туохт. Кимиэхэ эмэ тугу эмэ оҥороругар сүбэ-ама биэр. ☉ Давать совет, указывать кому-л., как поступить, наставлять кого-л.
Онно [Өлүөхүмэҕэ] баран дакылаат оҥортоон, сэбиэскэй былааһы олохтуур төрдүн ыйан-кэрдэн бараммын …… төннөн кэллим. П. Ойуунускай
[Дьэлкэни] дьонугар-сэргэтигэр ханан-ханан көһөн сылдьыахтаахтарын ыйан-кэрдэн, ыраахтааҕыларын суолун төлүүллэрин ыпсаран-хопсорон сөбүлэтэр этэ. П. Ламутскай (тылб.)

туохт., кэпс. Кимниин, туохтуун эмэ тэҥҥэ алтыс, бииргэ сырыт. ☉ Притереться, привыкнуть к кому-чему-л., сталкиваться с кем-чем-л. в повседневных хлопотах
Киһи былыргыттан быйылга диэри хабыдыһан кэлбит кыылын-сүөлүн, миинэр миҥэтин ыпсаран-хопсорон хоһуйуллубут. ФЕВ УТУ
Анна Мартыновналаах ааспыт сылларга кытыйа, хамыйах курдук хабыдыһан кэлбит салалталарыгар эрэллэрин кыыма билигин да сүтэ илик. КСК
Дьиҥинэн, эдэр ыал кырдьаҕас дьону кытта хабыдыһаллара соччото суох буолуо. «ХС»

туохт. Туохха эмэ ытаһата саай. ☉ Забивать клин, заклинивать
Бар, Тима, сүгэни ытаһалыы охсон киллэр. Далан
Кыраабыл тииһин үлэ да кэмигэр эбии ытаһалаан, туорайдаан оҥосто сырыт. ПАЕ ОСС
Халҕаны холуодаҕа кыһарыйа ытаһалаабыт маспытын сулбу тардан, иһирдьэ киирдибит. СЮ ЫБ
♦ Ытаһалаан биэр — ким эмэ эппитин ыпсаран-хопсорон, чиҥэтэн биэр, тылла кыбыт. ☉ Засвидетельствовать, подтвердить чьи-л. слова
Тоҕоостоох түгэннэргэ бэргэн өс хоһооннорун сытыы тылларынан ытаһалаан биэрэн, бэркэ ыпсаран-хопсорон, дьиэк биэрбэт гына саҥарар. П. Аввакумов
Билигин биһиги учуонайдар сабаҕалааһыннарын топонимика эрэбил чахчыларынан бигэргэтэн, ытаһалаан биэрэр кыахтаахпыт. Багдарыын Сүлбэ
«Доҕорбут Байбал үтүө киһи буоллаҕа», — ыаллара Бүөтүр Дуунньа эппитин ытаһалаан биэрдэ. ОоТС
◊ Ытаһалаан киир кэпс. — тугу эмэ икки аҥыы хайытан, кимэн киир. ☉ соотв. идти, двигаться клином
Баарсалар икки ардыларынан ытаһалаан киирэн баран, борохуот тоҥ күөнүнэн сүүрүгү өрө үтүрүйэн дьулурутан иһэр эбит. Амма Аччыгыйа
Ньиэмэс тааҥкалара тоҕо көтөн, ытаһалаан киирбиттэрэ. К. Симонов (тылб.)
△ Кыра хайаҕаһынан үс муннуктуу быыһылаан көһүн (хол., күн уотун этэргэ). ☉ Проникать, просачиваться сквозь что-л. клином (напр., о лучах солнца)
Былыт халыҥ халҕаһатын быыһынан күн уота ытаһалаан киирэн сандаарыччы тыган турара. «Чолбон»

