Якутские буквы:

Якутский → Русский

энньэҕэр

имеющий длинную нижнюю челюсть, с длинной нижней челюстью.

энньэ

приданое; энньэ таҥас одежда в приданое.

Якутский → Якутский

энньэҕэр

даҕ. Иннин диэки уһаан тахсыбыт (киһи сыҥааҕын, сэҥийэтин этэргэ). Выдающийся, подавшийся вперёд (о нижней челюсти, подбородке человека)
Хаар маҥан бытыктаах, энньэҕэр сыҥаахтаах кыра хатыҥыр оҕонньор балаҕан таһыгар мас устуруустуу турара. Далан
[Кыыс] куоһахтаах обургу уостаах, энньэҕэр сэҥийэлээх, лэппиччи кырыллыбыт хап-хара баттахтаах. И. Данилов
[Көстөкүүнэп] саас ортолоох энньэҕэр сэҥийэлээх, …… бытыга суох, уһун уҥуохтаах үөрэхтээх көрүҥнээх киһи эбит. И. Никифоров

энньэ

аат., эргэр. Кыыс оҕо кэргэҥҥэ тахсарыгар төрөппүттэрэ биэрэн ыытар баайдара (сүөһү, үп, таҥас-сап уо. д. а.). Приданое девушки-невесты, когда она выходит замуж
Кыыс …… энньэтэ тоҕус мөгүрүк сүөһү буолар. Саха фольк. Быйыл саас Миитэрэй ол кыыһы «кэпсэппит». Кини халыым төлүүр баайа суох, онон энньэ да эрэйэр кыаҕа суох. Амма Аччыгыйа
Ол сир, кыыс энньэтэ буолан, кэнники Арчах нэһилиэгэр быһа анньыллан барбыт. Болот Боотур
Тукаам, Маасаа, чэ кэл, тахсыах, бүгүн энньэҕэр сэттэ сүөһүнү үүрдэрэбин. М. Доҕордуурап
Энньэ кулут эргэр. — эргэ сүктэр кыыска дьоно биэрэн ыытар кулуттара. Раб или рабыня, полагавшиеся в приданое невесте, в обязанности которых обычно входило сопровождать свою госпожу, отворять ей дверь, подавать умываться
«Хойут утуйар, Эрдэ турар, илин-кэлин түсүһэр, Илии-атах буолсар. Энньэ кулут уолга Наадыйарыҥ буолаарай?» — Мин оннугунан барсыам этэ. Күннүк Уурастыырап
[Сыҕай] Мотуруона диэн Доодороп кулуба энньэ кулутун булан ойох ылбыта. Эрилик Эристиин
[Анньыһар Боотур:] Акаарыа, Нүһэр Дархан курдук киһиэхэ энньэ кулут кыыс буолан бараргыттан Киэн туттуох тустааххын! И. Гоголев
ср. алт. индье, хак. инчи, монг. инж ‘приданое’

энньэ-сэтии

энньэ диэн курдук
«Үргэл Тойон кыыһа, Үргүүк удаҕан, эйигин ыла кэллим! Симэххинтаҥаскын, энньэҕин-сэтиигин оҥостон олор!» — диэн талах кымньыы төбөтүнэн таптаан ааспыт. ПЭК ОНЛЯ II
Ыалга кыыс оҕо төрөөн, ийэ ууһун тэнитэр ытык аналын толорор буолла диэтэхтэринэ, оҕо биэс-алта сааһыттан кэргэн тахсарыгар кэтэр таҥаһын, киэргэлин, энньэтин-сэтиитин тэрийбитинэн бараллара. НБФМУу СОБ. Биир эмэ сэниэ ыал кыыһын ылан, энньэ-сэтии үүрэн аҕалыахпыт. «ХС»


Еще переводы:

энньэҕэрдиҥи

энньэҕэрдиҥи (Якутский → Якутский)

