туохт. Туохтан эмэ мэлдьэһэ, аккаастана сатаа. ☉ Увильнуть, уклониться от чего-л.
Мунньахха куолулаан айдаарар, Дьыалаҕа куотунар баар буолар. Р. Баҕатаайыскай
Экспертиза түмүктэрэ итинниктэр. Ефремов Д.С. куотунар суолун бүтүннүүтүн бүөлүүр курдуктар. «Кыым»

уларыт диэнтэн хай
аата. Охсон бүппүт акылааппыт Оччугуйа бэрт буолсу, Олохтоохтук тэриниэххэ, Уларытыы киллэриэххэ. П. Тобуруокап
Улахан уларытыыларга түргэн сайдыыны киллэриэххэ наада. А. Фёдоров
[Экспертиза түмүгүнэн] дьахталлар ыарахан сыаналаах сонноругар этикиэккэлэрин уларытыы таһаарыллыбыт. М. Попов

аат. Ханнык эмэ боппуруоска түмүк оҥорорго идэлээхтэр быһаарыылара. ☉ Изучение специалистом вопроса, требующего для своего решения знаний в какой-л. области, экспертиза
Эльконнааҕы уран уруудатын хостуур сир эспэртиисэтин эмиэ ити тэрилтэ оҥорбута. Ити эспэртиисэлэр түмүктэрэ, сокуон ирдиирин курдук, нэһилиэнньэҕэ көрдөрүллүбэтэхтэрэ. «Кыым»
Биһиги учуонайдарбыт үс саахалламмыт учаастак эспэртиисэтин судаарыстыбаннай бэрэбиэркэҕэ ыыппыттара. «Кыым»
[Бу түбэлтэҕэ] судаарыстыба экологията диэн суох, эспэртиисэни «ураты харыстанар айылҕа зоналарыгар эрэ оҥоһуллар» диэн хааллардыбыт. «Кыым»

даҕ.
1. Элбэх харчыга турар, элбэх үбү эрэйэр. ☉ Дорогой, дорогостоящий, ценный
Сүөһү үчүгэйдик сыл таҕыста, сыаналаах түүлээҕи, Ийэ дойду баайын барҕардар «сымнаҕас көмүһү» хото бултаатылар. Н. Заболоцкай
Мин үчүгэй таҥас-сап атыыласпытым — сыаналаах көстүүм, халтаҥ сон, үчүгэй бачыыҥка. Н. Габышев
[Экспертиза түмүгүнэн] дьахталлар ыарахан сыаналаах сонноругар этикиэткэлэрин уларытыы таһаарыллыбыт. М. Попов
2. Улахан суолталаах, олус наадалаах. ☉ Важный, нужный, ценный. Сыаналаах чинчийии. Сыаналаах этии
□ Сайыҥҥы сыаналаах күннэр, хоҥор хаас курдук, хоҥкунаһан ааһан истилэр. М. Доҕордуурап
Византияҕа былыргы Греция уонна Рим ускуустубатын үгүс сыаналаах пааматынньыктара ордон хаалбыттар. АЕВ ОҮИ

I
ат диэнтэн хай. аата. [Өлүөскэ уол] таһырдьа тахсан аттарын көрөн баран, айаҕын атыы бөҕөнү атан, хараҕын көрүү бөҕөнү көрөн, киирэн кэлэн ыһыытыыр-хаһыытыыр. Саха фольк.
II
аат.
1. Туох эмэ табаары, аһыыр аһы харчытыгар биэрии, эргинии. ☉ Продажа товаров, продуктов
Анна Андреевна наар эт атыытыгар мөхсөн таҕыста. Софр. Данилов
Бырааһынньык иннинэ кэпэрэтиип лааппытыгар бэрт үгүс таҥас, ас, испиир, чэй, табах атыыга тахсар. Н. Якутскай
[Сэлиэдэбэтэл] маҕаһыыннарга атыыга барбатах табаардар уонна ыскылаакка баар таҥастар этикеткаларын хомуйан, судебнай-техническэй экспертизаҕа ыыталаан турар. М. Попов
2. Туох эмэ сыаната (үксүгэр харчынан). ☉ Цена, стоимость чего-л. (преимущественно в деньгах)
Төһө да астаммыт аһы, атыыһыттан атыытыгар дуу, иэс дуу ылбыттарын иһин, өр ыыппаттар. А. Софронов
Оҕонньор хаһыат атыытын биэрээри, дьахтар ылымаары, мөккүспэхтээтилэр. Амма Аччыгыйа
Сиир килиэбин атыытын төлөөн булчуттарга хаалбыт килиэп куоркатыгар сүүрбэ харчыны батары баттаан кэбиспитэ. Суорун Омоллоон
3. Киһи туттар, эргинэр табаара. ☉ Товар для продажи
Аан дойду арҕаһыгар, Туһахтаах кус курдук Толугуруу бааллан, Тойон аҕам эрэ туһугар Атыы буоларга анаммыт Уһун сордоох мин буоллаҕым. С. Зверев
4
көр сулуу. [Быттааны Сүөдэр] бэргэһэлээбит аҕабыыкка оччотооҕу сокуон быһыытынан кыайан төлөөбөккө уонна атыытын биэрбэккэ, ойоҕун күрэтэн ылбыт. МНН
Кэргэн ылыллыбыт дьахтар атыыта халыым диэн ааттанара. НМВ ССРСИ
Кыыһа эргэ барбытыгар, кыыһын атыытын биир аты халыым ылбыт. Күндэ
тюрк. садыг, сатыг