аат., түөлбэ. Хатарыллыбыт эт. ☉ Сушеное мясо
Араан анараа өттүгэр хатарылла ыйаммыт илээҥки сыта дыргыйара. Далан
Буруоҕа ыһаарылла ыйаммыт илээҥки сытын эриэхсит! «ХС»

ырҕай I диэнтэн хамс. көстүү. Уоммуттан тахсыыбар, аҕабын кырбаан эрдэҕинэ, биир баайы саах күрдьэҕинэн сирэйгэ «лэп» гыннаран баран, хотоҥҥо түспүппүн эриэхсит! Ырҕаһыйан кыайан сиппэтэҕэ… Амма Аччыгыйа

саҥа алл., фольк. Сорох олоҥхолорго: бухатыыр ырыатын саҕалыырыгар саҥа аллайар тыллара. ☉ В некоторых олонхо этим междометием богатырь начинает свои песни
Бууйа бууйантайабыан! Чулупчалыттайабыан! Хайа дойду хардастыбат хатан уҥуохтааҕа, сыыйыллыбыт тыйыс иҥиирдээҕэ тиийэн кэлбиккиний эбитин эриэхсит. П. Ядрихинскай

туохт. Алаадьыта буһар, ыһаар. ☉ Печь, готовить оладьи
Үрүҥ дьиэҕэ ханаҕар диэн бэйэлээх дьахтар алаадьылаан бачыгырата олорор. Суорун Омоллоон
Абыычайы батыһан, Алаадьылаан, кус буһаран, Үлэ бүппүт малааһынын Үөрэ-көтө атаардылар. Күннүк Уурастыырап
Ийэлэрэ …… алаадьылаан тоһуйара. Оо, ол алаадьы барахсан минньигэһин, үчүгэйин эриэхсит! Н. Якутскай

моҕотой диэн курдук
Былырыыҥҥы дьирики хараҕын эриэхсит диэбиккэ дылы (өс хоһ.). Мохсоҕолтон уолуйбут Мордьо боотур моҕотой Дьирикитин дьирики Дьирибинээн таҕыста. Т. Сметанин
Көр ити, сиэрдийэҕэ дьирики оҕото тахсан эп-эриэн бэйэтэ, хап-харанан чыпчылыйбакка көрөн олорор. Н. Павлов. Муруку, дьирики, Моҕотой, күрдьүгэс! Хамсыырыҥимсиириҥ Хапсаҕай да эбит. НА ТЧУ
бур. жирхе, жирхи

көччүргэн диэн курдук
[Күөрэгэйдиир барахсан] Күүлэй-дьаарбаҥ хонуубар Көччүр босхо күүлэйдээн …… Кырыыппалыы туойара Кэрэкэтин эриэхсит. Н. Түгүнүүрэп
Нуучча тылын үөрэтии уонна харыстааһын иллэҥ киһи көччүр дьарыга буолбакка, олоххо туттуллар тутаах наада буолар. ЭБЭДьА
Ньукулай Дорогуунап …… муҥ сатаатар туох да эрэйэ-кыһалҕата суох, көччүр олоҕунан олорорго дьулуһара көстөр. ФЕВ УТУ

аат., кэпс.
1. Элэк, х а а д ь ы. ☉ Насмешка, издёвка
Балыктаах алааһым Тыатыгар тиийбитим, Бас тыган Байбал дьаабал Баттахтаах сан ныбыттан моонньоон туран, Майаачы бөҕөбүн майаачылаан Маккыраччы ытат таҕын эриэхсит. Саха нар. ыр. II
2. Саараҥ. ☉ Сомнение, колебание
Майаачыта суох, куоластаан ходьотон кэбиһиэҕиҥ! Н. Заболоцкай
Хойутаабыккын, кураанахха сордоммуккун. Майаа чыта суох куотан биэрдэххинэ сатаныыһыы. «ХС»
русск. маета

аат. Туох эмэ муҥутаан күүһүрбүт, сайдыбыт кэмэ, күргүһэ. ☉ Пик, разгар чего-л.
От үлэтин үгэнигэр ыалдьа сыппытым, инньэ гынан күөх сайын устатыгар биир салаа оту быһа охсубатаҕым. А. Софронов
Билигин сай ортотугар, үүтү ыаһын үгэнигэр, ынахтары өрө-таҥнары сыымайдыыр сыыһа. С. Никифоров
Кыһын тымныы үгэнигэр, Кыһамньыбыт түмүгэр — Биэбэйдэнэр сибэккибит Бэртээхэйин эриэхсит. П. Дмитриев
ср. уйг. эгин ‘весьма, очень, в высшей степени’

үөл I диэнтэн атын
туһ. Сирэй-харах анньыллан Сылдьыаҕым кэриэтин …… Куһаҕан аҕыйаҕына, үчүгэй үксүнэ Өргөстөөхпөр үөлүллэммин Өлбүтүм ордук буолсу. П. Ойуунускай
Сүгэ олуга кыыраҥнаабыта, түптэ буруота унаарыйбыта, кымыс таһыллыбыта, эт үөлүллүбүтэ. С. Васильев
Таһырдьа кутаа чоҕор үөлүллэн буспут собо амтана минньигэһин эриэхсит! Хомус Уйбаан

сыһ. Чаллыргыыр тыастаахтык (тугу эмэ гын — хол., ууну кэс). ☉ С хлюпаньем, чавканьем (напр., бродить по мелководью)
Далай балыга чаллырҕаччы ыата. Саха нар. ыр. II
[Аан Далбар:] Уолбун суорума суоллаабыт эриэхсит Кулгааҕа, мунна тыыннааҕар Хараара сытыйан, Ирбит муустуу Чаллырҕаччы таммалыа. И. Гоголев
Атах сыгынньах уолчаан инчэҕэй бадарааҥҥа чаллырҕаччы үктэнитэлээн ааста. В. Яковлев