киэн тутун = гордиться кем-чем-л.; эйигинэн киэн туттабыт мы гордимся тобой.

тобою те. п. от ты эйигинэн, эйи-гин, эн; я с тобою отправлю письмо мин эйигинэн сурук ыытыам; он доволен тобой кини эйигин сөбүлүүр; это тобою написано? маны эн суруйбутуҥ дуо?

те. п. от вы эһигинэн; эйигинэн; друзья, я горжусь вами доҕоттоор, мин эһигинэн киэн туттабын; товарищ, моя очередь за вами табаарыс, мин уочаратым эн кэнни-гиттэн.

аат., сэнээн. Улааппыт оҕо, эрдэҕэс оҕо. ☉ Сопляк, молокосос
Ээ, аны маннык бытарааҥкылар борбуйдууллара хаалбыт дии, сүүрдүмэ! Эйигинэн оҕо бараммыт үһү дуо? Д. Таас

даҕ., түөлбэ. Сүрэҕэ суох; мөлтөх, мөлтөһүөр. ☉ Ленивый; слабый, маломощный
Өйүҥ Өрөгөйдүүрү билбэт Өлөнөх, хааһы буоллаҕына, Ким эйигинэн, Киһи килбиэннээҕэ диэн, Киэн туттуой? П. Тобуруокап

үөх диэнтэн хай
аата. Алгыыбын …… Үөлээннээхтэриҥ үөҕүүтүгэр кииримэ, Холоонноохторуҥ хоһуутугар сылдьыма, Тэҥнээхтэриҥ сэмэтигэр түбэһимэ. П. Ойуунускай
Ити үөҕүүнү Микиитэ саамай бастыҥ хайҕал курдук иһиттэ. Амма Аччыгыйа
Биһиги аймах ааппытын алдьатан эрэҕин, аны эйигинэн үөҕүү оҥостоллоро хаалла. Суорун Омоллоон

мест. личн. ты; эйигин тебя; эйиэхэ тебе; эйигиттэн от тебя; эйигинэн тобою; "эн соххор, мин соххор " дэспиккэ дылы погов. всё равно, что говорить друг другу: "ты крив, я крив" (о людях, попрекающих друг друга одинаковыми недостатками или проступками).

туохт. Кимиэхэ-туохха эмэ болҕомтоҕун хатаа, сэҥээр, тартар. ☉ Интересоваться, заинтересоваться кем-чем-л.
Улуу суруйааччы саха норуотун үгүс үйэлэр усталарыгар сайыннарбыт тылынан уус-уран айымньытын эмиэ бэркэ интэриэһиргиирэ. Софр. Данилов
Сережа, эйигин кыргыттар олус интэриэһиргииллэр ээ. Н. Лугинов
[Булат:] Куттаныма, сэлиэдэбэтэл эйигинэн өссө интэриэһиргии илик. И. Гоголев

