м. үгэ суруйааччы, үгэһит.

прил. туһа суох, үгэһит-тэн туора, майгытыттан туора; ему это несвойственно ити кини майгытыттан туора.

сыһ.
1. Хойуута суохтук, убаҕастык. ☉ Не густо, не часто, редко
Ити кэмҥэ күнэ хайыы-үйэ уҥа халбарыйан, халдьаайы сирэйигэр сэдэхтик үүммүт бөдөҥ бэстэр күөх төбөлөрүттэн өрө тардыстан тахсан эрэр эбит. Амма Аччыгыйа
Халыҥ ойуурга киирэн, балачча өр хааман туораата уонна сэдэхтик лиҥкинэһэн турар үрдүк тииттэрдээх хара сис оройунан хааман халыһытан истэ. «ХС»
2. Дэҥҥэ, хам-хаадьаа, өр буола-буола, биирдэ эмэ. ☉ Иногда, изредка, редко
Бэйэтэ сэдэхтик кылгастык күлэр. Амма Аччыгыйа
Үгэ олус уустук уонна суруйарга ыарахан форманан ааҕыллар, онон үгэһит талаан сэдэхтик үөскүүр. Г. Васильев
Киэһэ буолан, утуйаллара чугаһаабыт чыычаахтар сэдэхтик чыыбыгыраһан ылаллар. А. Сыромятникова
Былыргы төрүттэрин утумнаан көтөрдөргө даҕаны, ол иһигэр кустарга даҕаны үс атахтаахтар адьас сэдэхтик да буоллар үөскүүллэр быһыылаах диэн сабаҕалыахха сөп. ДьДьДь

I
аат., эргэр. Ойуун абааһыта (ойууннар кинини имэҥ киллэрэр, кэлэҕэй уонна доҕолоҥ, аччык курдук көрдөрөллөрө). ☉ Шаманский дух (представляется шаманами как дух сластолюбия, заикающийся, хромой и голодный)
Ойууннар, кээлээнилэрин киэр араартаан баран, аны Төгүрүк алаас иччитин, чугастааҕы дойду иччилэрин алҕаатылар, ааттастылар. Н. Якутскай
Кыыкыллаан ойуун кээлээнилэрэ абааһыны кыайан, айыы киһитин тириэрэр туһунан өрөгөй ырыатын ыллыыллар. ВВМ
Ким-хайа Илдьит-хоруй буолан, Кэлэн бардыҥ диэтэргин, Кэпсэҕэй кээлээнитэбин, Соххор муоһаанытабын. ТТИГ КХКК
ср. эвенк. кээлээ-мии ‘передавать просьбу’
II
аат. Маска үөскүүр олус бытааннык сыҕарыйар уҥуоҕа суох үөн (моллюска бииһэ). ☉ Улитка кустарниковая
Кээлээни муҥур харыйа устатыгар тоҕус хоммутугар дылы (өс ном.). Кэрпэс айаннаахтан кээлээнини кэпсииллэр — Тэҥкэ тиитин устатыгар сэттэ хонор диэн. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тууйсиэ! Кээлээни курдук быһа нэһирэ сытыйбыккын… — Кулуба көмүлүөк чанчыгар өйөннөрүллүбүт үөттүрэх диэки үөстээҕинэн көрүтэлээтэ. И. Гоголев
◊ Кээлээни курдук кэтэххинэн тиэй көр кээлээнитэ киирдэ
Өбүгэ үгэһиттэн аккаастан, холкуоска киир диэтэххэ, кээлээни курдук кэтэхтэринэн тиэйэ сытар этилэр. Н. Апросимов. Кээлээнитэ (кээнээнитэ) киирдэ — иннинэн буолан киһи тылын истибэт буолла, өһөс хаана киирдэ. ☉ Не соглашается ни с кем, ни с чем, заупрямился. Кээлээни ындыыта кэлтэгэйдээбитигэр дылы — кыраны сатаабаттан дьыала бытаарар, туормастанар. ☉ Подобно тому, как вьюк кээлээни все время кренился в одну сторону (говорят, когда дело тормозится из-за неумелости в пустяке).

I
аат.
1. Айылҕаттан бэриллибит уһулуччулаах дьоҕур. ☉ Выдающиеся врождённые качества, талант
Чаҕылҕан айар талаана сайдан, ситэн, кинигэттэн кинигэ ахсын наһаа уустугурдуллубут уобарастартан, иирчэхбаарчах этиилэртэн улам босхолонон испитэ. Софр. Данилов
Кини [Амма Аччыгыйа] саныырынан талаан — айылҕа күндү бэлэҕэ, нарын-намчы дьоллоох дьоҕур. ФЕВ УТУ
Үгэ олус уустук уонна суруйарга ыарахан пуорманан ааҕыллар, онон үгэһит талаан сэдэхтик үөскүүр. ВГМ НСПТ
2. Айылҕаттан бэриллибит уһулуччулаах дьоҕурдаах киһи. ☉ Человек, обладающий выдающимися врождёнными качествами, способностями, талант
Кини [П.А. Ойуунускай] үүнэр талааннары …… иитии, таба суолга таһаарыы үлэтигэр ураты суолтаны биэрэрэ. «ХС»
Онтон сотору, икки сыл үөрэммиттэрин кэннэ, устуудьуйалара эмискэ сабыллан, бэрт элбэх талаан ыһыллан хаалар. ӨӨ ДДьДТ
Бу модун талаан [Александр Дюма] барыта икки сүүс биэс уон арамааны уонна сүүрбэ биэс пьесаны суруйан хаалларбыт. «ЭК»
русск. талант
II
аат. Дьол-соргу тосхойуута, туохха эмэ табыллыы, сатаныы. ☉ Счастье, удача, везение, желательный исход дела
Таастыы лачыгырыыр тарбаҕыҥ талаана биллин. П. Ойуунускай
Нэһиилэ Кыл тыына кырдырҕаан, Сур тыына сурдурҕаан Өрөгөй көрдөһө, Талаан тардыһа сытта. С. Васильев
Ити күөрэйэн эрэр күннүү, Инникиҥ үчүгэй буолуоҕа, Олоххор тохтообокко үүнүү, Өрөгөй талааныҥ үрдүөҕэ. И. Эртюков
ср. хак., бур. талаан, казах. талан ‘счастье’
III
аат. Туох эмэ уу ньуурун хамсатыыта, долгутуута (хол., кус күөлгэ түстэҕинэ үөскүүр кэҥээн иһэр иилэр, биллэр-биллибэт долгуннар). ☉ Круги на воде (от соприкосновения чего-л. твёрдого с её поверхностью)
[Кустар] түһэн баран, уу талаана сүтүөр диэри ону-маны одуулаһан, иһиллии олорбохтоот, уу иһэ-иһэлэр сапсыммахтаатылар, онтон ууга моонньуларын уга-уга аһаан ньалыгыратан бардылар. Р. Кулаковскай
[Дьөгүөр оҕонньор] күһүн сүөлбэргэ маннааҕар ордук хараҥа буолааччы да, түспүт куһу ууга талаанынан көрөн ытыллар буолуллара дии санаата. В. Иванов
Сотору-сотору бөдөҥ соболор өрүтэ ыстаммахтыыллар. Талааннара тиэрбэс-тиэрбэс тараанньыктанан эриллимэхтии түһээт, тула тарҕанан, устунан уостан, сүтэн хаалаллар. И. Сосин
ср. эвенк. талан ‘круг на воде (от брошенного предмета)’ < эвенк. тала ‘мыться’