Якутские буквы:

Якутский → Якутский

үүннээһин

аат. Тугу эмэ салайан, ыйан-кэрдэн биэрии. Управление, руководство чем-л.
Бу дьон, дьиҥинэн ыллахха, сүрдээх үлэһит дьон, ол гынан баран, кинилэргэ сөптөөх үүннээһин наада быһыылаах. П. Чуукаар
Бу дьыалаҕа үүннээһинэ кыайтарбат. «ХС»

үүннээ

туохт.
1. Акка үүнүн кэтэрт. Надевать узду, взнуздывать коня
[Маҥан аттарын] Көмүс ыҥыырынан ыҥыырдаабыттар, көмүс үүнүнэн үүннээбиттэр, көмүс суларынан сулардаабыттар. Саха фольк. Сарсын-сарсын сарсыарда Аллаах аппын аҕалыныам, Аарыктааҕай үүннүөҕүм, Чаппарааҕын ууруоҕум. Саха нар. ыр. I
Аппын түргэнник үүннээтим, холунун чиҥэттим уонна, эмиэ итирик дьону ортотунан ааһымаары, эргийэ көтүтэн, ойуурга тэптэрдим. А. Куприн (тылб.)
2. көсп. Туох эмэ күүһүн мөлтөтөн бэйэн илиигэр, хонтуруолгар ыл. Успокаивать, умерять силу проявления чего-л., брать под контроль
Быһыт быһан үрэхпитин үүннээн Манна гидростанция туттубут. А. Абаҕыыныскай

үүннээ-тэһииннээ

туохт. Урукку өттүгэр өссө кыалла илиги кыайахото тут, баһылаа. Осваивать что-л., овладевать чем-л.
Кырдьаҕас садовод айылҕаны кыайар, үүннүүр-тэһиинниир ылбычча суол буолбатаҕын кэпсээбитэ. «ХС»
Урут билсэ илик атын омук көлөтүн сэбиэскэй лүөччүктэр сатабыллаахтык үүннээн-тэһииннээн, сэрии хонуутугар ситиһиилээхтик тиэрдэллэрэ. «Чолбон»

Якутский → Русский

үүннээ-тэһииннээ=

утихомиривать, усмирять, обуздывать кого-л.

үүннээ=

1) давать кому-л. узду; 2) обуздывать, взнуздывать, зануздывать.


Еще переводы:

эримэх

эримэх (Якутский → Якутский)

даҕ., түөлбэ.
1. Анаан уотуллубут, байтаһын (сылгы сүөһүнү этэргэ). Откормленный (о конном скоте)
Эн былыр Доодороп үс илии хаһалаах эримэх байтаһын биэтин уоран сиэбит аатыран, сор бөҕөнү көрбүтүҥ. Эрилик Эристиин
Кинилэр кур, эримэх, хаҥыл атыырдары илиинэн тутуу, үүннээһин-тэһииннээһин дьулаан дьыалатын билэллэр. В. Протодьяконов
[Оҕолор] кыыл сылдьар, эримэх сылгылары тутуох-хабыах, үүннүөхтэһиинниэх дьон үһү дуо? «ХС»
2. Үйэлээх сааһыгар эргэ барбатах (сааһырбыт дьахтар). Старая дева (пожилая женщина)
Эргэ барбатах Эримэх кыыстаах, Ойох ылбатах Дьулусхан уоллаах. Суорун Омоллоон
ср. МНТ еремүк, орд. ермек ‘бесплодная’

үүннэн=

үүннэн= (Якутский → Русский)

1) возвр. от үүннээ = иметь, приобретать узду, уздечку; 2) страд. .от үүннээ = взнуздываться, зануздываться, быть взнузданным, занузданным; үүннэм-мит ат взнузданная лошадь.

обуздать

обуздать (Русский → Якутский)

сов., обуздывать несов. кого-что 1. (лошадь) сулардаа, үүннээ, сыһыт; 2. перен. уодьуганнаа.

бэдэр

бэдэр (Якутский → Якутский)

