с. эмсэҕирии, оһоллонуу; получить увечье оһоллон.

несов. эмсэҕир, оһоллон.

сов. эмсэҕир, оһоллон.

прил. эмсэҕирбит, оһолломмут.

эмсэҕир диэнтэн дьаһ
туһ. Строд этэрээтин кытта иккитэ киирсиигэ тахсыбыт улахан сүтүктэр Пепеляев дружинатын лаппа эмсэҕирдибиттэрэ. «Ленин с.». Харах уута күөх кырсы эрэ Хагдарытан хатарбат, Дьон сүрэҕин эмсэҕирдэн Чоҥкуйа кубарыта куурдар. К. Туйаарыскай

1. прич. от изувечить; 2. прил. эмсэҕирбит, оһолломмут.

туохт.
1. Сытыйан-ымыйан, аҕыран киһи сиэбэт туруктан (ас туһунан). ☉ Испортиться, гнить, стать несъедобным (о пище)
Сайыҥҥы куйааска өйүө сыыһа төһө өр бараахтыай? Бииринэн кэмчитэ бэрт буолар, иккиһинэн өр барбакка буорту буолан хаалар. Н. Заболоцкай
Бултуйбут киһи утуйбат баҕайыта. Инньэ гыннаххына булдуҥ-аһыҥ буорту буолуо буоллаҕа дии. Р. Кулаковскай
Уон гектартан кэлбит ол хортуоппуй барыта сиэмэҕэ ууруллубута, кыһынын буорту буолбакка үчүгэйдик туораата. П. Егоров
2. Туох эмэ тэбиититтэн, содулуттан майгы-сигили өттүнэн сатарый. ☉ Испортиться, разложиться (морально)
[Дьаакып:] Ити үчүгэй киһи тахсыах киһитэ буорту буолаары гынна. А. Софронов
Сүрдээх тыл, ити аата, Коля эн быраатыҥ улаханнык буорту буолбут киһи буолла, дьэ. С. Ефремов
3. Күүс таһынан хамсаныыттан, олус ыарахан үлэттэн иһэтин, эчэй, эмсэҕир. ☉ Надорваться (напр., от тяжелой, непосильной работы)
• Чэ, олус үлэнэн тиргиллэн араас ыарыыга ылларыахтара, эрдэ да кырдьыахтара. — Эн бөлүһүөктүүрүҥ курдук буолбатах. Күүһэ кыайар киһи үлэттэн буорту буолбат, — диэтэ Костя. М. Доҕордуурап
Киһини өлөрүү, соруйан кырбаан доруобуйата буорту буолар гына эчэтии, — поезд сууллуутугар тиийиэн сөптөөх дьайыыны соруйан оҥоруу иһин эппиэтинэскэ киһи уон түөрт сааһыттан тардыллар. СГПТ

туохт.
1. Саҥа туруккун сүтэр, эргэ буол, туһаҕыттан таҕыс. ☉ Становиться старым, ветшать, изнашиваться
Сэбиэт эргэрбит дьиэтэ дьонунан туолла. Амма Аччыгыйа
Хара бэйэтэ кубарыйыар диэри эргэрбит сукуна хортууһун уста оҕуста. Н. Якутскай
Эрэйдэнэн биир дьиэни туттубута, Эргэрэн, ааһа кырдьан, Эмэҕирэн үрдэ сууллубута. С. Васильев
2. Аныгыга, билиҥҥигэ сөп түбэспэт буол. ☉ Выходить из употребления, устаревать (напр., о модели чего-л.)
Ылланаллар дуо мин ырыаларым, Эбэтэр эргэрэн хааллылар? С. Данилов
Кини этиллэн-этиллэн эргэрэри билбэт кэрэ тэҥнэбиллэрин үгүстүк тутталлар. Эрчимэн
Былырыын бэрт эрэйинэн булбут «Универсал» котеллара адьас эргэрбит маарка, туттуллара да ахсааннаах. «Чолбон»
Моисей Ефимов таптал туһунан поэзиятын биир сүрүн матыыба — хаһан да эргэрбэт, куруук эдэр иэйиини туойуу. Н. Тобуруокап
3. Бүт, баран (ыйы, сылы, дьылы этэргэ). ☉ Подходить к концу, завершаться, оканчиваться (о годе, месяце)
Дьыл эргэрбит хонугар Ханнык эрэ түбэҕэ, Уһун суол тоҕойугар Мин суолум бүтүөҕэ. С. Данилов
4. күл.-ооннь. Сааһыр, кырый. ☉ Стариться, стареть
Суолу биэриэххэ саҥа киһиэхэ, Өскөтүн эргэрбит буоллахха. С. Данилов
Дириэктэрбит Степан Саввич диэн үлэттэн адьас ааргытыйыар диэри сылайбыт-элэйбит, уопсайынан, эргэрбит киһи. Н. Лугинов
Эмээхсиним эргэрдэ, Эдэр бэйэтэ эмсэҕирдэ. А. Чугунов
Яков Андреев: «Эргэрээри гыммыт киһиттэн тоҕо ыйытаҕын?» — диэн тылы уруттатан туттар. М. Доҕордуурап
5. тыл үөр. Сүтэн-симэлийэн туһаныллыбат буол. ☉ Выходить из употребления, устаревать (напр., о слове). Эргэрбит быраабыла
□ Өрдөөҕүтэ эргэрэн, саха бүттүүн тылыгар умнуллубут тыллар сорохторо олохтоох говордарга сүппэккэ сылдьар буолуохтарын сөп. АПС СБТЛ
◊ Эргэрбит тыл тыл үөр. — туттуллубат буолбут эбэтэр былыргыны бэлиэтиир тыл. ☉ Устаревшее слово, архаизм
Историческай тылдьыт былыргы, эргэрбит тыллары быһаарар. АНК СБТЛ
Өрдөөҕүттэн суруктаах тылларга эргэрбит тыллар араҥалара билигин эрэ биллэринэн муҥурдаммат, сурукка хаалбыта үгүс буолар. АПС СБТЛ
Айымньы ис хоһоонун үчүгэйдик өйдөтөр наадаҕа эргэрбит тыллары быһаарыы оҥоһуллар. ННН СТМО