Якутские буквы:

Якутский → Якутский

ытарчалыы

сыһ.
1. Төлө ыыппат гына; ыпсары, хам (кими, тугу эмэ ыл, тут). ☉ Крепко, плотно, тисками (хватать, держать кого-что-л.)
Кырааннар булуоктары ытарчалыы кытаахтаан таһаараллар. А. Фёдоров
Аккаастанаары илиитинэн садьыаланан көрбүтэ да, анараа эристиин ытарчалыы харбаабыт. Е. Неймохов
Ытарчалыы хам тутуута төһө кытаанаҕын күлүүһү тардаргар билэҕин. ПАЕ ЭАБ
2. көсп. Олус күүскэ, ааһан-араҕан биэрбэттии (куус — хол., санааны, иэйиини этэргэ). ☉ Как в тисках (держать — напр., о мыслях, чувствах)
Ааһар күннэр улам баттаан, кутусүрү көтүтэр санаа-оноо ытарчалыы ыбылы кууһан истэ. Н. Борисов
Куттаныы, уолуйуу, кэлэнии, кэмсинии — барыта кинини түүрэ кууста, ытарчалыы ытырда. СҮК
♦ Ытарчалыы ыл (ыллар) — 1) ханна да ыыппат, төлөрүппэт гына кими, тугу эмэ кыһарый, күөмчүлээ. ☉ Зажать в тиски кого-что-л., лишая свободы действий
Биир күн эккирэтиһии үлүскэнигэр, тула өттүлэриттэн ытарчалыы ылларбыттарын биирдэ өйдөөбүттэрэ. Н. Лугинов
Улам-улам ытарчалыы ылан, ыган, тастан кэлэр көмөнү быһан бэриннэрии этэ. А. Данилов
Сотору Колчак былааһа Саха сирин ытарчалыы ылбыта. Н. Габышев; 2) кими, тугу эмэ ыпсары, хам ыл (хол., айылҕа күүһүн, ыарыыны этэргэ). ☉ Сковать, прихватить кого-что-л. (напр., о холоде, боли)
Саха сирэ таһырдьа тахсыбыт киһини ытарчалыы ыбылы ылар аам-даам тымныытын ким билбэтэ баарай! Н. Якутскай
Нартаахап өндөйөн үнүөхтээн эрдэҕинэ, абытай ыарыы ытарчалыы ыга ылла. Софр. Данилов
Индигиир эбэ хотун икки кытылларынан кыдьымах муустарынан ытарчалыы ыга ыллара, кылыгырыы, будулуйа уһунна. Ф. Филиппов

ытарчалаа

туохт. Тугу эмэ ытарчанан ыга туттар. ☉ Сжать, стиснуть что-л. клещами
Бэрэбинэ төрдүн хам ылар ытарчалыам, сурууктуом. И. Гоголев

Еще переводы:

кыпчыыр

кыпчыыр (Якутский → Якутский)

кыпчыйыы диэн курдук
Сотору тиийбэт-түгэммэт, кыаммат, кыһалҕалаах олох кыпчыыра санааларын хоту сырытыннарбакка, ытарчалыы ылан, букатын буорайаллар. ФЕВ УТУ

хатыйталаа

хатыйталаа (Якутский → Якутский)

хатый 3 диэнтэн төхт
көрүҥ. Бүөккэ бокуойа суох Фёдор моонньун икки илиитинэн ытарчалыы ылла, хаҥас атаҕынан хатыйталаан көрдө. Софр. Данилов

ыбылы

ыбылы (Якутский → Якутский)

сыһ. Кытаанахтык ыга тутар, күүскэ бобо ылар гына. ☉ Туго (напр., завязать), крепко-накрепко (напр., прижать). Ыбылы тардан баай
□ Тохороон Сыллайы икки быччыҥыттан ыбылы харбаан ылан, төлө анньан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Дар уҥуох түөһүгэр оҕотун ыбылы кууһан олорон, Өлөөнө ытыыр икки ынчыктыыр икки ардынан төлө биэрэр. Н. Якутскай
«Привет, атаас!», — диэн кэбиниэт иһэ доргуйуоҕунан көөҕүнээтэ уонна ытарчалыы ыбылы тутан дорооболосто. Н. Лугинов

эристиин

эристиин (Якутский → Якутский)

аат эб. Сөбүлээбэт, ахсарбат сыһыаны көрдөрөр. ☉ Выражает неприязненно-пренебрежительное отношение говорящего к кому-л.
Эрим эристиин, сөп буолан олорор эбиккин дуу? Болот Боотур
Иккиэн даҕаны икки атахтаахха, эт сирэйдээххэ иннибитин биэрбэт эристииннэр инибит! Э. Соколов
Илиинэн садьыаланан көрбүтэ, анараа эристиин ытарчалыы харбаабыт. Е. Неймохов
Бириискэ үлэтигэр …… дуоннааҕы үлэлээбэккэ сылдьан, үпкэ-аска хамаҕа эристииннэр да элбэх этилэр. «ХС»