туохт.
1. Алдьанан хайаҕастан, тэһэҕэстээх буол. ☉ Быть проткнутым, пробитым чем-л.; продырявиться
Онто да суох этэрбэһэ тэстэн, эрэй бөҕөнү көрдөрөн иһэр. Амма Аччыгыйа
Сороҕор сымыыт тэстибэккэ бэрт уһуннук эрэйдээччи. Аргыс-1
Сүгэнэн аҕыйахта охсорун кытары муус тэстэн, уу быччас гынна. А. Кривошапкин (тылб.)
2. Алдьаммыт сиринэн, хайаҕаһынан туох эмэ убаҕас таммалаа. ☉ Течь, протекать. Сарайбыт муннугунан тэстибит. Ампаардарын үрдэ күүстээх ардахха тэһиннэ
□ [Ардахха] отуута тулуйбата, тэстэн таммалаан тобурҕатан барда. Н. Якутскай
Уокка турар тумсунан тэстэр чаанньыгын аҕалан, үүдэһиннээх буор чааскыга чэй кутта. Суорун Омоллоон
♦ <Икки ардыларынан, ардыларыгар> уу тохтубат (тэстибэт) көр икки I
[Уйбаныаптар] иккиэн биирдии сиппит уоллаахтара уу тэстибэт доҕордуулар. Амма Аччыгыйа
Далбаахап оҕонньор кинилэр аҕаларын кытта былыр-былыргыттан икки ардыларынан уу тэстибэт үөлээннээх атастыылар. Р. Баҕатаайыскай
Оҕо эрдэхтэриттэн икки ардыларынан уу тэстибэт дьүөгэлиилэр. Н. Лугинов. Өһө тэһиннэ (тобулунна) көр өс II. Киһилэрэ кэнникинэн өһө тэһиннэ, сэһэргиирэ дьэ киирдэ. <Туох буолан (имнэнэн)> үөһэ тэһиннэ сөбүлээб., кэпс. — аһара ньыла көтөр, үчүгэй буола сатыыр киһини сөбүлээбэккэ, үгэргээн этии. ☉ Выражение, обозначающее притворную приветливость, чрезмерную лесть
[Байбаралаах Балбаара:] Обургу туох буолан үөһэ тэһиннэҕэй? И. Гоголев
Бу үйэҕэ ыҥырбат этилэр дии, аны туох имнэнэн үөстэрэ тэһиннэ? Р. Баҕатаайыскай
Даша сөбүлээбэтэх хараҕынан Ипатийы хатыылаахтык көрдө: «Дьэ, көнньүөһүҥ көннө, үөһүҥ тэһиннэ дии». М. Доҕордуурап. Тэстэн турар <сир> — олох чугас (сир). ☉ соотв. в двух шагах, рукой подать
Хаастаах быһа бардахха бу тэстэн турдаҕа. Далан
Алдан онтон курдары түстэххэ, адьаһын тэстэн турар сир. «ХС»
[Уолчаан] хайанан быһа түстэҕинэ, дьонноро баар сирдэрэ тэстэн турар. А. Кривошапкин (тылб.). Уу тэстибэт гына (уу тэстибэтинэн) — 1) ыпсаран-хопсорон, лоп бааччы, киһи өйүгэр түһэр гына (саҥар, кэпсээ). ☉ Ладно, складно, логично (говорить, рассказывать)
Уу тэстибэтинэн саҥарар киһи (өс хоһ.). Киһи сатаан аккаастаабат гына, уу тэстибэтинэн этэн кэбистэ. Р. Кулаковскай
Сибиэтэни адьас уу тэстибэт гына ыпсаран көмүскээбитэ. П. Аввакумов
Бастыҥ үлэһиттэр суруктарынан бигэргэтэн, уу тэстибэт гына чиҥэтэн биэрбит. «ХС»; 2) дьып-дьап курдук, ханан да дьиэгэ суох гына (оҥор, тут эҥин). ☉ Очень аккуратно, точно (строить и т. д.)
Оронноро уу тэстибэт гына ыпсарыллыбыт, устуруустаммыт. А. Данилов. Үөһэ тэстэр — туохтан эмэ олус астынар; санаата кэлэн оҥорор. ☉ Становиться очень довольным; делать что-л. с удовольствием
Хасхаан хараҥа буолуута ордук үөһэ тэстэн кэпсээччи. Далан
Эмээхситтэр үөстэрэ тэстэн былыргыларын түөстүлэр. Н. Апросимов
Хатылаан ыллаатахтарына Артур үөһэ тэстээччи, өссө улаханнык доргутааччы. В. Башарин. Үөһэ (өһө) тэстэр <суола> — ким эмэ олус астынар кэпсэтиитэ, сэһэргэһиитэ. ☉ Излюбленный предмет его разговора; любимый конёк
Салгыбакка сэһэргэһэр, сэргэхсийэр, үөһэ тэстэр суола. «Кыым». Харах тэстэринэн — аһара түргэнник. ☉ Слишком быстро
Сэһэргэһэ аргыый айаннаабакка, харах тэстэринэн көтүтэбит. Далан
Саа эстэр тыаһын истээт, …… дьоно өссө ордук уолуйаллар, харах тэстэринэн бараллар. Н. Якутскай
Иһин өрө салаабыт амырыын ыарыыны аахсыбакка, тайах иннин хоту хараҕа тэстэринэн ыстанна. ЭКС ТБТ