сыһ. Тугу эмэ таайтарардыы, сибикилиирдии. ☉ Таинственно, загадочно
Кини аллараа сыҥааҕын энньэтэр уонна кистэлэҥнээхтик сибигинэйэн барар. Амма Аччыгыйа. Кытыастар төлөн эрилиҥнээн-бурулуҥнаан мэлдьи кистэлэҥнээхтик имнэнэр. А. Федоров

туохт. Туохха эрэ хаайтара сытан баран, быыһылаан, төлө көтөн, тыган, эрилиҥнээн таҕыс (уу туһунан этэргэ). ☉ Течь довольно сильной струей, извиваясь (о воде). Уу халдьыгырыы, бүрүлүҥнүү сытара көһүннэ. А. Федоров

аат. Кыра кэрбээччилэринэн аһылыктанар, төбөтүн босхо кэриэтэ кэбэҕэстик эргичиҥнэтэринэн биллэр, түүн сырыылаах, улахан төгүрүк харахтаах, тыҥырахтаах көтөр. ☉ Сова
Үөт мэкчиргэтэ. Тиит мэкчиргэтэ. Кул гаахтаах мэкчиргэ.  Мэкчиргэ үрдүк тиит төбөтүн былдьаспытыгар дылы (өс ном.). Үс сэргэ турарыттан биирдэригэр мэкчиргэ моонньо суох баһа эргичиҥнээн, хараҕа эрилиҥнии олорор. Амма Аччыгыйа
ср. алт. мэчиртке, тув. межерген, бур. бэксэргэ ‘сова’

туохт., кэпс. Тугу эрэ көрдүүр курдук түргэнник ону-маны өҥөйтөлүү сырыт. ☉ Ходить, двигаться быстро, заглядывая мимоходом во что-л., куда-л., как будто что-то ищешь
Хаамансиимэн сургулдьуйан, көрөн-истэн эрилиҥнээн кырдьык да хотой курдук көрүҥнээҕэ. Н. Кондаков
«Арамаан! Рома!» — диэн дьиэ тулатынааҕы күрүө маһын үрдүнэн-аннынан сүүрэн сургулдьуйа сылдьан чаҥкынаан ыҥырбахтаата. П. Аввакумов
Тохтоон иһиллиииһиллии мастар быыстарынан сургулдьуйда. «ХС»

дьүһ. туохт. Чэпчэкитик ойуолаан сыҕарый (үксүгэр туйахтаах кыыллары этэргэ). ☉ Передвигаться, легонько подпрыгивая (обычно о копытных)
Маша тэһиинин холкутатарын кытта, ат төкөөлөөн, хара суолга түөрт туйаҕа биэрэҥ оонньоон, эрилиҥнии турда. А. Сыромятникова
Кэрэмэс …… туох эрэ билбэт муус маҥан өҥнөөх кыыл төкөөлөөн киниттэн куотан, толоон ортотун диэки баран эрэрин көрдө. «ХС»
Билигин эрдэ төрөөбүт кулунчуктар хайыы-үйэ ийэлэрин тула сүүрэн төкөөлөөн эрдэхтэрэ. «Кыым»

эрилиҥнээ диэнтэн дьаһ
туһ. Дьэрэлииһэп кыыс диэки көрөн эрилиҥнэттэ уонна арыгытын кутан кыллыгыратта. Болот Боотур
Олох былыргылыы ыраас буочарынан суруйан эрилиҥнэтэр. Н. Босиков
Дөлүһүөн харах мин диэки кырыктаахтык көрөн эрилиҥнэттэ. М. Доҕордуурап
Кыырт субу көтөн тахсыахтыы кынаттарын даллатан, булду көрдөөн тула эргини көрөн эрилиҥнэтэр. Эҕэрдэ СС

I
эрилиҥнээ диэнтэн холб. туһ. Ыраастык суруллубут буукубалар Наһаар хараҕар эҥин араастаан эрилиҥнэстилэр. П. Филиппов
Эбэ кытыытыгар эрилиҥнэһэ, куоҕаҥнаһа оонньуур уу отун быыһынан илим хотоҕосторо көстөллөр. АИА-А КБ
Таммах түстэҕин аайы ууга төгүрүк биһилэхтэр эрилиҥнэстилэр. «Чолбон»
II
даҕ. Сытыытык тобулу көрбүт, уоттаах (харах туһунан). ☉ С пронзительным, острым взглядом (о глазах)
Эрилиҥнэс харахтаах Эргичиҥнэс төбөлөөх Мэкчиргэни тииҥнэр Бэрт харабыл дииллэр. С. Данилов