даҕ. Энньэҕэр соҕус (киһи сыҥааҕын, сэҥийэтин этэргэ). Слегка выдающийся вперёд (о нижней челюсти, подбородке человека)
«Хайыахпытый, көрөн эрээ инибит», — Кэтириис энньэҕэрдиҥи сэҥийэлээх маҥан сирэйэ мылас гынна. Р. Баҕатаайыскай

анан

анан (Якутский → Якутский)

анаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Энньэҕэр бүтүн сэттэ сүөһүнү — оҕо эрдэххиттэн анаммыт, «Улахан Өрүөстээххин» туох баар удьуорунуун бүтүннүү биэрдибит. М. Доҕордуурап
«Ити олорор турааҕы ылан анан», — диир ыраахтааҕы, маска олорор биир тураах диэки ыйан көрдөрөн баран. ҮҮА
Талба саҥа оскуолатын дириэктэринэн кини анаммыт. Амма Аччыгыйа

эбисийээнэлии

эбисийээнэлии (Якутский → Якутский)

сыһ. Эбисийээнэ курдук, эбисийээнэҕэ майгынныырдык. Как обезьяна, по-обезьяньи
Быыһаа сэлээр муодалары Эбисийээнэлии үтүктэртэн. И. Гоголев
Харса суоҕунан аатырбыт эбисийээнэлии энньэҕэр сэҥийэлээх Уйбаан Нойукуоп хаартан түөһүллэн турда. Н. Абыйчанин
Арыгы иһэр киһи бастаан попугай буолар — мээнэ лэбээрдиир, саҥарар-иҥэрэр, онтон эбисийээнэлии күлэр-салар, ыллыыр-туойар. «ХС»

мөссүөннээ

мөссүөннээ (Якутский → Якутский)

туохт. Туох эмэ д ь и ҥ н э э х к ө р ү ҥ ү н б и э р, т о л о р у т у к к ө р дө р , дьиҥ сирэйдээ. Придать какой-л. образ, вид кому-чему-л.
Унньуххай соҕус көрүҥнэниэҕин, улахан энньэҕэр сэҥийэтэ, …… хараҕын аннынан обургу баас онно килэриччи оспута Иван Никоновиһы хайдах эрэ хорсун-хоодуот мөссүөннүүр эбит. Г. Угаров
Биһиги хуорбутун сүнньүнэн торумнаатыбыт, …… онон билигин кинини симиэхпитин-киэргэтиэхпитин, тыын угуохпутун, мөссүөннүөх пүтүн, …… уобараһын айыахпытын наа да. АҮ

буһуу

буһуу (Якутский → Якутский)

