лекарство; лечебное средство; эмп буол = оказывать целебное действие; эмкэ киир = а) находиться на лечении; б) разг. тяжело заболевать.

n. medicine; эмтээ= v. to treat medically, to doctor; эмчит n. physician, doctor

аат.
1. Ыарыыны тохтотор, үтүөрдэр сириэстибэ. ☉ Природное средство или синтетическое вещество для лечения или предупреждения болезни, лекарство
Михаил Иванович балыыһаҕа күннэтэ үстүү-түөртүү укуолу ылара уонна өссө элбэх табылыаккалары, бороһуок эмтэри иһэртилэр. Н. Лугинов
Бэс мутукчатын уута киһиэхэ эмп буоларын истэрим. Оннук эбит буоллаҕына, кини сүөһүгэ да абыраллаах буолуохтаах. И. Данилов
Эмп сыта дьиэҕэ аҥылыс гына түспүтэ. Ф. Софронов
Дьону үчүгэйдик көрөн-истэн кими хаанныыр, сорохторго араас оттон-мастан оҥоһуллубут эмтэри биэрэн ыытар. ВНЕ НЭНь
2
эмтээһин диэн курдук. Ол мин эмкэ киирдэхпинэ — Оппун-маспын ким булуой, Оҕолорбун туох көрүөй? Күннүк Уурастыыпап. [Сандаарка:] Баҕар, эмкэ эҥиҥҥэ барыам. С. Ефремов
Мантан сорохтор үтүөрэн боруоҥҥа төннөллөр, сорохтору — ыараханнык эмсэҕэлээбиттэри ыраах тыылга уһун кэмнээх эмкэ ыыталлар. А. Бэрияк
3. Тыа хаһаайыстыбатыгар хоромньуну таһаарар, киһиэхэ-сүөһүгэ буортулаах үөнү-көйүүрү, харамайдары утары охсуһар химикаттар, сүһүрдэр бэссэстибэлэр. ☉ Средства, использующиеся против вредных насекомых и грызунов
Сайыны быһа сайылаатаххына [кумаарга] үөрэниэҥ, үөрэммэтэххинэ, кумаар эминэ илдьэ сырыт. Далан
4. көсп. Туһа, өрүһүлтэ, абырал. ☉ Спасение, избавление от какого-л. недуга, помощь
Олох түбүгэ, айдаана Манна да миигин булар. Дьонум саҥа кыайыылара Мин сүрэхпэр эмп буолар. С. Данилов
Киһиэхэ үтүө тыл эмп буолар диэн итини этэн эрдэхтэрэ. В. Яковлев
◊ Тиритиннэрэр эмп көр тиритиннэр. Тиритиннэрэр эми иһэммин тымныйыым дьэ таҕыста. Утутар эмп — киһиэхэ, кыылга, сүөһүгэ утутар дьайыылаах эмп. ☉ О лекарственном средстве: вызывающий сон у человека и животных, снотворное
Кэһиилэр быыстарыгар суруктааҕар буолуох, куотарга наадалаах сэптэр, харабыллары утутар эмтэр, дьааттар угуллан тиэрдиллэллэрэ. П. Филиппов. Эмп үлэһитэ — медицина ханнык эмэ салаатын уонна суһал көмөнү оҥорууга исписэлиис. ☉ Специалист по медицине, по медицинской помощи, медик
Ити дьыл [1922] Саха сирин үрдүнэн ис тиибэ өрө турбута, туох баар эмп үлэһиттэрэ бу иккис суостаах өстөөҕү утары охсуһууга үмүрү тардыллыбыттара. П. Филиппов
ср. др.-тюрк., тюрк. эм ‘лекарство’

аат.
1. Эмп уонна эмтиир сириэстибэ, тэрил арааһа, эгэлгэтэ. ☉ Многообразие медикаментов и других лекарственных средств
Этим сүһүрэн кыһыйар идэлэннэ. Туох эмп-томп абырыай? И. Гоголев
Сэһэни салҕаан истэххэ, Эмп-томп күүһүрэн эмээхсин Үтүөрэн, үөрэн кэлбитэ. И. Чаҕылҕан
Былыр эмэ-томо суох хараҥа сахалары үгүстүк суорума суоллаабыт, аппендицит ыарыыны эпэрээссийэлээһини Кокшарскай, Мигалкин, Гурьев эмиэ бу Бүлүүгэ баһылаан барбыттара. «Кыым»
2. Тыа хаһаайыстыбатыгар хоромньуну таһаарар, киһиэхэ-сүөһүгэ буортулаах үөнү-көйүүрү, харамайдары утары охсуһар химикаттар, сүһүрдэр сириэстибэлэр араастара. ☉ Многообразие химикатов и средств против вредных насекомых и грызунов
[Кумаартан] Тыһыынчанан да таба өлүөн сөп, ардыгар оннук алдьархайга аныгы тиэхиньикэ, эми-тому ыстарыы да көмөлөспөт. И. Федосеев
◊ Эмп-томп тэрилтэтэ — ыарыһахха суһал көмөнү оҥорор, эмтиир уонна ыарыыны эрдэттэн сэрэтэр тэрилтэ. ☉ Медицинское учреждение, деятельность которого направлена на сохранение и укрепление здоровья людей, предупреждение и лечение болезней
Эмп-томп тэрилтэлэрэ, балыыһалар туттар сээкэйдэрэ, медицинскэй литература көрүүтэ-харайыыта суох ыһыллан, сүтэноһон хаалбыттара. «ХС»
ср. бур., разг. эм-дом ‘снадобье’