молодой, юный || молодость, юность || юноша, отрок; эдэр киһи молодой человек; эдэр пионер юный пионер; эдэр саас молодые годы, молодость; эдэргэр түс = помолодеть.

a. young

1. даҕ.
2. Өй-санаа, эт-сиин өттүнэн ситэр, үүнэр-сайдар сааһыгар сылдьар. ☉ Не достигший зрелого возраста, молодой, юный
   Уон кылаас үөрэхтээх, эдэр доруобай киһи ама тиэхиньикэни өйдөөбөт-билбэт, сырыыны кыайан сылдьыбат бэйэлээх буолуо дуо? Софр. Данилов
   Эдэр уолаттар харахтара хатанар киһитэ буолбуккун. С. Ефремов
   Эһиги курдук эдэр, чэгиэн үһүбүн дуо? М. Доҕордуурап
3. Саҥа үүнэн эрэр, саҥа үөскүүр, саҥа баар буолбут (туох эмэ). ☉ Недавно возникший, созданный, начинающий расти, развиваться, молодой (о чём-л.)
   Маҥан туундара хоонньугар Эдэр куорат дирбийэр. С. Данилов
   Бу Урдаах алаас саамай эдэр ыалын Макаардаах дьиэлэрэ этэ. В. Протодьяконов
   Уруккута эдэр тыалар билигин баараҕай мастардаах лиҥкир систэр буолбуттар. С. Никифоров
   Сир хамсааһына үксүн эдэр хайалардаах сиргэ буолар. АЛА КК
   Эдэр тэтиҥ күөх ньалҕаархай чараас хатырыктаах. АЭ ТЫС
4. Ыччат дьоҥҥо сөп түбэһэр, ыччат киһи гиэнэ буолар. ☉ Свойственный, присущий молодости
   Кини өлбөт үйэлээх тапталын Эдэр сүрэхпинэн таайабын. С. Данилов
   Кыс хаар орто кинини [сибэккини] Эдэр илии үүннэрбит, Таптал имин, килбиэнин Сэбирдэҕэр иҥэрбит. Эллэй
   [Ойуурап:] Төһө да буоллар билигин да мин дууһам эдэр. С. Ефремов
5. аат. суолт.
6. Бары өттүнэн саҥа ситэн-хотон, күүс-уох үрдүгэр сылдьар саас; ол саас кэминээҕи олох кэрчигэ. ☉ Возраст между отрочеством и зрелостью; период жизни в таком возрасте, юность, молодость
   «Эдэртэн эйэтин, кырдьаҕастан сүбэтин ыл», — диир саха өһүн хоһооно. Суорун Омоллоон
   Алексей эдэригэр наһаа көрдөөх, олус уус тыллаах киһи этэ. Амма Аччыгыйа
   Кырдьыы аас хаһыҥын кэнниттэн Эдэрбит иккиһин эргийбэт. С. Данилов
   Эдэр эрдэхпинэ эйигиннээҕэр баҕас көстөр дьүһүммүнэн ордук эбитим ини. Софр. Данилов
7. э. ахс. хом. суолт. Ыччат дьон, ыччат көлүөнэтэ. ☉ Молодое поколение, молодёжь
   Эдэрдэр ыллаатылар, кырдьаҕастар сорохторо нухарыйа да түһэн ыллылар... Амма Аччыгыйа
   Эдэрдэр олоҕу билбэккит, наһаа чэпчэкитик, атаахтык үөскээтигит диэн сорох кырдьаҕас дьон хомуруйаллар ээ. И. Гоголев
   Эдэрдэр күүстэрин холоноллор, атах оонньуутугар күрэхтэһэллэр, ат сүүрдэллэр. И. Данилов
8. э. ахс. тут-лар. Саҥа ыал буолар уоллаах кыыс. ☉ Молодожёны, молодые
   «Эдэрдэр сөбүлэһэргит билиэ буоллаҕа дии», — диэн Настаа эмээхсин сүбэлиир даҕаны, ыйытар даҕаны курдук эттэ. П. Ойуунускай
   Ырыа ис киирбэх тыллара эдэрдэргэ анаммыт быһыылааҕа. Ойуку
   Кылаабынайа эдэрдэр бэйэлэрэ өйдөһөр буоллуннар. Г. Нельбисова
   ♦ Эдэргин эргит — тугу эмэ гынаргар, оҥороргор эдэр киһилии эрчимнээхтик тутун-хабын, дохсуннук хамсан-имсэн. ☉ соотв. тряхнуть стариной
   Россия! Эн миэхэ Ырыаны сипсийэн, Эдэрбин эргиппит эбиккин. С. Данилов
   Эһэбит эдэрин эргиппит, Эниэттэн салаасканан түспүт. Т. Сметанин
   [Оҕонньоттор] эдэрдэрин эргитэллэр, күөгэйэр күннэрин саныыллар. И. Данилов
   Оҕонньор бэйэм Оҕобор түһэн, Эмэх бэйэм Эдэрим эргиллэн, Ынчык оннугар Ырыа ыллыыбын. И. Чаҕылҕан
   Эдэригэр түспүт көр түс I. Балбаара эмээхсин көммүт, өссө эбии эдэригэр түспүт курдук буолбут. Эрилик Эристиин
   [Василий Петрович:] Эдэрбэр түһэн сылдьабын, үөрэн-көтөн сылдьабын. Амма Аччыгыйа
   ◊ Эдэр дьон көр дьон
   Биһиги, эдэр дьон быһыытынан, бу айаҥҥа тугу кэпсэппэтэхпит, тугу мөккүспэтэхпит, тугу умнан кэбиспиппит баарын киһи билбэт. Амма Аччыгыйа
   Эмээхсин кэпсээнин истэн, эдэр дьон ах баран хаалаллар. Н. Якутскай
   Эдэр киһи көр киһи. Кыыс сылдьан биир эдэр киһини Сүрэҕим сөбүлээн таптыыра. Күннүк Уурастыырап
   Кус быһый, ат бөҕө аатырбыт күүстээх Куонаан диэн эдэр киһи күүлэйдии кэлбит. И. Бочкарёв
   Эдэр саас — эдэр 2 диэн курдук. Катяны кытта эдэр саас, дохсун үөрүү, сырдык күн мин хоспор көтөн түстэ. Амма Аччыгыйа
   Уолаттар, кыргыттар харахтарыгар эдэр саас кистэлэҥнээх уоттара умайаллар. Н. Лугинов
   Ырыаны эдэр саас Аргыһа дииллэр дии: Мин эдэр эбиппин оччоҕо. С. Данилов
   Эдэр ыччат көр ыччат. Онно эдэр ыччат биригээдэтэ үлэлиир, оҕолор элбэх буолуохтара. С. Ефремов
   Эдэр ыччаты аны эрчимнээх үҥкүү муусуката угуйда. Огдо
   ср. монг. идэр, бур. эдир ‘молодой, юный’

