сыһ. Эҥин-эҥинник, араастык, тус-туспатык. ☉ Разно, поразному, неодинаково
Сороҕор, Украина көрдөөх частушкаларын ыллыы-ыллыы, атахтарын араастаан хамсатан, кырабаакка олорон эрэ уохтаахтык үҥкүүлүүр. Амма Аччыгыйа
Кини араастаан бэйэтин аралдьытына сатаан кэбистэ да, бэҕэһээҥҥи түбэлтэ өйүттэн тахсыбат. Софр. Данилов
Бука, биһиги суохпутугар икки эмээхсин кийииттэрин араастаан ырытыахтара, сириэхтэрэ-талыахтара. Далан. Тэҥн. араастык

I
1. аат. Ол-бу, араас барыта. ☉ Разнообразие чего-л., всякая всячина
Эҥини билэ-билэ, Элбэх дьон баарыгар эппэт идэлээх эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
Эҥини көрсүбүт эргэ синиэлин сыттанан …… сытынан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
[Өрүүсэ] киирэн хотон иһигэр торбос баһыгар олорон, эҥини барытын санаата. Эрилик Эристиин
2. даҕ. суолт. Араас, элбэх араастаах, дьүһүннээх, эгэлгэлээх. ☉ Разный, различный, разнообразный
Эҥин дьону кытта эҥэрдэһэн, Эн-мин дэһэн эйэлээхтик олоортум. А. Софронов
Эҥин эндир да кэллэр Эрдээх дьонтон хаалымаар. С. Данилов
Кини баһаам элбэх Эҥин сибэккилэри илиитигэр туппут. М. Доҕордуурап
Дьэ, эҥин кыһалҕа баар буолар диэтэххит. И. Бочкарёв
♦ Ийэтигэр эппэтэх эҥин тылын этит — ийэтин-аҕатын ырыатын ыллат диэн курдук (көр ийэ-аҕа)
Ийэтигэр эппэтэх эҥин тылын эттэ, аҕатыгар саҥарбатах амарах үтүө тылын тылласта. Ньургун Боотур
Дьэ оттон тыыннаахтыы тутар күннээх буоллахпытына, тугу хоргутуоххунуй, ийэҕэр эппэтэх эҥин тылгын этитиэм …… хааҥҥынан сууйуом, оһоҕоскун муоһалыам. П. Ойуунускай. Эҥин (эҥинэ) бэйэлээх — 1) уһулуччу үчүгэй, туйгун; мааны, талыы. ☉ Превосходный, отменный, прекрасный; нарядный, красивый
Эҥин бэйэлээхтэрбит сэрии уотугар сылдьаллар. Амма Аччыгыйа
[Мэхээлис:] Эҥин бэйэлээх кыргыттар бааллар эбээт. Холобура ити Дьиибэ Лэкиэс кыыһа Сибиэтэ. Эчи өйө-мэйиитэ, үлэһитэ! С. Ефремов
Куорат иһигэр эҥин бэйэлээх донской, амурскай боруода аттары миинэ-миинэлэр, байыаннайдар кэлэн-баран, өрө тыыннаран эрэллэр. Бэс Дьарааһын
Эҥин бэйэлээх сэлиик аттар, кур оҕустар, тардыылаах көлөлөр киниэхэ бааллар. М. Доҕордуурап; 2) арааһынай, араас көрүҥнээх, элбэх араастаах, эгэлгэлээх. ☉ Разные, разнообразные, разнородные, отличающиеся друг от друга по каким-л. признакам
[Хатыҥ] туоһа эҥин бэйэлээх иһит, муҥхаҕа, илимҥэ хотоҕос буолар. Суорун Омоллоон
Бэрт уһуннук астаһан баһымньытын угун төрдүн туурда. Онно да элбэх сыра-хара барда, эҥин бэйэлээх тыллар туттулуннулар. М. Доҕордуурап
Булчут киһи бултаабатаҕына тэһийбэт, тулуйбат, түүнүн түүлүгэр биир кэм эҥинэ бэйэлээх бултар эккирэтэ сылдьаллар эбэтэр аргыстаһан хаамсаллар. «ХС». Эҥин тама эстэн түөлбэ. — тугу да гынарыттан ааһан, кыаҕа баранан. ☉ Не найдя выхода, исчерпав все свои возможности в чём-л. (напр., в воспитании ребёнка)
Ийэтэ эҥин тама эстэн, мааны тыла баранан, оҕото уон икки сааһыгар тиийиитигэр абаҕатыгар Чоочо кинээскэ баран: «Оҕом тылбын истибэт буолла», — диэтэ. «Чолбон»
Эҥин тылын эттэ — ийэтин-аҕатын ырыатын ыллат диэн курдук (көр ийэ-аҕа). Мин уолбун Тимир Ыйыста Хараны, Орто дойдуга тахсыытыгар, эҥин тылбын этэ сатаабытым. Саха фольк. Эҥин тылгын Этэн-тыынан, Этэ-хаана Эймэниэр дылы Иэйээр-туойаар. П. Ойуунускай
ср. др.-тюрк. өҥин ‘другой, иной’
II
аат эб. Этиллэр предмеккэ киниэхэ маарынныыллары кытыарантүмэн холбуур суолтаны көрдөрөр. ☉ Выражает собирательность путём приобщения, присоединения других подобных понятий к значению названного имени
Хойгуону эҥини онтон ылыаҥ этэ. Н. Заболоцкай
Ол [сэлиэһинэй] оннугар наар ньэчимиэни, эбиэһи эҥин ыһабыт. А. Фёдоров
Онон саһыл, кырынаас эҥин да баар буолуон сөп. «ХС»
△ Туохтуурунан бэриллибит кэпсиирэҕэ сыстан, хайааһыны түмэн-холбоон көрдөрөр. ☉ Примыкая к глагольному сказуемому, выражает собирательность действия
Киһи тылын истимтиэ эҥин. Амма Аччыгыйа
Кэм кини [Доропуун оҕонньор] онон-манан түбүгүрбүтэ, сайыны быһа оттообута, ол быыһыгар аны пиэрмэ саһылларыгар балыктаабыта эҥин баар буолааччы. Н. Заболоцкай
Арай, куоракка уулуссаны кэриирдиир үһү, тугу эрэ оҥорон хаайыыга олорбут эҥин диэн иһиллэр. А. Фёдоров

