1. эс I диэнтэн бэй., атын. туһ. Кыыс суһуоҕун кэннин диэки эһиннэ уонна күлэ-күлэ сүүрэн хаалла
2. Иитиитэ суох буол (уотунан эстэр сэрии сэбин эбэтэр булт тэрилин этэргэ); дэлби тэп (хол., динэмиити этэргэ); ыт (хол., сааны этэргэ). ☉ Разряжаться (об огнестрельном оружии или охотничьих, рыболовных снастях); взрываться (напр., о динамите); выстреливать (напр., о ружье)
   Хараҥаҕа онон-манан уоттар кылаҥнаһаллар, бинтиэпкэлэр эстэн битиргэһэллэр. Н. Якутскай
   Хантан эрэ кэлэн миинэлэр түһэн эһиннилэр. Т. Сметанин
   [Эһэ] уһун ураҕаһы булан, сохсо иһин булкуйара, оччоҕо сохсо кураанахха эстэн, күөдэл гына түһэрэ. И. Федосеев
3. Суох буол, сүт, баран. ☉ Исчерпать (все силы), израсходовать (все запасы)
   Кэнники [тайах] күүһэ эстэн хаалар, оччоҕо көннөрү сүөһүлүү үүрэн, балааккаҥ чугаһыгар аҕалан собоппокко, ытан кэбиһэҕин. Далан
   Кыһайбыт курдук, быйыл астара эрдэ эһиннэ. Болот Боотур
4. көсп. Саас сылыйан, ирэн, мууһуҥ алдьан, муус көһөҥөнөн уһун, ыраастан, дьуххар (өрүһү этэргэ). ☉ Вскрываться, освобождаться, очищаться от ледяного покрова (о реке весной)
   Өрүс эстэн эрдэҕинэ, Үөл кус үөрдээн киирдэҕинэ, Элбэх кэҕэ эттэҕинэ, Этиҥ тэлэ тэптэҕинэ — Эбии дьолу билэммин, Эдэр буолар эбиппин. Күннүк Уурастыырап
   Өлүөнэ сотору эстиэҕэ, Бүтүөҕэ бурдукпут ыһыыта. П. Тобуруокап
   Саас. Өлүөнэ көмүөлэ ньирилии эстэр. И. Гоголев
   ♦ Имниин (имиттэн) эһиннэ (сүттэ, быһынна) көр им II
   Имниин эстибиппит, эттэҕиҥ сүрэй! Баал Хабырыыс
   [Өрөбөлүүссүйэ] Силипиэнтэптэр аймаҕы аҕыйах сыл иһигэр имниин эстэр дьылҕаҕа тиэрдэн эрэр. Е. Неймохов. Эстэр элбэрээк, сылбырҕа кымньыы — тойонугар олус бэриниилээх, үлэһит, сылбырҕа киһи. ☉ соотв. правая рука (первый помощник).

туохт. Улаханнык илистэн, сылайан, күүһүҥ-күдэҕиҥ мөлтөөн бар. ☉ Беспредельно устать, выбиться из сил, ослабеть
[Булчуттар] арыт уонча да хонон баран, кураанах сылдьан, эстэн-быстан кэлэллэрэ эмиэ баара. Болот Боотур
Оҕонньордоро кинилэри балачча күүттэрэн баран, көлөһүнэ сарт түһэн, улаханнык сылайан, эстэн-быстан сиппитэ. С. Никифоров

возвр. от эс = 1) выбрасывать, выкидывать что-л. (у себя, своё); 2) перен. иссякать, исчезать; күүс эһиннэ сила иссякла; 3) разряжаться; взрываться; выстреливать; саа эһиннэ ружьё разрядилось; 4) перен. вскрываться (о реке); өрүс эһиннэ река вскрылась.