несов. что эргит; # вращать глазами хараххын эрилиҥнэт.

көр бооччохтуу
Попов төлөбүрэ, сүүстэри боччохтуу баайыллыбыт таҥастарын аннынан арыллыбыт аҥаар хараҕынан маһы одуулаһан эрилиҥнэттэ. Амма Аччыгыйа

сыһ. Сытыы харахтаргын түргэн-түргэнник эрилиҥнэтэн (көр). ☉ Наречие от дьирикинэй 2
Саамай кэнники өрө тура сылдьар баттахтаах, дьирикинэччи көрбүт улахан уол саҥа үөрэнээччи паартатыгар тиийэн кэллэ. Ф. Софронов

бүлтэй диэн курдук
Бүлтэллибит киэҥ харахтарын үрүҥүнэн-харанан эрилиҥнэтэн, дьиэ иһигэр баар дьону кынчарыйталыырдыы көрөн аһартаата. Болот Боотур
Маҥнай туһахтан мөрү-мөлбөгөр бүлтэллибит харахтаах, кыытта маҥан куобаҕы ылан баран, үөрдэ да этэ. И. Федосеев

туохт. Ыксаабыттыы туттан эрчимнээтик хаамп. ☉ Торопливо шагать, энергично вышагивать туда-сюда
Охонооһой кэргэнэ Араппыай, намыһах уҥуохтаах сытыы дьахтар хааман-сиимэн лаһыкыччытар. Амма Аччыгыйа
Хааман-сиимэн атыллаҥнатан, хоҥор хаас курдук лоҥкуначчы саҥаран, дьаһалымсыйан биэрээччи. Болот Боотур
Максим хааман-сиимэн сулугулдьуйан, көрөн-истэн эрилиҥнэтэн, кырдьык да, хотой курдук көрүҥнээҕэ. Н. Кондаков

дьүһ. туохт., сөбүлээб.
1. Биир сиргэ таба олорбокко сүүрэкэлээ, биир кэм мөхсө, кэлэ-бара, элэстэнэ сырыт (үксүн оҕо туһунан). ☉ Ловко и быстро бегать, ходить взадвперед, везде и всюду (обычно о беспокойном ребенке, непоседе)
Дьиэтин иһигэр сүүрэн-көтөн дьирикинэйдэ.  Дьирикинэйэн дьикти киһи, Дьиэҕэ суохпун дэнэр кини. Салыкынайан «барахсан» Өрүкүнүйэн «өрүөл» ахан. С. Тимофеев
2. Түргэн-түргэнник эрилиҥнэтэн сытыы харахтаргынан көр. ☉ Забегать, заблестеть (о глазах). Тасяны көрдө да, дьэ эмиэ, хараҕын дуома дьирикинэйэ түстэ ээ. И. Семенов

аат.
1. Киһи тыынар уоргана ыалдьарыттан салгыны иһиттэн күүскэ, тыастаахтык, төлүтэ биэрэн таһаарыыта. ☉ Кашель
Сөтөл киирэн Түүн аанньа утуйбат буоллум. Саха фольк. [Ньыыкан] сотору-сотору сөтөлө киирэн, кип-киэҥ хараҕын ынырыктык түҥнэритаҥнары эрилиҥнэтэн көрө-көрө, тыынын кыайан ылбат үлүгэригэр түһэн иэрийэрэ. П. Аввакумов
Мойот сөтөлө суох этэ да буоллар «һэм» диэн сөтөлүннэ. Т. Сметанин
2
сэллик I диэн курдук. [Баһылай] сөтөл быһа сиэн өлөөрү сытан, тыҥата бүтэн тыына хаайтарар, ону кислородунан тыын киллэрэллэр. Н. Лугинов
Мэхээлэ, ыарытыган киһи, сөтөл ыарыылааҕа үһү. Н. Габышев
Ийэтэ кини букатын кыра эрдэҕинэ сөтөл буолан өлбүтүн дьонтон истэрэ. В. Башарин
◊ Иэрийэр сөтөл (ыарыы) көр иэрий
каракалп. жөтел, алт. дьөдүл, кирг. жөтөл, уйг. йөтэл

даҕ. Биир күдьүс кэлимсэ кыһыл-күөх, хараҥа (киһи этигэр хаан туруутуттан, баастан үөскүүр өҥ туһунан). ☉ Сплошной красно-темный, черный (о кровоподтеках, ранах с запекшейся кровью)
Баайыы таҥас анныттан арыллыбыт аҥаар хараҕынан баламах хаан быыһыттан көрөн эрилиҥнэппитинэн, Попов биирдии-иккилии тыллардаах кылгас этиилэринэн саҥарталаата. Амма Аччыгыйа
[Ол киһи] Сарыы-тордох таҥастааҕа Илдьирийэн хаалаахтаабыт, Баламах баас атаҕа Быһыттан хаан оҕуолаабыт. М. Ефимов
◊ Күөх баламах – киһи этигэр хаан туран көҕөрбүтэ. ☉ Сплошные синяки, кровоподтеки
Кэтириис күөх баламах буолуор диэри кырбаммытын кэнниттэн, Бүөтүр тиийэн кэлэр. РИН СЛ-8
Итириктээн сирэйэ-хараҕа тулата күөх баламах буолбут киһийдэҕи көрөн, түөртээх Маайа олус диэн саллыбыт. Багдарыын Сүлбэ
Иннокентий Тускаев таҥаһа-саба тырыта тыытыллыбытыттан, сирэйэ бүттэтэ суох күөх баламах буолбутуттан ыар муҥнааһыҥҥа түбэспитэ биллэр этэ. Эрилик Эристиин
Хаан баламах көр хаан бичик. Үлтү кырбаммыт сордоох оронугар сытар. Көҕүс дьүүлэ-дьаабыта көстүбэт хаан баламах. АС НИСК