прил. 1. ат, сылгы; лошадиное ржание сылгы кистээһинэ; 2. (как у лошади) сылгы курдук; лицо у него длинное, лошадиное кини сылгы курдук уһун сирэйдээх; # лошадиная сила физ. ат күүһэ (хамсатааччы күүһүн кээмэйдиир единица); лошадиная доза сылгы дозата (олус улахан доза).

ж. гомеопатия (ыарыыны элбэх дозаларынан буоллаҕына өлүөр киһиэхэ сол ыарыыны көбүтэр эмтэр бэрт кыра дозаларынан эмтиир ньыма).

аат. Киһи туох баар күүһүн-күдэҕин уурар күүрээннээх тыҥааһына, күүрүү. ☉ Напряжение сил (физических, умственных)
Урукку олоҕу чөлүгэр түһэрэргэ төһөлөөх үлэ, төһөлөөх сыра-хара инники турарын дьэ ситэри өйдөөбүтэ. Далан
Бэрт уһуннук астаһан баһымньытын угун төрдүн туурда. Онно да элбэх сыра-хара барда. М. Доҕордуурап
Туоскуҥҥа да хайҕабыл халлаантан мээнэҕэ түспэтэҕэ. Сыранан-харанан кэлбитэ эрээри, дозата элбэх этэ. «ХС»

усталость, утомление; айантан сылаа усталость от путешествия; өй үлэтиттэн сылаа утомление от умственной работы; сылааҕын таһаар = прогнать усталость (напр. крепким чаем с молоком, небольшой дозой спиртного).

аат.
1. Киһи, сүөһү этэ, тириитэ, ис уоргана иһэн, кытаран, ириҥэрэн барар ыарыыта. ☉ Заражение, воспаление, сопровождающееся припухлостью, краснотой поражённого участка и нагноением
Төһө да халыҥ таҥастааҕын иннигэр, тымныы суойан, оһолломмут атаҕар хаан туруута, устунан сүһүрүү бардаҕына көҥүлэ. У. Нуолур
Гастрит диэн, үксүгэр аалан ыарытыннарар, куртах ис салыҥнаах бүрүөтэ сүһүрүүтүн ааттыыллар. АВТ ГСЭ
Сүрэх ревматизмыгар сүһүрүү процеһа сүрэххэ бэйэтигэр барар. АВД РОХ
2. Сүлүһүннээх (дьааттаах) бэссэстибэ дьайыытыттан эт-сиин алдьаныыта, өлүүтэ. ☉ Отравление организма
Никотин организмҥа бытархай дозанан киирэр буолан, улахан сүһүрүү тахсыбат. АВГ ТТБТ
Үгүс дьон хортуоппуй дьааттаах астарын — күөх отоннорун — сиэн боруобалаабыттара. Онтон ыарахан сүһүрүүлэр буолуталыыллара. КВА Б
◊ Сүһүрүү баас — тирии эбэтэр салыҥнаах бүрүө ириҥэрбит эбэтэр тымныйан бааһырбыт сирэ. ☉ Нагноившаяся рана, язва. Хаан сүһүрүүтэ — ким, туох эмэ организмыгар хаан буорту буолуута. ☉ Заражение крови
Сержант икки атаҕын бааһыттан хаана сүһүрүүтүттэн өлбүтэ. П. Аввакумов