сыыптаа диэнтэн төхт
көрүҥ. Чиргэл тиити чэчийэн, Кириэппэстээн ньиргитэн, Суолах маһы суорталаан, Тулааһыны туруортаан, Сытыарылыы сыыптаталаан, Сыһыарылыы ыпсартаан, Кэлбэт-барбат киччимнээн, Киҥкил суорба халҕаннаан. С. Зверев

туохт. Бэрэбинэлэри, хаптаһыны ыпсартыырга сэлэпиискэнэн сурааһыннаа (дьиэ тутарга). ☉ Вычерчивать линии пазов при подгонке брёвен, досок специальным плотничьим инструментом
[Ананийдаах] уунан уһаарыллан аҕалыллыбыт элбэх болуот хонууга олорон хаалбытын курдук, таһыллан сытар бэрэбинэлэри суоран, сэлэпиискэлээн, ыпсаран, быһыт ампаардарын үчүгэй нууччалыы дьиэлии тутан истилэр. М. Доҕордуурап

сов. 1. что холбуу баай, кэлгий; связать пакеты бакыаттары кэлгий; связать концы верёвки быа төбөлөрун холбуу баай; 2. что (скрепить, соединить во что-л.) баай, кэлгий; связать плот канатами болуоту ханааты-нан кэлгий; 3. что, стр. ыпсар, холбоо; связать брусья в раму буруус мастары араама гына ыпсартаа; 4. что (увязать) кэлгий, баай, тум; связать вещи в узел маллары суулуу баай; 5. кого-что кэлгий; его связали кинини кэлгийдилэр; 6. кого-что, перен. (стеснить, лишить свободы) хааччахтаа, боҕус; связать себя словом тылгын биэрэн, бэйэҕин бохсун; связать чью-л. инициативу ким эмэ көҕүлээһинин боҕус; 7. что (установить связь, сообщение) холбоо, ситимнээ; шоссе связало два колхоза шоссе икки колхоһу холбоото; 8. кого-что с кем-чем (установить сношения, общение) сибээстээ, билсиһиннэр; 9. что (объединить) холбоо, сибээстээ; 10. что (установить зависимость между чем-л.) ситимнээ, сибээстээ; связать одно явление с другими биир көстүүнү атыттары кытта ситимнээ; 11. что (изготовить вязкой) баайан оҥор, баай; связать чулок чулкута баай; # связать язык тылын боҕус, саҥарбат оҥор; связать концы с концами ыпсыытын кытар, табылын бул; связать по рукам и ногам илиитин-атаҕын боҕус, кыаҕын быс.

аат.
1. Атыл, хаамыы. ☉ Движение ног при ходьбе, шаг
Түргэнник заставаҕа тиийэн хорҕойо охсоору хардыыбын кэҥэппитим. Н. Якутскай
Дьаҕыллаан маҥнай биир хардыыны оҥороот, байааттаҥнаан ылбыта. И. Федосеев
Дабыыт сүгэни көрдөөн тардыллан кэнники хаалбыта, онтон дьону ситэн ааһыталаары хардыытын эбэн биэрбитэ. И. Никифоров
2. Уста кээмэйэ: хаамарга бастакы атах үктэммит сириттэн иккис атах үктэлин икки арда, ырааҕа. ☉ Расстояние от одной ноги до другой при ходьбе, шаг как мера длины
[Метроҕа] сороҕо түөрт муннуктаах, сороҕо төгүрүк …… харыстан ордук халыҥнаах, балтараа ыллар хардыы туоралаах, бүтэйдии кутан оҥоһуллубут бетон биһилэхтэри бэйэбэйэлэригэр ыпсартаан туруортууллар эбит. С. Руфов
[Булчут] балааккаттан хас да хардыылаах сиргэ кыабас оҥорон, туттар сэптэрин, малларын дьаарыстыы уурталаабыт. Н. Абыйчанин. Муҥхаларын тардан да диэн үөтэлээҕи сыҕарыппатылар, үс-түөрт хардыы эрэ сири хамнаттылар. Доҕордоһуу т.
3. көсп. Тугу эмэ гынарга сорунуу, холонуу, тугу эмэ оҥоруу. ☉ Действие, поступок
Инникитин да Вералаах ити хайысханы тутуһуохтара. Бастакы хардыы саамай сөптөөхтүк оҥоһуллубут курдук. Далан
Иван аан маҥнайгыттан хардыыта хоннохтоох. Н. Кривошапкин. Балбаара бу быһаарыныыта дьахтар уобараһын байытар, саҥа хардыы буолар. «ХС»
4. көсп., үрд. Туох эмэ иннин диэки хаамыыта, хамсааһына, сайдыы кэрдииһэ (хол., үүнүү-сайдыы). ☉ Достижение, успех, шаг (в развитии)
Орто үйэлэргэ, былыргыны кытта тэҥнээтэххэ, киһи аймах хаһаайыстыба уонна культура сайдыытыгар инники диэки бөдөҥ хардыыны оҥорбута. АЕВ ОҮИ
Ити икки уолаттар ол сылтан ыла успуортка киэҥ хардыылара саҕаламмыта. ССТ
[Семён Данилов:] Саха литературата билигин бүтүн Сэбиэскэй Сойуус ааҕааччыларыгар биһирэтэр гына, лаппа улахан хардыыны оҥордо. «ХС»
♦ Хас хардыы аайы — ханна баҕарар, сир ахсын. ☉ Повсюду, везде
Урукку эйигин эккирэтэр, хас хардыыҥ аайы тоһуйа сылдьар. Н. Лугинов
[Татыйаас:] билигин мин дьол туһунан таҥараҕа тиксэр кэриэтэ санаан ааһабын. Оттон сору хас хардыым аайы көрсөбүн. М. Доҕордуурап
Саха киһитэ былыр-былыргыттан сыһыы муҥунан сыспай сиэллээхтэниэҕин баҕарар. Ырыаҕа-тойукка, алгыска итини хас хардыы аайы истэҕин. Багдарыын Сүлбэ