1. аат. Ол-бу, бары-барыта. ☉ Всякая всячина, и то и сё
   Эҥин арааһы атыыласпыт. ЯРС
   Эҥин арааһы көрөммүн, Этэҥҥэ алыстык сырыттым. Күннүк Уурастыырап
   Оҕобун эҥин арааска холооннор, бу дьүһүннээх киһини! Н. Заболоцкай
2. даҕ. суолт. Арааһынай, туох эмэ бэлиэнэн уратылаһар, араас-араас. ☉ Всякий, разный, различный, разнообразный
   Эҥин араас эндирдэргэ да түбэстэрбит, Эчи суох, иирсибэт, арахсыспат этибит. С. Данилов
   Тымныы күһүн буолбут, эҥин араас саҥалаах көтөрсүүрэр мэлийбит. Күндэ
   Сиик таммахтара күөх окко эҥин араас өҥүнэн кутулла оонньоотулар. А. Фёдоров
   Ити курдук Өлөксөй өйүгэр Эҥин араас санаалар Үрүт үөһэ үтүрүһэн Үмүөрүһэн истилэр. С. Васильев
   ♦ Эҥин <араас> буолан сөбүлээб. — ол-бу буолан; кубулҕатыран. ☉ Совершая глупые выходки, совершая что-л. несуразное; притворяясь кем-л.
   Күтүр өстөөх эҥин араас буолан. Итинтикэҥ туохха эрэ быа буолуо ээ. Н. Неустроев
   «Эҥин араас буолан чорбоҥноспуттарын билиэх этилэр», — диэн кэмирийэ сытта. П. Ойуунускай
   Эҥин буолан сөрүөҥнээ эрэ, ханна күрүүгүн? Амма Аччыгыйа
   — Хайа, доҕоор, били… арыгыбыт? — Эҥин араас буолан көр эрэ, — Катя оонньоон суоһурҕаммыта буолбута. Далан. Эҥин араас буолума — ол-бу буолан хаппырыыстаан мунньаҥнаама, сөрүөҥнээмэ; ол-бу буолан кубулҕатырыма. ☉ Не капризничай; не кривляйся, не ломайся
   Эҥин араас буолума, тахсан дьоҥҥун кытта үлэлээ. НАГ ЯРФС II

сыһ. Атынатыннык, тус-туспатык, арааһынайдык. ☉ По-разному, разно, различно, всячески
Сылабаар буоллаҕына эҥин араастаан сүрэҕэлдьээбит курдук, сырылаансырылаан баран, паардаах сылаас уутунан сабыта биэрдэ. Эрилик Эристиин
Өстөөх ыппыт сэнэрээттэрэ, миинэлэрэ иһиирэн-чуһууран, эҥин араастаан улуйан кэлэн эстэллэр. Т. Сметанин
Аттар, өрө тура-тура, эҥин араастаан ынырыктык хаһыҥыраспыттара. С. Никифоров

даҕ. Араас үчүгэй, киһини сөхтөрөр үтүө-кэрэ. ☉ Поражающий красотой, вызывающий восторг, дивный, чудный
Эҥин-дьикти саҥалаахтар, Күндү, үтүө куорсуннаахтар — Көтөр бииһин бары ууһа Манна мустан көрүлээтэ. А. Бэрияк
Эҥин-дьикти хоһууттар Үөскээн-төрөөн ааспыттар. «ХС»
Эҥин-дьикти тыастаах хомус дьиэрэһийэр. «Чолбон»