төкүнүтүү

төкүнүтүү (Якутский → Якутский)

аат.
1.
төкүнүт диэнтэн хай. аата. «Саарыгы төкүнүтүү» диэн оонньуу хайа баҕарар бириэмэҕэ, ханнык баҕарар миэстэҕэ ыытыллар. ОСБОо
2. спорт. Тустуу ньымата: биир бөҕөс атын бөҕөһү синньигэс биилиттэн икки илиитинэн ытарчалыы ылан, тиэрэ эргиппитинэн иккиэн бастакы бөҕөс «муостатын» нөҥүө эргийиилэрэ. ☉ Приём в вольной борьбе: переворот одного борца другим с захватом туловища через мостик второго, накат. Бу бөҕөс төкүнүтүү ньыматын үгүстүк туттар
□ Партертан төкүнүтүүнү биирдэ оҥорон баран, атын албаһынан икки баалынан сыаналанар быраҕыыны оҥордоххуна эрэ аныгыскы төкүнүтүүҥ сыаналанар. «ЭК»

ыйааччы

ыйааччы (Якутский → Якутский)

I
ый I диэнтэн х-ччы аата
Барыларыттан мөлтөх асчыттара — Серёжа. Онон кини дьуһуурунайдыыр кэмигэр хайаан да тууһун, лапсатын төһө элбэҕи кутарын ыйааччылаах буоллаҕына табыллар. Н. Лугинов
Д.И. Яковлев бэйэтэ иһигэр иитийэхтээн илдьэ сылдьар элбэх санаалардаах, ол гынан баран ону барытын мунньахха эрэ этэр, эбэтэр ыйааччы, этээччи эрэ курдук буолар сатамматын бэркэ билэр. С. Федотов
Уолу, быһата, тула өттүттэн ытарчалыы ылбыттара, саамай эрэнэр, көмүскэтэр киһитэ, эбэтэ, кытта кини алҕаһынсыыһатын ыйааччы буолбута. В. Башарин
II
ыйаа диэнтэн х-ччы аата
[3-с оҕо:] Өрөбөлүүссүйэтэ оҥоруохха. Бу мэтириэттэри таһааран, ампаарга бастарынан таҥнары ыйаан кэбиһиэххэ. Мин сууттааччы буолуом, эһиги ыйааччы буолуоххут. П. Ойуунускай
Өлөксөй бурдук ыйааччы буолта. А. Сыромятникова
Ыйата охсуох дьон ыйааччыбытын сүтэрэн турабыт. АаНА СТСКТ

най

най (Якутский → Якутский)

даҕ., эргэр.
1. Кэдэрги майгылаах, сүрэҕэ суох, сыылба. ☉ Тяжёлый на подъём, медлительный, ленивый
Тымныы күн чэбдик дьолун Үлэһит эрэ билэр, Сыылба, сыппах, най дьону Ытарчалыы ыга ылар. С. Данилов
Ийэлэр кэннилэриттэн саҥата суох ытааннар, санньыар хара таҥас кэтэн, най күлүктэр хаамсаллар. И. Гоголев
2. Олус кэтит, дараҕар. ☉ Ши рокий
Сүкпэккэ-көтөхпөккө най долбуур, таассуорун сарыннарбыт куҥ буола ууллубуттара. Д. Апросимов
◊ Най бар — кимҥэ, туохха эмэ сэлээннээн ыһыктынан кэбис, туохха да кыһаммат буол. ☉ Стать равнодушным ко всему, безответственным (всё взваливая на кого-л.)
Маннык кытаанах кэмҥэ най барбыттара абакката бэрт эбээт. В. Протодьяконов
Биһиги билигин олох тупсубутунан, ас-таҥас дэлэйбитинэн сибээстээн алыс най баран эрэрбит мэлдьэҕэ суох. Тумарча
Биригээдэ дьоно най барбыттар. «Кыым». Най барыы — сэлээннээн ыһыктынан кэбиһии, туохха да кыһаммат буолуу, найылааһын. ☉ Равнодушие к чему-л., самоустранение от чего-л. (напр., от работы), безответственность, бездействие
Оҕобут улаатта — бэйэтин олоҕун бэйэтэ быһаарыннын диэн най барыы …… табыллыбат. ОАП ИиЭУО
Оройуоннарга туох да үлэ барбатаҕа сэмэлэниэх тустаах. Бу оройуоннарга наһаа най барыы тахсыбыт. «Кыым». Най хара фольк. – олус хара, ыас хара. ☉ Чёрный как сажа, чёрный-пречёрный
Арҕааттан най хара этиҥ былыта халлааны хараҥарда халыйан таҕыста. Т. Сметанин
Өрдөөҕүттэн өртөммөтөх Үрүйэ дулҕатын сиэлин курдук Най хара баттаҕа Лаҥхара хаппыт. С. Васильев. Далла ураһа саҕа най хара буруолаах Суостуганнаах аан уххан Аал уотум иччитэ. С. Д адаскинов