1. аат.
2. поэт. Уу дохсуннук долгуннуруута, үллэр, кыынньар долгун. ☉ Волнение на воде, большая волна, вал
   Кини нарын тойугар Тыынар тыыннаах талбаарар, Уонна аргыый чуумпурар Лена баалын дьалхаана. Л. Попов
   Эйигинэн киэн туттан, уорааннаах дьалхаанын уҕарытан, Өлүөнэҥ анныгар налыйар. М. Ефимов
   Ити кутаа уотунан кыыһар Сталинград халлаана, Түллэҥниир долгуннарын ыһар Түүҥҥү Эльба дьалхаана. «ХС»
3. көсп. Киһи нус-хас олоҕун аймыыр, дьиэгэнитэр сүпсүлгэн, долгуйуу, аймалҕан. ☉ Беспокойство, волнение, неустройство (как результат каких-л. событий, расстраивающих мирное, спокойное течение жизни)
   Сэрии бүппүтэ сыл кэриҥэ буолла да, кини обургу дьалхаана хайа икки ардыгар уоста охсуоҕай. Н. Кондаков
   Маннык дьалхааҥҥа кыра киһилэрэ көрүүтэ-истиитэ суох хаалсы диэн, Дьэкириэм оҕонньор эмээхсинин ыҥыран оҕону көтөхтөрдө. И. Никифоров
   Куорат аата куорат. Кини дьалхаана улахан. ВВ ТТ
4. даҕ. суолт.
5. Олус киэҥ-куоҥ, дэлэгэй. ☉ Очень широкий, просторный
   Уһун дураар хочо ортотугар киэҥ дьалхаан сыһыы киинигэр киирэммит, күөн көрсөн, күрэс былдьаһан көрүөхпүт! Саха фольк. Саах эһэр түннүгэр аргыйан, Киэҥ дьалхаан балаҕан тымныйар. Эрилик Эристиин
   Эмпэркэй таас хайа үрдүттэн Эмискэ бандьыыттар ыталлар. Өрүспүт киэҥ дьалхаан көхсүттэн Аҥаардас кумаҕы табаллар. Эрилик Эристиин
6. көр дьалхааннаах
   2
   Олох суола эндирдээх, Охсуулардаах, дьалхаан суол. С. Данилов
   Дьалхаан олохтоох Дьарааһын атас Дьалаабынай сырыыта Дьара саһаалаах Дьарамай ыччаты Дьаҥдьаһах курдук сутуйар. Р. Баҕатаайыскай
   Сэрии-силлиэ, Түбүк-түлүк Дьалхаан дьыллар көстө көтөн, Аалыҥнаан аастылар. А. Абаҕыыныскай

I
туохт. Киһи этэрин истибэт, киһи тылыгар киириммэт майгылаах буол. ☉ Упрямиться
[Алааппыйа:] Бу манан эмиэ иҥэрэн кэбиспит. Дьэ үчүгэй сордоох доҕор! Соруйан өсөһөн дьаабылыыра буолуо. А. Софронов
Өһөстөрбүн даҕаны, соҕотоҕун хаалан баран, кырдьыга, улаханнык кыраҕыйбытым. Далан
♦ Өһөс да чирэс — хайаан даҕаны. ☉ Непременно, несмотря ни на что, чего бы это ни стоило, во что бы то ни стало (букв. упорствовать и упираться)
Өһөс да чирэс, мантан антах мин анаан эйигинэн дьарыктаныам. Софр. Данилов
ср. алт., кирг. өчөш ‘злобствовать, сердиться’
II
1. даҕ. Киһи этэрин истибэт, ылыммат, киһи тылыгар киириммэт. ☉ Упрямый
Кини санаатыгар тамыйахпыт өһөс, ынахпыт тэбиик эҥин үһүлэр. Н. Неустроев
Өрүү ымманыйа ордук саныам Албын тылы биирдэ да эппэтэх, Эрэйгэ иннин биирдэ да биэрбэтэх, Өлүүтүгэр өлөн да баран өлбөтөх, Өҕүллүбэт өһөс киһини. С. Данилов
2. аат суолт. Өһөс быһыы-майгы, киһи тылыгар киириммэт, киһи тылын ылыммат быһыы-майгы. ☉ Упрямство
[Маайа:] Сорох ардыгар өһөспөр араас айыыны оҥостуохпун саныыбын, син биир балыйалларын курдук балыйыа этилэр. А. Софронов
Аны дьукаах булуммакка, Адьас собус-соҕотоҕун, Өсөһүгэр, ыал буолан, Өтөҕүгэр олорбута. Күннүк Уурастыырап
«Ити! – Ларьяна күллэ. Мин эппитим кэллэ дии: Эн биһикки иккиэн улуу өһөстөрбүт». Р. Баҕатаайыскай
♦ Өһөс хаанын киллэрбит (хааннаммыт) — наахара хаанын киллэрбит диэн курдук (көр наахара)
Тогойкин булгуччу аккаастанар, бэйэтин хаатыҥкаларын көрдүүр санаанан, өһөс хаанын киллэринэн олордо. Амма Аччыгыйа
ср. алт. өчөш ‘зловредный’, хак. өчес ‘упрямство, упрямый’