Эмоция

аат.
1. Үөрүүттэн, хомойууттан эбэтэр куттаныыттан о. д. а. ис-искиттэн айманыы. ☉ Волнение (душевное беспокойство, тревога)
[Михаил Иванович научнай үлэтин бүтэрээри] түмүк ылара чугаһаабытын билэр буолан, долгуйуута эмиэ күүһүрдэ. Н. Лугинов
Витя, күүппэтэх сиригэр хонууга көс куһу көрсүһэн, долгуйуута, сөҕүүтэ-махтайыыта ааһан биэрбитэ. Н. Заболоцкай
Таптал кылгас кэмнээх долгуйууттан - эмоцияттан уонна имэҥтэн уратыланар. ПБН ОПТ
2. Сөбүлээбэт быһыыны, бырачыаһы күргүөмүнэн биллэрии. ☉ Волнение (массовое выражение недовольства, протеста)
Киин сирдэргэ тахсар долгуйуулар ордук күүрдүллэн да иһиллиэхтэрин сөп. Амма Аччыгыйа
Бастакы бириэмэҕэ ыраахтааҕы [былааһын аккаастаабытын] туһунан улуус киэҥ үлэлээн иитиллээччилэрин ортотугар туох да долгуйуута суох, сурах эрэ быһыытынан тарҕанан барбыта. Эрилик Эристиин

сыһ.
1. Саталлаахтык, тиийимтиэтик, уус-ураннык. ☉ Умело, искусно, просто и доступно
Ол сындалҕаннаах похуот туһунан оччотооҕу хоһоонноругар хомоҕойдук суруйбута. И. Федосеев
Үҥкүү тылын таһаарааччы эдэркээн диэн бэйэлээх эр бэрдэ олус да ылбаҕайдык, хомоҕойдук эттэ. С. Федотов
Биһиги өбүгэлэрбит киһи наар тас көрүҥүн, быһыытын эрэ буолбакка, кини эмоциятын, дууһатын туругун, тапталын кытта сатаан хомоҕойдук хоһуйаллара, этэллэрэ. Эрчимэн
2. Олус үчүгэйдик, холкутук, туохтан да иҥнибэккэ. ☉ Очень свободно, легко, складно
1925 сыллаах сааһыары сайын Фёдор Сивцев диэн былыр политсыылынайга кылгастык үөрэммит, нууччалыы олус хомоҕойдук саҥарар …… оҕонньор киһини кытта куораттаспытым. «ХС»
Кини гитараҕа сүрдээх хомоҕойдук оонньуура, киһини долгутардык ыллыыра. М. Горькай (тылб.)

аат.
1. Туох эмэ (хол., күн, лаампа о. д. а.) сырдык сыдьаайа, күлүмэ. ☉ Яркое сияние, отблеск чего-л. (напр., солнца, лампы)
[Түннүк кырыатыгар] күн чаҕыла мөһүүрэ эгэлгэ өҥнөрүнэн …… үөрэ-көтө дьэрэлийэр. А. Фёдоров
Кинилэр күлбүт-үөрбүт харахтарыгар элэктэриичэстибэ уотун чаҕыллара оонньууллар. М. Доҕордуурап
2. көсп., поэт. Күүстээх, чаҕылхай иэйии (хол., киһи таптаабыт туругар үөскүүр). ☉ Яркая, сильная радостная эмоция (возникающая в состоянии влюблённости), свет, вспышка, искра (любви)
Мин дьоллоох түүл түһээн хоммутум, Сүрэҕим бастакы ырыатын, Бастакы тапталым чаҕылын. С. Данилов
Таптал маҥнайгы чаҕылын Туҥуй сүрэхпинэн күүппүтүм. А. Пушкин (тылб.)

1. модальное сл. 1) выражает восхищение: оонньуурдара эчи кэрэтин! как красивы их игрушки!; 2) неодобрительное отношение говорящего к происходящему: эчи билэҕиэн ! а кто их знает!; эчи былааммыт да улахана сүр а к тому же и план очень большой; 3) усиление, подчёркивание высказываемой мысли: эчи итинник санаабатаҕым вот этого я и не думал; 2. в роли межд. выражает различные эмоции: эчи суох ! о нет!; эчи оҕолор да ну!; эчи , туох буоллуҥ !? ох ты, что с тобой!?

(гласный носовой) модальное сл. выражает согласие, утвердительный ответ: көрбүттэр дуо ? — Ээ, көрбүттэр видели ли? — Да, видели.
I 1. модальное сл. выражает 1) внезапное припоминание: ээ , инньэ диэн эппит-тээҕэ даа , он так говорил однажды; 2) обнаружение, узнавание: ээ , бу сытар ! вот оно где лежит!; ээ , кини эбит дуу а-а, это он, оказывается; 3) возражение: ээ , билэр , билэр нет, он знает, знает; 4) вопрос, побуждение с различными оттенками: мин сарсын барыам , ээ ? я пойду завтра, а?; итини билбэт дуу , ээ ? разве он этого не знает, а?; 2. межд. выражает самые различные эмоции: ээ , ити кимий ? эй, кто там?; ээ , кырдьык , инньэ диир ? ой, он вправду так говорит?; ээ , пахай , сымыйата! тьфу ты, он врёт!
II частица модальная, выражает 1) подкрепление, усиление высказываемой мысли ведь, же; кэллибит ээ мы же пришли; ол иһин билбэттэр ээ ведь вот почему они не знают; ср. эбэт; 2) желание. сарсын үчүгэй күн буолбат ээ ! эх, была бы завтра хорошая погода!