туохт.
1. Ханан да муннуга, өҕүллэҕэһэ суох эргиччи баран, күн курдук быһыылан. ☉ Быть, становиться круглым, иметь форму круга
Тишко хараҕа, мэкчиргэ хараҕын курдук, төгүрүйэн эрилиҥнээтэ. Амма Аччыгыйа
Хаҥас кытылбытыгар чараҥнарынан эҥээрдэммит уһун синньигэс хочобут эмискэ баҕайы, алаадьы курдук, төгүрүйэн хаалар. Л. Попов
Үөн-көйүүр хаптайан, сылгылар уойан, самыылара төгүрүйэн, түүлэрэ-өҥнөрө килбэлдьийэн испитэ. И. Федосеев
2. Кими, тугу эмэ тула тур, тулалаа. ☉ Располагаться, становиться вокруг кого-чего-л., окружать кого-что-л., обступать со всех сторон
Сэрииһиттэри атаарар дьон төгүрүйэн, ыга симсэн турдулар. Амма Аччыгыйа
Киэһэ төннөн кэлэн иһэн, кинилэр отууну саҥата суох төгүрүйэн кэбистилэр. Н. Заболоцкай
[Хараҥа муннуктан тахсыбыт үс холуочук уол] кыыстаах уолу төгүрүйэн кэбистилэр. «Чолбон»
3. Ким, туох эмэ тула эргийэ хаамп, сырыт. ☉ Ходить вокруг кого-чего-л., обходить кругом кого-что-л., кружить
Биир кыыс оҕо күн тура-тура дьиэтин төгүрүйэр үһү (тааб.: сиппиир). Хара Бытык аргыый аҕай, сэрэммит киһи быһыытынан, ампаары төгүрүйэн көрдө. Н. Неустроев
Ойбону чупчугур гына төгүрүйэ сылдьан кэҥэтэн баран бытарыйбыт мууһу хоппонон хостонор. ПАЕ ЭАБ
4. Быһа буолбакка, эргийэн бар. ☉ Идти окружным путём, делать крюк
Курдаттыыбын диэн төгүрүйүөҥ (өс хоһ.). Бииктэр биэлсэр ыаллыы нэһилиэк ыалдьыбыт киһитигэр баран иһэн, төгүрүйэн, кинини [Микиитэни] атыгар олордон аҕалла. Амма Аччыгыйа
Кини төһө да төгүрүйэн айаннаатар, утаакы буолбата, пиэрмэтэ бу көстөн кэллэ. Н. Заболоцкай
5. байыан. Кыргыһыыга өстөөххүн кыдыйаары эбэтэр билиэн ылаары ханна да ыыппат гына тула өттүттэн хаай. ☉ Располагаться вокруг вражеских войск, изолируя их от остальных, с целью уничтожения или пленения, окружать
Аҕыйах хонон баран, өстөөх аармыйата Одессаны үс өттүттэн иилии төгүрүйбүтэ. Н. Якутскай
Биһиги ньиэмэстэри «биир-биэс» диэбэккэ эрэ дьиктитик төгүрүйэн ылар ньыманы толкуйдаатыбыт. Т. Сметанин
Ньиэмэс бартыһааннары төгүрүйэн ылан, букатыннаахтык эһээри кырган эрэр сураҕа ыйы быһа саллаат кулгааҕыттан арахпата. Д. Кустуров
6. көсп., калька. Кимиэхэ эмэ хайдах эмэ сыһыаннас, ханнык эмэ быһыынымайгыны олохтоо. ☉ Создавать вокруг кого-л. какую-л. обстановку, окружать (напр., заботой, вниманием)
Кыһыл Аармыйаҕа көмөлөһөр, сэбиэскэй саллааттар, эписиэрдэр кэргэннэрин итии кыһамньынан төгүрүйэр пионердар тустарынан суруллубут бу кинигэ …… кыраныысса тас өттүгэр да киэҥник биллибитэ. Софр. Данилов
Эдэр саас кыымынан, Эн миигин, төгүрүй! П. Тулааһынап
ср. др.-тюрк. тенри ‘кружиться (о голове)’, тегзин ‘вращаться, кружиться; обходить кругом’, кум. дегеремек ‘кружиться’