I нареч. от экий= I; экиччи ирбит эт оттаявшее мясо.
II нареч. от экий= II; искин экиччи тутун = подобрать живот, втянуть живот.

подсыхать с поверхности (о земле, сене, одежде и т. п.); ср. экий=.

даҕ. Экийбит истээх. ☉ Впалый, вдавленный (о животе)
Экигир истээх ат. ЯРС

разг. употр. с притяж. аф. 1) этот, эта, это; итинтикэҕин көрдөр эрэ покажи-ка эту свою штуку; 2) пренебр. этакий; экий; итинтикэбит хаппырыыс ээ этакий капризуля.

үөх диэнтэн бэй
туһ. «Экий я ду-рак!» — диэн кини бэйэтин үөҕүнэ санаата. Амма Аччыгыйа
«Айыа-айа... Ол иһин дэлэ буолан турбатаҕым. Талкы тииһигэр эрбэхпин ибили баттаан кэбистим. Ама Кыаһайа сытыйбыт, сааттым ини!» — диэн бэйэтин үөҕүннэ. Эрилик Эристиин

саҥа алл. Сааныыны көрдөрөр (күүскэ, үрдүк интонациянан этиллэр). ☉ Выражает строгое предупреждение с угрозой (произносится энергично, с повышенной интонацией)
[Баай Байбал:] Эккэй! Кини өссө Бассабыык Баһылайынан куттуура баар эбит дии. П. Ойуунускай
Омоҕой кыыһыран сиргэ силлиир: Эккэй, эр булунан эриллэҥнээбиккин иҥиир иэнниирим буолуо! М. Обутова-Эверстова
«Эккэй, кэл эрэ бэттэх!» — диэбитинэн [Бөҕө Ньукулай] Күүстээх Мааркап диэки хардыылыыр. С. Тумат
русск. экий

ый. солб. аат
1. Соччо ырааҕа суох тугу эмэ ыйан көрдөрөр (мантыка диэннээҕэр ырааҕы, онтука диэннээҕэр чугаһы). ☉ Указывает на лицо, предмет, находящиеся недалеко от кого-чего-л. (дальше, чем при обозначении мест. мантыка, но ближе, чем при обозначении мест. онтука)
Эчи, кыһыыта да бэрт... Билиҥҥиттэн, сиртэн көстө илигиттэн... эгэ итинтикэҥ улааттын, уҥуоҕа кытааттын. Суорун Омоллоон
[Ааныка:] Ыл , итинтикэҕиҥ [таҥаскын] уктан кэбис. Бэйэҥ тигин. С. Ефремов
Ити билигин биригээдэҕэр эн оҕуруот аһын үүннэриитигэр турунан эрэҕин да, соҕотох эһиилгиттэн ыла итинтикэн барыта таах хааларыгар тиийэр ээ. В. Яковлев
2. кэпс., ахсарб. Ити баҕас, ити эмиэ (улаатымсыйан, киэбирэн, бэйэҕэ тэҥнээбэккэ). ☉ Этакий, экий (с пренебрежением, насмешливо о ком-л. важничающем)
Итинтикэбит хаппырыыс ээ.  Итинтикэбит эҥин-эҥин буола сатаан эрэр. ПЭК СЯЯ
Итинтикэҥ хас да лааскайы өлөрбүттээх. М. Доҕордуурап

аат. Туохха барытыгар көхтөөх, дьаһаллаах буолуу; үлэни-хамнаһы өрө тутуу, үлэһит буолуу. ☉ Позитивный настрой; трудолюбие. Олоххо сүрэх-бэлэс улаханы быһаарар
□ Табаарыһым сүрэҕэр-бэлэһигэр ымсыырабын. П. Аввакумов
Агент үлэтэ тус бэйэ сүрэҕиттэн-бэлэһиттэн, дьону кытта хайдах сыһыаннаһан кэпсэтэриттэн, итэҕэтэриттэн улахан тутулуктаах. «Кыым»
♦ Сүрэҕэ-бэлэһэ бэрт — туохха барытыгар олус көхтөөх, дьаһаллаах; үлэни өрө туппут, олоро түһэр диэни билбэт. ☉ Проявляющий инициативу, хватающийся за всё с энтузиазмом; очень трудолюбивый, работящий. Бу уол барыгабары сүрэҕэ-бэлэһэ бэрт
□ «“Анаан ураҕас быстан” буола-буола, сүрэхтэрэбэлэстэрэ бэрт ээ кинилэр», — абатыйда Дьэллик. Н. Заболоцкай. Сүрэҕэбэлэһэ киирбит — урут сүрэҕэлдьиир бэйэтэ күүскэ үлэлииргэ соруммут. ☉ Он стал усердно трудиться, проявлять трудолюбие (хотя раньше такого не замечалось)
Сүөдэр сүрэҕэ-бэлэһэ киирбит, тиэтэйбитэ сүр. М. Доҕордуурап
[Айаан] урут олус сүрэҕэлдьиир бэйэтэ, дьэ сүрэҕэ-бэлэһэ киирэн, аҕата тиэйбит саһаан маһын ийэтэ сөбүлүүрүнүү синньигэс гына хайытан, сааһылаан дьонуттан хайҕаммыта. Н. Габышев. Сүрэх-бэлэс киһи — олус үлэһит, сүрэхтээх киһи. ☉ Очень трудолюбивый человек. Мөдөөт курдугун көрүмэ, интикэҥ сүрэх-бэлэс киһи
□ Буркун, учуутал киһини кыра оҕо курдук хайгыыр солуута суох да буоллар, кыайан туттуммата: «Атаһым дьэ сүрэх-бэлэс киһигин!» — диэн баран санныттан ыга кууһан ылла. И. Гоголев
Ээ, Ларисаҥ киһитинэн үчүгэй ээ. Элэккэй бөҕө, көнө, судургу, сүрэх-бэлэс бөҕө киһи — тугу барытын сатыыр даҕаны, кыайар даҕаны. В. Яковлев. Сүрэх-бэлэс муҥутаан үгэрг. — дьаһаллаах, үлэһит муҥутаан («онтон кини хаалыа дуо?» — диэн этии.) ☉ Экий трудяга, как же без него (обычно о человеке, с энтузиазмом участвующем в веселье, развлечении). Сүрэх-бэлэс муҥутаан үлэтигэр ылсыбытынан барда
□ «Сүрэх-бэлэс муҥутаан олоруо үһү дуо, дьэ кини? Кимхайа иннинэ ойдоҕо эбээт!» — диэн эмээхсин кийиитин мөҕүттэ олордо. «ХС»