэттэн өһүргэнэн, аһарына сатаан ыспыраапкалаһан ылахтаһыы бу сырыыга тахсыбата. Р. Баҕатаайыскай
Ол гынан баран, кириитикэттэн өһүргэнэн үөхсэр, ыспыраапкалаһар киһини бу диэн көрбөтүм. «Чолбон»

туохт., кэпс.
1. Харыстаа, олус кэмчилээ. ☉ Беречь, экономить
[Огдооччуйа:] — Сай устата кичэҥкэлэһэн-кичэҥкэлэһэн муспуппут. Л. Габышев
[Батурин:] Хадарин ол иһин үпкэ-аска ордук кичэҥкэлэһэр дуу диибин ээ. В. Яковлев
2. Утарылас, өһөс. ☉ Упрямиться, упорствовать, оказывать сопротивление
[Албан:] Эрийсэн-эрийсэн, дьэ мүччү туттардым ээ. Кичэҥкэлэһэн түһэн, аат уола эбит. Күннүк Уурастыырап
Ньургун умса барымаары кичэҥкэлэһэн атаҕын көннөрөр. Н. Лугинов
Мөккүһэн ылахтаһыы буолла; дэбиэринэйбит кичэҥкэлэһэн барда. И. Тургенев (тылб.). Тэҥн. кичэс

туохт. эб. Этэр санааны, эбэн, чорботон күүһүрдүүнү көрдөрөр (үксүн ааттары кытта тутлар). ☉ Служит для модального выделения, усиления высказываемой мысли
Кырса ардыгар уон алтаҕа тиийэ оҕону төрөтөн ньырылатар. Эймэҥнэһэн элбэх ыама диэтэҕиҥ. И. Федосеев
Барахсан, маҥан куба ууга түһэн олорорун курдук, кылбайан, кырдьык да, бэртээхэй дьиэ диэтэҕиҥ. «Кыым»
△ Арыт хомолто, сиилээһин толбонноох буолар. ☉ Иногда имеет оттенок сожаления и осуждения
Туһугар эмиэ моһуок диэтэҕиҥ. Табыллыбат дьон киэнэ куруук итинник. Н. Лугинов
Быһатын эттэххэ, ылахтаһыы диэтэҕиҥ. Г. Колесов
Кир-хах, дьүһүн-бодо диэтэҕиҥ. И. Данилов
△ Иэйиилээх күүркэтиини көрдөрөр, күүһүрдэр интонацияны уонна дьэ диэн курдук сыһыан тыллары кытта туттуллуон сөп. ☉ Выражает эмоционально-экспрессивное усиление (употр. в восклицательных предл. и сочетается с модальными словами типа дьэ)
[Кыыс:] Ол эрээри хайаан да мөлтөх сирдээх. Ону таба тайаныахха наада! Сыалай стратегия диэтэҕиҥ! Н. Лугинов
Итини барытын эттэххэ дөбөҥ, судургу курдук. Тэрийиэх диэтэххэ, дьэ, түбүктээх дьыала диэтэҕиҥ! Софр. Данилов
Дьэ, уолаттар диэтэҕиҥ! Г. Колесов