см. эмнэр=.

многокр. от эмнэр=.

аат., түөлбэ. Ынаҕы ыан баран эмнэрии. ☉ Подпуск телёнка к корове для подсоса после доения.

үүттүй I диэнтэн хай
аата. Төрүүр ийэ табалар үүттүйүүлэригэр туус сүҥкэн суолталаах. ТНС ОКТК
Ийэ сибиинньэ оҕолорун эмнэрэр кэмигэр үүттүйүүтэ төһө толору сыаналаах протеиннаах аһылыгы аһыырыттан тутулуктаах. ДьСИи

аат., эргэр. Өлүүнү-сүтүүнү баҕаран этэр ыарахан тыллар, кырыыс. ☉ Проклятие
Таныарым иччитэ. ПЭК СЯЯ
Тиэрэ түһэн сытан …… Таныар бөҕөнү Таныйан турда. П. Ойуунускай
Ынаҕы бытааннык этэрэн, Ыксатыы кутталын билэрим, Ардыгар, аһара эмнэрэн, Амырыын таныары истэрим. Күннүк Уурастыырап

туохт.
1. Аҥаар кырыытыттан саҕалаан барытын кэрий. ☉ Обходить, исходить всё, побывать везде
Нэһилиэктэринэн тилийэ сылдьан эти, арыыны, түүлээҕи хомуйар. Амма Аччыгыйа
Кистии-кистии алаастары кэрийэн, Кэлэн-баран, ыаллары тилийэ сүүрэн, …… «Земобщество» диэни тэриннилэр. С. Васильев
2. Киэҥ сиринэн тарҕан, иһилин (сурах, сонун туһунан). ☉ Стать доступным, известным, распространиться (о слухе, новости)
Сэрии суоһар сураҕа Сирсири тилийбитэ. «Чэчир-68». «Онустары барыларын Хампаҕа таһаараары гыналлар», — диэн сурах бөһүөлэги тилийбитэ ыраатта. «ХС»
3. көсп., сөбүлээб. Киксэрэн, тэптэрэн биэрэр үлэни ыыт, куһаҕаҥҥа көҕүлээ. ☉ Подстрекать, науськивать кого-л.
Уолуктай, Дьэргэ курдуктары самнардахха, угуйар, тилийэр да дьон суох буолуо этилэр. Болот Боотур
Манна холуннарар, буортулуур үлэни тилийэ сылдьыбатым. В. Яковлев
Англия дипломаттара …… күүстээххэ мөлтөҕү тилийэн, сөрүөн киллэрэн, …… «тиитин охтотторон тииҥин итигэстиир» этилэр. АЕЕ ӨӨ
◊ Тилийэн эмнэр — сүөһү төрүөҕүн атын ийэҕэ үөрэтэн эмнэр. ☉ Приучать к другому сосунку (корову, кобылу, оленя)
Тыһы таба оҕотун отой ылбатаҕына, ол тугуту атын сымнаҕас ийэҕэ тилийэн эмнэрэллэр. ССП ЫН
Лазарева уон алта ынахха отут ньирэйи тилийэн эмнэрбитэ. ПДН ТБКЭ
Илиинэн аһатыллыбыт ньирэйдээҕэр тилийэн эмнэриллэр ньирэйдэр орто тыыннаах ыйааһыннара лаппа үрдээбитэ. ПНИ ИС
ср. др.-тюрк. тел ‘приучать, припускать сосуна к матери (о животных)’, кирг. тели ‘принять, подпустить к себе (о самке животного)’, казах. тел ‘приучать сосунка к чужой матери’, ног. тели ‘приучать, допускать сосуна к чужой матери’

туохт., кэпс. Туохха да топпот буол, олус иҥсэр. ☉ Стать ненасытным, проявлять особую жадность
Бырдах сүрдэннэ, абатыйан, оботурдаҕа сүрүн, тумса сытыытын. Нэртэ
Ийэтин ситэ эмнэрбэтэхтэриттэн оботурбут ньирэй бокуойа суох мэҥириир. ФВС К
Суор хара оҕуруо харахтара күп-күөх уотунан оботура чолбоодуспуттар. «ХС»

сыһ. Ынаҕы ыах иннинэ ньирэйгэ эмнэрбэккэ эрэ, көннөрү илиинэн туппахтаан этэрэн (ыа). ☉ Без припуска телёнка к корове (доить)
Туппаҕынан ыата үөрэммэтэх ынах иэтэн биэрбэккэ, үүтэ тардарга барбыта. Күннүк Уурастыырап
Ынаҕы туппаҕынан ыаһын быдан барыстааҕа билиннэ. М. Доҕордуурап
[Бургунаһы] Тунах сайын устата Туппаҕынан мин ыатым. «ХС»

туохт.
1. Хомуок буол, хомуокка кубулуй. ☉ Превращаться в комки, комковаться
Бурдук хомуогурбут. ЯРС
2. кэпс. Эмиийгэр үүт хаатыйаланан, хомуок буола кытаата мунньулун (оҕону эмнэрэр дьахтары этэргэ). ☉ Воспаляться, образуя комки в молочных железах или болезненные уплотнения в груди у кормящей матери (при мастите, груднице)
Үүт хааллаҕына ийэ хайаан даҕаны эмиийин ыан эбэтэр аппараатынан оборторон кэбиһиэхтээх. Итинник гыммат ийэлэр үксүн эмиийдэрэ хомуогурар. ТЕН ИДь

аат. Ынаҕы ыан баран ньирэйи иккистээн ыытан кыратык эмнэрэ түһэн ылыы (хаалбыт үүтү барытын ылаары). ☉ Второй припуск телёнка к корове (чтобы она дала молоко полностью, без остатка)
Быйылгыттан ыла аны ынахтарбытын этэтэ суох туппаҕынан ыыр үһүбүт. «ХС»
ср. тув. эдер ‘давать молоко (о домашних животных)’