I
1. аат. Куоскаҕа майгынныыр дьүһүннээх-бодолоох бытархай эбирдээх болоорхой хойуу көп түүлээх кыыл, устата биир миэтэрэ кэриҥэ. Рысь
Кинини да «хаар бөҕө баттыыр» буоллаҕа. Сүлүһүннээх чолбон ырбата саһылы-бэдэри кылыыны мииннэрэ охтороро ахсаабыт. Амма Аччыгыйа
Тииҥи, саһылы, бэдэригэр тиийэ урусхаллаабытын кини ийэтигэр, Маайаҕа, бүтүн күөс быстыҥа кэпсээн суруйбута. Н. Заболоцкай
Түҥкэтэх тыаларга хагдаҥ эһэлэр, бэдэрдэр ордууланаллар. КВА МГ
2. даҕ. суолт. Бэдэр тириитинэн тигиллибит (бэргэһэ, саҕынньах о. д. а.). Рысий. Бэдэр бэргэһэ. Бэдэр саҕынньах
Мэник Мэнигийээн бэдэр саҕынньаҕын окко-маска ыйаабытыгар дылы (өс хоһ.)
Дьуһуурунай тахсаары эргиллэн эрдэҕинэ, Бурхалей, эргэ бэдэр бэргэһэтин өҥөлөспүт киһи буолан, дьиэ тымныытын этэн туран, тимир оһоххо биирдэ-иккитэ оттор маһы көрдөстө. Эрилик Эристиин
Аргыылаптаах балаҕаннарыгар бэдэр бэргэһэлээх, бөрө саҕынньахтаах, саалаах киһи мадьарыс гына түстэ. Софр. Данилов
Ыас хара быыһык саҕынньахтаах Оной Өлөксөөн бэдэр истээх бөрө саҕынньаҕы нэлэкэйдии кэппит Көмүһээрэй атыыһыттыын кэпсэтэ тураллар. В. Протодьяконов. Тэҥн. үүс
Бэдэр мэйии — 1) олус өйдөөх, мындыр. С тонким, проницательным умом, мудрый
Эрдэлиир ийэтэ Даарыйа эмээхсин бэдэр мэйии эрэйдээх этэ. Амма Аччыгыйа
Бэдэр мэйии оҕонньор хайаан да өр дуу, өтөр дуу буолаат, барытын өйдүө. И. Гоголев; 2) киитэрэй, уодаһыннаах өйдөөх. Коварно-хитроватый
Мэҥиэни эрэ көрдөр мэйиилиин иирээччини эрбэх үрдүгэр эргитэн баран, уопсай үптэн-астан охсо түһэн ылааччы бэдэр мэйии дьоннор биһиэхэ да бааллар. Р. Баҕатаайыскай. Тэҥн. тииҥ мэйии.
Бэдэр киэнэ (бэрдэ) бэртэлээҕэ — саамай бөдөҥ, баараҕай бэдэр, кини тириитэ. Матерая рысь, а также ее шкура
Сытыаран көрө-көрө, олордон көрө-көрө, бэдэр киэнэ бэртэлээҕинэн, буобура киэнэ муҥутуурунан, саһыл киэнэ саҕахтааҕынан, киис киэнэ киргиллээҕинэн талан туран таҥыннардылар. Ньургун Боотур
Бэдэр бэрдэ бэртэлээх саҕынньаҕын ньэлбэгэйдии кэтэн нэлэлдьийэн-хотолдьуйан киирдэ. П. Ойуунускай. Тэҥн. бөрө киэнэ бөртөлөөҕө. Бэдэр түүтэ от бот. — боҕуруоскай от. Тимьян (чабрец, богородская трава)
Бэдэр түүтэ отунан мэһэмээни ыһаарар, уокка оттор мутук булар уонна суорат суораттыыр. Күннүк Уурастыырап. Бэйэтэ бэдэр — аарыма тыһы бэдэр. Матерая самка рыси
Миэхэ биллэрдэххинэ, билэрбин этэн да көрүүм: бэйэтэ бэдэр саҕа мэйиикэйин сыыһынан билгэлии сыт эрэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
II
аат., эргэр. Ким эмэ ыччата, оҕото, төрүөҕэ. Потомок кого-л.
Бэйэҕиттэн ситиспэтэххэ, бэдэргиттэн ситиһиллиэ (өс хоһ.). Уоттаах халлаан улуу уураахтарын быһыытынан буоллаҕына, бэйэҕиттэн ааһан бэдэргиттэн иэстиэхтэрэ. П. Ойуунускай
Хааннаах өс! Бэйэтиттэн ситиспэтэххинэ, бэдэриттэн ситис! Кинилэр умналларын саҕана, биһиги өйдүүрбүт саҕана буоллун! Далан
Аан дойду көхсүгэр кэлин айылҕаны үүннээһини (бэйэм көрбөтөҕүм иһин) бэдэрим да көрөө ини! С. Руфов

узда

узда (Русский → Якутский)

ж. үүн; надеть на лошадь узду акка үүнү кэтэрт; # держать в узде уодьуганнаан сырыт, үүннээ-тэһииннээ.

взнуздать

взнуздать (Русский → Якутский)

сов., взнуздывать несов. 1. кого (лошадь) уостуганнаа; 2. кого-что, перен. разг. уостуганнаа, үүннээ-тэһииннээ, сыһыт.

өрбөт

өрбөт (Якутский → Якутский)

өрбөй диэнтэн дьаһ
туһ. Холун тардан кулуттум, Дьирим тардан дьиндиттим, Үүннээн өрбөттүм. Саха нар. ыр. IV

үүннэн

үүннэн (Якутский → Якутский)

үүннээ диэнтэн бэй., атын. туһ. Аппар үүннэнним. Аппыт дьэ киһилии үүннэммит
Оҕуһун өссө ыҥыырдамматынан, үүннэммэтинэн — бэрт судургу көлө. С. Маисов

обуздал

обуздал (Русский → Якутский)

гл,сов
үүннээтэ-тэһииннээтэ: сыһытта

амныалат

амныалат (Якутский → Якутский)

амныалаа диэнтэн дьаһ
туһ. Бу кыыс бэйэтин оччо-бачча амныалаппат, үтүөх-батаах туттарбат, хата, бэйэҕин үүннүүр-тэһиинниир буолууһу даҕаны диэн санаа Доргууйапка охсуллан ааста. «ХС»