аат., хом. суолт. Сааһыттан тутулуга суох ким баҕарар. ☉ Все, независимо от возраста, и стар и млад
Эдэрдиин-кырдьаҕастыын …… сиэттиһэн төгүрүччү тура оҕустулар. Амма Аччыгыйа
«[Арыгы] эдэриттэн-кырдьаҕаһыттан тутулуга суох ылар ас быһыылаах, — диир Лааһар. — Истэр тухары дьону-сэргэни былыр-былыргыттан билиҥҥэ диэри алдьатта аҕай». Далан
[Ленин өлбүтүн истэн] эдэрдиин-кырдьаҕастыын бука бары бөтөн, уолуйан, сирэйдэрэ курускубарыс гынна. Софр. Данилов

даҕ. Өссө да күүһүнуоҕун үрдүгэр сылдьар, кырдьа илик. ☉ Все ещё полный сил, энергии, бодрый, моложавый
Аҕата Мучун эдэр-сэнэх эрдэҕинэ, чугаһынан тэҥнээҕэ суох сылбырҕа, бэйэтигэр сөп күүстээх кыанар киһи этэ. ВС ХД
Биһиги эдэр-сэнэх уонна төрүт да үөрүнньэҥ буоламмыт, кыһалҕабытын улахаҥҥа уурбат этибит. «ХС»
Дьон эдэр-сэнэх өттө, сырыыны-айаны кыайыа дэниллибиттэрэ [этэрээккэ] ылыллыбыттара. «Кыым»

даҕ. Эдэр сааһын үгэнигэр сылдьар, тугунан да мөлтүү-ахсыы илик. ☉ Находящийся в самом расцвете сил, молодой, удалой, молодцеватый
Охоноон уон сэттэтигэр диэри олоҕун «дьоллоох оҕо сааһым» кэмэ диэҕин, оччотооҕу эрэлин, кэскилин, тапталын, эдэр-чэгиэн бэйэтин бүүсбүтүннүүтүн сэрии түҥнэри эргиппитэ. Н. Лугинов
«Кырдьыбат да эбиккин!» — диэн Кырдьыкпынан сөхпүтүм, Устан ааспыт эдэр-чэгиэн Уруккуну сөхсүппүтүм. Күннүк Уурастыырап. Сайаҕас үтүө санаалаах Сайдан тахсар саргылаах Эгил-тэгил улааппыт Эдэр-чэгиэн ыччаппыт Кэрэ үөрэҕи билээри Кинигэ тылын кичэйбит. С. Васильев

даҕ. Сүүрэр-көтөр, оонньуур-көрүлүүр, кыһалҕата суох (үксүгэр кэми этэргэ). ☉ Весёлый, озорной, беззаботный (обычно о периоде жизни в молодости)
Эдэр-эмньик эрдэххэ, Эргэ тахса иликкэ …… Көрү-нары тутаммыт Күлэн-салан хаалыахха. П. Ойуунускай
Кини өйүгэр эдэр-эмньик сааһын күөгэйэр күннэрэ элэҥнэстилэр. С. Никифоров

аат., хом. суолт. Эдэр, кырдьаҕас диэн арахсыбакка, бары. ☉ И старые, и молодые, все
[Ыһыахха] Үтүөлүүн-мөкүлүүн, Улаханныын-оччугуйдуун, Эдэрдиин-эмэнниин, Соххордуун-доҕолоҥнуун Оппокко муһуннулар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Көрөҕүөн, эдэрдиин-эмэнниин Ийэ сир бүтүннүү турбутун, Халлааны хамсатар этиҥнии Абарбыт өй-санаа күүрбүтүн. Эллэй
Оскуола саалатыгар тустуу көрөөрү кыралыын-улаханныын, эдэрдиин-эмэнниин киһи бөҕө мустубута. ДАГ ККК