аат.
1. Бурдук, отон атын да үүнээйилэр үүнэн, ситэн хомуйарга сөп буолуулара. Созревание хлебов, ягод и других растений
Туораах ситиитин үс суол турукка: үүттүйэ, буоскатыйа уонна ситэри буһууга — араараллар. КВА Б
Үс сааһыгар күһүөрү, отон буһуутун саҕана, Торгани баран баран хас да хонукка кэлбэтэ. Болот Боотур
Бурдукпут тохтуута, Буһуута, куотуута, Хойутаан хомуйар буоларбыт. Хойуутук түһэрэ куоласпыт. Күннүк Уурастыырап
2. көсп. Эт-хаан, өй-санаа өттүнэн ситии. Достижение физической и моральной зрелости
Алҕас, наар кэхтии эрэ диир! Киниэхэ баар торолуйуу, Буһуу, силигилии, ситии, Муҥуру булан уоскуйуу! Баал Хабырыыс
Хорсун санааҥ кытаата Холуҥ-буутуҥ буһуута, Сэргэхситэ, тиэтэтэ, Сиһиҥ этэ ситиитэ, — Тахсар күнүҥ күн ахсын Таайтарыынан мичийэр. Р. Баҕатаайыскай
«Баар миэхэ ыстаал буһуута, Бары ыар муҥу тулуйар Йог өсөһө, киэн туттуута», — диэн иккис поэт суруйар. Күннүк Уурастыырап
Буһуу бас — халтаҥ төбөлөөх куохаҕар түөрэҥниир дулҕа. Затвердевшая кочка на зыбкой почве. Тэҥн. буһуудал дулҕа. Буһуу хаан — элбэхтик тохтубут буруолуу сылдьар саҥа хаан (хол., сэриигэ бааһырбыт киһиттэн). Свежая кровь, вытекшая из раны
Илиибэр, таҥаспар доҕорум хаанын көрдүм. Буһуу хаан сыта муннубар саба биэрдэ. Т. Сметанин. Дьэ, күөн көрсөн күрэс былдьаһан көрдөхпүт! Хата итии хааҥҥын итиитин, буһуу хааҥҥын буһуутун, дьэ, сиэх-аһыах биэбэкэйим буоллаҕа, нохоо! Саха фольк. Буһуу хааннаах (хааннаахсииннээх) — чэгиэн, буспут-хаппыт тулуурдаах көрүҥнээх; кытархайдыҥы сирэйдээх (үксүгэр сааһырбыт дьон туһунан). Имеющий вид здорового, закаленного, выносливого человека (обычно о пожилых людях)
Кини намыын майгылаах, сэмэй сэбэрэлээх, энньэҕэр сэҥийэлээх, буһуу хааннаах эмээхсин. «ХС»
Билигин да буһуу хааннаах-сииннээх, орто уҥуохтаах, эт-лахса бэйэтин алта уон биэс сааһыгар эдэрдиҥи сэбэрэлээх киһи. Ф. Софронов

приданое

приданое (Русский → Якутский)

с. I. (невесты) энньэ; 2. (для новорождённого) кыһыл оҕо таҥаһа.

хараамньыйа

хараамньыйа (Якутский → Якутский)

хараамньыйа энньэ эргэр. — былыр халыымнаах кэргэн кэпсэтии саҕана үөртэн эмньик сылгылары тутан эбии энньэ гыныы (болдьоммут кэмҥэ күтүөт дьоно төһөнү туппуттарынан). Дополнительное преподношение со стороны невесты, помимо приданого, в виде молодых сосунков, отловленных из табуна (дарят столько жеребят, сколько родственники жениха поймают за специально отведённое время)
Күтүөт дьоно хараамньыйа энньэ диэн ааттаан, быа түспэтэх тэһии сылгы сүөһүнү …… туттаран ылаллара хааллаҕа. Далан
Ону таһынан хараамньыйа энньэ диэн күүстээх киһинэн, быа түспэтэх тэһии сылгы сүөһүнү, биэс уоҥҥа тиийэ туттаран, төһөнү туппуттарын биэрии. Онон кыыс энньэтигэр 194 сүөһүгэ тиийэ икки суол энньэни аҕалыахтаах. БСИ ЛНКИСО-1938
ср. монг. харамэк ‘подарок, оплата за услугу’

куруум

куруум (Якутский → Якутский)

көр курум
3
Урут кэргэннэммит уолаттар аҕалара баар эрдэҕинэ ирээт ылбыттар, куруум төлөөбүттэр, ойохторун энньэ сүөһүлэринэн туһаналларынан ханнык да нэһилиэстибэттэн ирээти ылбаттар. «ХС»

бесприданница

бесприданница (Русский → Якутский)

ж. уст. энньэтэ суох (эргэ тахсааччы).

кичээхтэс

кичээхтэс (Якутский → Якутский)

кичэҥкэлэс диэн курдук
Харчыга наһаа кичээхтэһэр диэн сорох-сорох өстүйэн да эрэр ини. Софр. Данилов
Атыыһыт, кырдьа барбыт нуучча дьахтара, кичээхтэһэ барбатаҕа, кини этиитин улгумнук ылыммыта. «Чолбон»
Павел Константиныч энньэҕэ кичээхтэспэтэх, Лопуховка биэс тыһыынча харчынан биэрбит үһү. Н. Чернышевскай (тылб.)