эҥин-дьүһүн буолан — эҥин араас буолан диэн курдук (көр эҥин араас)
Мииккэ бу ханна бардаҕай? Дьэ, сордоох уол дии. Ити хайдах мээнэ баран хааларый? Эҥин-дьүһүн буолан… Куорат сэрэхтээх ээ. Массыыната элбэҕэ эҥинэ. П. Аввакумов. Эҥиндьүһүн буолан хааллахха (буоллахха) — эмискэ куһаҕан буоллахха, иэдээҥҥэ, алдьархайга түбэстэххэ. ☉ Если случится что-л. страшное, непредвиденное (напр., несчастье, смерть)
Арай, ол арыычча сытар дьон аара эҥин-дьүһүн буолан хааллыннар? Амма Аччыгыйа
«Эҥин-дьүһүн буолан хааллахха да, ийэҕин көрө-харайа сылдьаар», — диэн түргэн-түргэнник түтүгүрээтэ. И. Гоголев
Муҥ саатар мин туспун санаа, миигин аһын. Эн эҥин-дьүһүн буолан хааллаххына, мин хайдах тыыннаах сылдьыахпыный?! Софр. Данилов

даҕ. Араас уратылаах, арааһынай көрүҥнээх; киһи үөйбэтэх-ахтыбатах. ☉ Разнообразный, всевозможный, разного рода, какой можно себе только представить
Сэрии баһылыктараҕыт. Онон эҥин-эгэлгэ соһуччу түбэлтэлэри сатаан тойоннуур уонна уталыппакка кэмигэр бэйэҕит быһаарынар буолуохтааххыт. Н. Лугинов
Сайылык дьиэлэр анныларынааҕы толоон эҥинэгэлгэ сибэккилэринэн киэргэммит. М. Доҕордуурап
Тыаҕа олохтоох көтөрсүүрэр элбэх. Булчут киһи сороҕор кинилэри кытта эҥин-эгэлгэ көһүппэтэх көрсүһүүлэригэр түбэһиэн сөп. Н. Заболоцкай

1. аат. Туох эмэ арааһынайа. ☉ Всякое-разное, разнообразие, многообразие чего-л.. Киһи, өлүмүнэ, эҥин-эҥини истэр (өс ном.). Ок-сиэ, киһи эҥин-эҥиҥҥэ түбэһэр ээ, түһээтэххэ түүлгэ да суох суол… А. Софронов
   Эс, киһи эҥин-эҥини санаан. Дьүһүнүгэрбодотугар да баар — бэһиэччик буолбатаҕа. Болот Боотур
2. даҕ. суолт. Арааһынай, тус-туспа, ураты. ☉ Разный, различный, разнообразный, всякого рода
   Эҥин-эҥин күннэр илэ-бодо көһүннүлэр. С. Зверев. Ити үөрэхтээхтэри санааларын киһи туоҕунан табыай? Санаалара эҥин-эҥин… Күндэ

сыһ. Араастык, арааһынайдаан, тус-туспатык. ☉ Разнообразно, по-разному, различно
Матыыбын эҥин-эҥинник уларыта-уларыта, иһиирэ турар. Амма Аччыгыйа
Таһырдьа буурҕа ордук сытайар, күүһүрэр, эҥин-эҥинник энэлийэр, иһиирэр. Н. Якутскай
— Ээ, суох, чөҥөчөк нолуога диэн ааттаналлар, — диир Макаар. — Ээ-э-э… Ойууртан ылыллар нолуогу этэллэр эбит дуу? Һэ-һэ, эҥин-эҥинник ааттааннар, — дии-дии, күлэр Баһылайап. Күндэ

I различный, разный; разнообразный || различие; разнообразие; эҥин дьон разные люди; эҥин дьүһүннээх таҥас ткани различной расцветки; эҥини көрүөҥ всякое увидишь; көтөр эҥинэ разные породы птиц; эҥин-эҥин различный, разный; эҥин-эҥини көрдүм я всякое видел, я всего насмотрелся.
II частица, выражает обобщение присоединяемых к предмету или действию других подобных предметов или действий: чөкчөҥө , бараах , чыычаах эҥин элбээбит много стало куликов, бекасов и прочих (мелких птиц); эт баһаарынан эҥин сырыттым я был на мясном базаре и в прочих местах; уоппускатыгар бултуур эҥин во время отпуска он охотится и занимается чём-нибудь подобным.

всякая всячина || всякий, самый разнообразный; эҥин-арааһы атыыласпыт он накупил всякой всячины; эҥин-араас табаар тахсыбыт вышли самые разнообразные товары; эҥин-араас буолума не ломайся, не выкидывай номеров (букв. не будь всяким-разным).

всячески, (и) так и сяк.

эҥин-дьүһүн буолан хаал-лахха (или буоллахха ) если случится непредвиденное (напр. несчастье, смерть); кырдьаҕас киһи эҥин-дьүһүн буоллахпына дьоммун көрөр если со мной, стариком, что-нибудь случится, ты присмотри за моей семьёй.

по-разному.